OTWARTE SEMINARIUM ZAKŁADU LITERATUROZNAWSTWA I KULTUROZNAWSTWA IS PAN


Serdecznie zapraszamy na otwarte seminarium
Zakładu Literaturoznawstwa i Kulturoznawstwa IS PAN,
które odbędzie się 06.02. 2018 roku o godz. 12.30
w pracowni Instytutu Psychologii PAN (ul. Jaracza 1)

 

Podczas seminarium dr Agata Jawoszek zaprezentuje konspekt i główne założenia książki, nad którą aktualnie pracuje – Bośniacka diaspora. Modele narodowej i kulturowej autoidentyfikacji. Po prezentacji wszystkich uczestników zapraszamy do dyskusji.

 

ABSTRAKT WYSTĄPIENIA
Blisko czteromilionowa diaspora z Bośni i Hercegowiny (niektóre źródła, np. Alaga Dervišević liczebność tej diaspory szacują nawet na 10 milionów) obejmuje przede wszystkim muzułmanów tj. Boszniaków, głównie uchodźców wojennych i powojennych imigrantów ekonomicznych oraz ich potomków. Wyjątek stanowi tu bośniacka diaspora w Macedonii i w Turcji, w której zdecydowaną większość stanowią potomkowie tzw. muhadżirów, tj. bośniackich muzułmanów lub zeslawizowanych Turków, którzy opuścili swój kraj w ostatnich latach panowania osmańskiego w BiH. Badana przeze mnie bośniacka diaspora w Europie Zachodniej i Skandynawii nie stanowi jednolitej społeczności, a między jej poszczególnymi skupiskami występują znaczne różnice. Za taki stan rzeczy odpowiada szereg czynników, spośród których najważniejsze to historyczne uwarunkowania emigracji, profil społeczno-ekonomiczny diaspory oraz specyfika polityki emigracyjnej prowadzonej w danym kraju. Kryzys imigracyjny i niepokoje społeczne wywołane zamachami terrorystycznymi w Europie Zachodniej po 2015 roku zmusiły zarówno Boszniaków przebywających na emigracji, jak i tych, którzy pozostali w Bośni, do zrewidowania własnych postaw i tożsamości. Obserwowane ad hoc reakcje, medialne wystąpienia, działania artystyczne, teksty literackie oraz wypowiedzi tzw. "zwykłych Boszniaków" zamieszczane w mediach społecznościowych, pozwalają skonstatować, że na przestrzeni ostatnich trzech lat wyraźniej niż kiedykolwiek boszniacka tożsamość rozwarstwia się na radykalnie laicką (odrzucenie islamu i praktyk religijnych) oraz na radykalnie muzułmańską (wspieranie i akcentowanie tożsamości muzułmańskiej, w skrajnych przypadkach sympatyzowanie z tzw. Państwem Islamskim i fundamentalistami. W środowiskach kosmopolitycznych europejskich stolic młodzi Bośniacy poszukują kompromisu między własną "muzułmańskością" a europejskością. Temat ten podejmowany jest także w sztuce (np. Semira Kentrić) i literaturze powstającej na emigracji (Hemon, Sejranović, Stanišić, Širovnik, Mahmutović, Karahasan, Mešković, Mahmutović, Hukanović) niemal w całości poświęconej problemowi, który określam mianem "tożsamości w walizce" – mowa tu o tożsamości nomadycznej, transnarodowej, trudno definiowalnej, naznaczonej napięciem między muzułmańskimi/bałkańskimi korzeniami a europejskim stylem życia.
Obecni w Skandynawii, Niemczech, Austrii czy Słowenii pochodzący z Bośni Serbowie i Chorwaci niezwykle rzadko utożsamiają się z Bośnią i Hercegowiną – głównie z przyczyn politycznych i z powodu wojennych zaszłości – nie funkcjonują więc w przestrzeni bośniacko-hercegowińskiej diaspory wyznaczanej przez muzułmańską wspólnotę religijną (dżamaty, mekteby), bośniackie wyraźnie orientalizujące kawiarnie i restauracje, oraz domy kultury budujące swój program wokół bośniacko-muzułmańskiego folkloru. Ciekawa okazała się konstatacja, że „samowykluczenie" Serbów i Chorwatów z bośniackiej diaspory zostało skompensowane włączeniem do niej, głównie w ramach wspólnoty religijnej i w kluczu identyfikacji wyznaniowej, muzułmańskich Serbów z autonomicznego okręgu Sandżak (często określających się jako Boszniacy) oraz przedstawicieli diaspory kosowskiej, muzułmańsko-macedońskiej (Torbesze, macedońscy Turcy) czy nawet albańskiej. Aktualny kryzys migracyjny, rosnące napięcie oraz nastroje islamofobiczne w Europie dodatkowo pogłębiły dystans pomiędzy Boszniakam i bośniackimi Serbami.