NAUKOWCY Z INSTYTUTU SLAWISTYKI PAN NA FESTIWALU NAUKI W WARSZAWIE


#hasztagowanie tożsamości, czyli co slawista/slawistka robi na Instagramie


25 września 2017 r. w ramach Festiwalu Nauki dr Ewa Wróblewska-Trochimiuk wygłosiła wykład pt. #hasztagowanie tożsamości, czyli co slawista/slawistka robi na Instagramie. Wystąpienie dotyczyło możliwości badania serwisu internetowego Instagram, przeznaczonego do magazynowania i szybkiego dzielenia się zdjęciami, z wykorzystaniem narzędzi kulturoznawczych.

Prelegentka w pierwszej kolejności opowiedziała o zjawisku hasztagu, czyli słowie kluczowym, służącym do porządkowania i szybkiego przeszukiwania treści, a także zwróciła uwagę na różnice w procesie powstawania hasztagów odnoszących się do tekstu pisanego i obrazów. Następnie na przykładzie hasztagu #ojczyzna (po chorwacku domovina) badaczka zaprezentowała najważniejsze strategie wizualizacji pojęcia ojczyzna stosowane przez chorwackich użytkowników serwisu Instagram. Wskazywała na specyficzne użycie symboli narodowych, obecność kodu religijnego, kulinarnego, zjawisko utożsamienia ojczyzny z krajobrazem czy „inkorporowania" wartości związanych z ojczyzną za pomocą tatuaży. Analizując bogaty materiał wizualny dr Wróblewska-Trochimiuk zwracała uwagę na rozbudowujący się za pomocą hasztagów słownik pojęć związanych z ojczyzną i tożsamością.


(EWT)

 

Fot. Grażyna Myślińska

 


O rosyjskim DOMU z perspektywy etnolingwistyki


26 września 2017 r., odbył się w Pałacu Staszica wykład Doroty Pazio-Wlazłowskiej pt.: O rosyjskim DOMU z perspektywy etnolingwistyki. Autorka przedstawiła wyniki prac prowadzonych nad konceptem DOM w ramach konwersatorium EUROJOS − Językowo-kulturowy obraz świata Słowian i ich sąsiadów na tle porównawczym, działającego ‒ niezmiennie od chwili powołania ‒ pod kierunkiem naukowym prof. dr. hab. Jerzego Bartmińskiego. Odwoływała się do doświadczeń zdobytych podczas przygotowywania wspólnie z doc. dr Ludmiłą L. Fiodorową z Rosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego w Moskwie hasła DOM dla Leksykonu aksjologicznego Słowian i ich sąsiadów, którego pierwszy tom ukazał się w 2015 roku w Lublinie.
Autorka zwróciła uwagę, że dom jest podstawowym czynnikiem organizacji świata. Należy do najistotniejszych, elementarnych wartości w życiu człowieka. W rosyjskim obrazie świata zajmuje on szczególną pozycję. Jest umieszczany pośród słów-kluczy kultury. Znajduje w nim odzwierciedlenie nie tylko pierwotny i fundamentalny związek człowieka z miejscem zamieszkania, z najbliższymi i z przeszłością, ale także nowe, rozszerzone znaczenie obejmujące wszystkie miejsca bliskie człowiekowi, oswojone przez niego w jakikolwiek sposób. Wyraz dom jest też często używany przez Rosjan do określania pojęć ze sfery społeczno-politycznej. Wyraźnemu poszerzeniu ulega nie tylko łączliwość leksemu, lecz także znaczenie konceptu, np. наш общий дом ‒ Земля. Autorka zrekonstruowała pojęcie DOM zgodnie z założeniami definicji kognitywnej, przedstawionymi przez Annę Wierzbicką i Jerzego Bartmińskiego. Przeprowadzona analiza trzech typów danych – systemowych, tekstowych i ankietowych – pozwoliła na wskazanie zespołu cech przypisywanych DOMOWI przez użytkowników współczesnego języka rosyjskiego.
W spotkaniu uczestniczyła grupa uczniów z żoliborskiego liceum ogólnokształcącego.


(DPW)

 

 

 

Dzwony kościelne – ich symbolika, mowa i funkcja.
W dniu 27 września 2017 r. w Pałacu Staszica odbył się wykład dr hab. Ewy Masłowskiej pt. Dzwony kościelne – ich symbolika, mowa i funkcja.
Prezentacja poświęcona była symbolice dzwonów kościelnych w tradycyjnej kulturze polskiej. Słuchacze zapoznali się z azjatyckim rodowodem dzwonów oraz procesem ich europeizacji w kulturze chrześcijańskiej. Prelegentka przedstawiła słuchaczom sposób analizy językowo-kulturowego obrazu dzwonów z trzech punktów widzenia: sakralnego, apotropaicznego i antropocentrycznego. Każdy z nich ukazuje inny aspekt koncepcji dzwonu.
W profilu sakralnym ujawnia się jego mediacyjna funkcja jako duchowego przewodnika, który ma przeprowadzić człowieka z doczesności do wieczności.
Przypisywana dzwonom moc oczyszczania powierza, odpędzania złych duchów, chorób, pokonywania burz i huraganów, uwypuklona jest w profilu apotropaicznym.
Profil antropocentryczny kreuje podmiotowy wizerunek dzwonu jako istoty czującej, posiadającej dar mowy i zdolność wyrażania uczuć, dzielącej z ludźmi radość, wesele i smutek. Symbolika dzwonu obrazuje kosmiczną jedność w aspekcie przestrzennym i czasowym, wiążąc niebo z ziemią i doczesność z nieskończonością.


(EM)

Dzwon Jan Paweł II na wieży kościelnej w Gdańsku
(fot. udostępniona: www.janfelczynski.com)

 

 

 

Wilno – na pograniczach pamięci
28 września br. ze swoim wykładem wystąpiła także dr Małgorzata Kasner. Zaproponowany temat Wilno – na pograniczach pamięci przyciągnął grupę miłośników Wilna oraz badań nad pamięcią miasta.
Pod koniec XX wieku, w warunkach odzyskanej niepodległości, w Europie Środkowo-Wschodniej ruszyła lawina zainteresowania przeszłością, a ożywione dyskusje na temat pamięci i tożsamości nadały nowy wymiar dyskursowi humanistycznemu określonemu jako „zwrot pamięciowy" (ang. mnemonic turn). Odkrywanie „białych plam", reinterpretacja przeszłości, a także uwolnienie mitów i stereotypów, stały się nieodłącznymi elementami procesu, który objął także Polskę i Litwę. Czesław Miłosz w jednym z esejów napisał: „Niewiele jest miast w Europie, które by były poddawane takim mitologizacjom jak Wilno. Rozumiem przez to opowieści wzięte z przeszłości i niekoniecznie zgodne z faktami. Historia tego miasta jest tak dziwaczna, że po prostu zaprasza, żeby przenosić ją w wymiar baśni, co też nieraz czyniono i opowieści zmieniały się zależnie od tego, kto opowiadał: czy byli to Litwini czy Polacy, Żydzi czy Białorusini". (Cz. Miłosz, Wilno, 2000). Autorka na podstawie wybranych przykładów z literatury polskiej (m. in. Cz. Miłosz, T. Konwicki) i litewskiej (m. in. T. Venclova, L. Briedis, V. Daunys, K. Sabaliauskaitė), napisanych po 1990 roku, naszkicowała intersujące zagadnienia związane z badaniem pamięci współczesnego Wilna – Miłoszowskiego „miasta semantycznego nieporozumienia".


(MK)

 

 

[Organizatorem Festiwalu Nauki z ramienia Instytutu Slawistyki PAN jest dr hab. Katarzyna Osińska]