„PORECZANIE. MACEDOŃSKIE PORECZE 1932–1933 W DOKUMENTACJI ETNOGRAFICZNEJ JÓZEFA OBRĘBSKIEGO" – WYSTAWA W MUZEUM MACEDONII W SKOPJU


14 grudnia 2017 roku w Muzeum Macedonii w Skopju została otwarta wystawa fotograficzno-etnograficzna „Поречаните. Македонското Порече 1932-1933 во етнографската документација на Јозеф Обрембски" autorstwa Anny Engelking. Projekt zrealizowano z budżetu Departamentu Dyplomacji Publicznej i Kulturalnej MSZ w ramach programu „Polacy, którzy zmienili świat", związanego z obchodami setnej rocznicy odzyskania niepodległości.
Twórczyniami wystawy, oprócz autorki koncepcji i scenariusza, są: Kinga Nettmann-Multanowska (organizatorka i koordynatorka), Frosina Coneva-Ivanovič (graficzka) i Fima Trajkovska (etnolożka); w realizacji przedsięwzięcia uczestniczyła liczna ekipa pracowników Muzeum Macedonii. Wystawa mogła dojść do skutku dzięki wsparciu i patronatowi następujących podmiotów: Ambasady RP w Skopju, Konsula Honorowego RP w Ochrydzie, Zespołu Folklorystycznego „Makedonija", Wydziału Etnografii Uniwersytetu Cyryla i Metodego w Skopju oraz Instytutu Slawistyki PAN.

 

 

Otwarcie wystawy. Przemawia Dyrektor Muzeum Macedonii w Skopju, Gordan Nikolov.
Obok stoją: Minister Kultury Republiki Macedonii Robert Alagjozovski, Prof. Anna Engelking, Ambasador RP w Macedonii Jacek Multanowski.

 

Występ Zespołu Folklorystycznego "Makedonija" podczas otwarcia wystawy

 

28 grudnia 2017 roku przypada 50 rocznica śmierci Józefa Obrębskiego (1905-1967), antropologa-slawisty, który na macedońskim Poreczu prowadził pierwsze badania terenowe wsi europejskiej w paradygmacie funkcjonalizmu. Istotę tej wypracowanej przez Malinowskiego metody ujmował Obrębski w sformułowaniu: „obiektywna obserwacja i bezpośrednie doświadczenie". Wśród górali Porecza, których uważał za społeczność nie zdezintegrowaną jeszcze przez procesy modernizacji, spędził osiem miesięcy jako uczestniczący obserwator ich życia i praktyk społeczno-kulturowych. Obiektem jego badań była m.in. wielka rodzina patriarchalna (zadruga), w tym zwłaszcza społeczne i rytualne role kobiet (dlatego dziś jest uznawany za prekursora gender studies). Studiował i dokumentował życie codzienne, obrzędowe i religijne, mitologię, lecznictwo ludowe i rytuały magiczne. Efektem tego etnograficznego spojrzenia „od wewnątrz" jest obszerna dokumentacja, w tym 550 fotografii na kliszach szklanych. Materiały te były unikalne już w momencie rejestracji, dziś są tym bardziej cenne, że po Obrębskim żaden antropolog, aż do pierwszych lat bieżącego stulecia, nie prowadził na Poreczu etnograficznych badań terenowych. Obecnie jego spuścizna naukowa znajduje się w archiwum University of Massachusetts w Amherst w Stanach Zjednoczonych. Około 80 fotografii z Porecza, prezentowanych na wystawie, pochodzi z tej właśnie kolekcji.
Stopniowo wydobywany z archiwów i udostępniany dorobek naukowy Józefa Obrębskiego, a także osoba tego wybitnego uczonego, do niedawna niemal zapomnianego, cieszy się wzrastającym zainteresowaniem badaczy kultury macedońskiej i samych Macedończyków. W 2002 roku na głównym placu w poreckim Samokovie stanął pomnik polskiego antropologa, pamiętanego do dzisiaj przez Poreczan jako Josif.
Upowszechnianiu dorobku i postaci Obrębskiego w Macedonii służą dwie towarzyszące wystawie publikacje: 54-stronicowy katalog, zawierający wszystkie eksponowane fotografie, oraz wydany przez Ambasadę RP w Skopju trójjęzyczny kalendarz na 2018 rok: Poreczanie w obiektywie Polaka / Поречаните низ објективот на Полјакот / The Porechans through the lens of a Pole.

 


Baba Bożinica, wiejska znachorka ze wsi Rastesz 1932/1933.

Jedna z fotografii J. Obrębskiego prezentowanych na wystawie.


Wystawa w Muzeum Macedonii będzie czynna do końca marca 2018 roku, następnie przewidziane jest jej tournée po innych muzeach w kraju. Otwarciu towarzyszyła bogata oprawa informacyjna w programach telewizyjnych (Makedonska TV, TV 24 Sati) i radiowych oraz mediach elektronicznych, por. m.in.:
http://bit.ly/2C5qv2Z 
http://www.kultura.gov.mk/index.php/odnosi-so-javnost/novosti/3328-2017-12-14-09-18-27 
https://www.slobodnaevropa.mk/a/28909960.html 
http://bit.ly/2DsH7Oz 


(Oprac. A. Engelking, Fot. Sabina Guzik)