MOWA JAKO ELEMENT DZIEDZICTWA KULTUROWEGO – NA FINALE PROJEKTU


Dobiega końca realizacja trzyletniego projektu „Mowa polska na Bukowinie Karpackiej. Dokumentacja zanikającego dziedzictwa narodowego" realizowanego w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk ze środków Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki MNiSW.
Badania zostały przeprowadzone w 58 miejscowościach: 39 na Bukowinie północnej i 19 na Bukowinie południowej. Wzięło w nich udział łącznie 358 osób: 250 kobiet i 108 mężczyzn. Rozmówcy pochodzili zarówno ze wsi, jak i z miast, reprezentowali różne zawody, a także posiadali bardzo zróżnicowany poziom wykształcenia (od kilku klas szkoły podstawowej po wykształcenie wyższe i przedstawicieli kadry akademickiej). Założeniem projektu było przeprowadzenie badań wśród najstarszych przedstawicieli użytkowników mowy polskiej na Bukowinie – powyżej 60. roku życia. Cel ten został zrealizowany; przeprowadzono 254 takie wywiady.


Materiał dokumentacyjny obejmuje 260 godzin nagrań z rozmówcami: 120 godzin zarejestrowano na Bukowinie północnej (Ukraina), 140 na Bukowinie południowej (Rumunia). Wszystkie wywiady zostały poddane transkrypcji półortograficznej i zajmują 4500 stron. Ponadto zebrano 20 228 fotografii i skanów różnego rodzaju przedmiotów i dokumentów ilustrujących sytuację językową oraz życie Polaków na Bukowinie (11 433 wykonanych na Ukrainie i 8 795 w Rumunii.
Głównym efektem trzyletnich badań będzie monografia albumowa autorstwa Heleny Krasowskiej, Magdaleny Pokrzyńskej i Aleksego Suchomłynowa, opisująca stan mowy polskiej na Bukowinie z licznymi przykładami językowymi i bogatym materiałem wizualnym.
W ramach zaplanowanych na ostatni rok trwania projektu działań upowszechniających badania odbywają się wykłady naukowe i popularno-naukowe, których celem jest włączenie mowy polskiej na Bukowinie do żywej tradycji narodowej. Prof. Lech Aleksy Suchomłynow wygłosił wykład Fenomen pograniczy kulturowych: współczesne tendencje w Gorzowie Wielkopolskim (16.06), prof. Helena Krasowska przedstawiła temat Різноманітність польської мови на Карпатській Буковині na Czerniowieckim Narodowym Uniwersytecie im. J. Fedkowycza (16.05.2018). Tego samego dnia na Uniwersytecie w Czerniowcach dr Magdalena Pokrzyńska wystąpiła z prezentacją Обрядовий рік буковинських поляків. Ponadto badaczka przedstawiła cząstkowe wyniki badań na Uniwersytecie Stefana Wielkiego w Suczawie – The trawl of Poles and their culture. On the benefits of antropological research (22.05).
O ile Bukowina południowa niejednokrotnie była już terenem licznych badań, Bukowina północna stanowiła przestrzeń bardzo słabo rozpoznaną naukowo. W zdecydowanej większości przypadków badacze realizujący projekt byli pierwszymi naukowcami z Polski, którzy dotarli do użytkowników języka polskiego. Można zatem bez przesady stwierdzić, że były to badania pionierskie. Fakt ten przyczynił się nie tylko do uświadomienia sobie przez naukowców wagi prowadzonych badań, ale wpływał również na rozmówców, budując w „odnalezionych" w terenie Polakach poczucie dumy i wyjątkowości.


(HK)