Zaproszenie do lektury

Ilona Czamańska, Jan Leśny, Bitwa na Kosowym Polu. 1389, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2015, mapy, il., ss. 246.

 

Ponad dwadzieścia lat od śmierci Jana Leśnego, historyka, badacza wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny i krajów bałkańskich, w latach 1973-1994 pracownika Instytutu Slawistyki PAN, ukazała się praca, którą zainicjował, ale w wyniku postępującej choroby nie zdołał ukończyć. Monografię - Bitwa na Kosowym Polu. 1389 - zamknęła po latach bałkanistka Ilona Czamańska.
W pracy, z dystansem badawczym uczonych spoza przestrzeni bałkańskiej, odniesiono się do bitwy serbsko-tureckiej rozpoczynającej osmański pochód ku opanowaniu Europy. Polscy Autorzy ukazali złożoną kwestię dotyczącą źródeł mówiących o samej bitwie mityzowanej w przekazie płynącym z Bałkanów, a w swoich eksploracjach odnieśli się nie tylko do zachowanych zapisów tureckich i serbskich (te często miały propagandowy charakter). Wskazali przy tym na motywy kierujące piszącymi oraz naświetlanie zupełnie różnych aspektów problematyki kosowskiej (np. mnisi z góry Athos koncentrowali się na duchowym aspekcie zwycięstwa księcia Lazara). Zwrócili także uwagę, że już wiek XV dał początek legendzie, która przyćmiła fakty. Te we właściwy sobie sposób rozwijała i przekształcała serbska epika ludowa, która uczyniła z bitwy kosowskiej jeden ze swych głównych motywów zajmując trwałe miejsce w pamięci zbiorowej. Jak twierdzi Jan Leśny, epicki cykl kosowski, choć w żadnej mierze nie stanowi podstaw do wnioskowania o samym przebiegu bitwy, to pozostaje cennym źródłem do badań nad kształtowaniem się tradycji bitwy kosowskiej i jej roli w serbskiej świadomości historycznej.

W poszczególnych rozdziałach Autorzy przedstawili sytuację na Bałkanach pomiędzy bitwą nad Maricą (1371) a bitwą na Kosowym Polu. Wskazali nie tylko na jej bezpośrednie przyczyny, ale również na tworzone koalicje, rodzaje wykorzystanego uzbrojenia, przygotowania do wojny głównych antagonistów, lokalizację miejsca bitwy, jej przebieg, skutki oraz tradycję jej mitologizacji. Praca poświęcona bitwie, w której zginęli sułtan Murad I i serbski książę Lazar, odzwierciedla proces postępującego konfliktu, który nie był jeszcze traktowany w kategoriach religijnych i cywilizacyjnych. Dopiero mityzacja bitwy, kiedy stała się ona jednym z głównych tematów serbskiej poezji ludowej i literatury dała podwaliny dla mitu narodowego kształtującego świadomość narodową Serbów, do dziś pozostając czynnikiem generującym główne wydarzenia konfliktu serbsko-albańskiego.
Praca zakończona przez Ilonę Czamańską po z górą dwudziestu latach od śmierci pomysłodawcy tematu jest też swoistym dwugłosem badawczym. Jak pisze uczona, pozostawiony w maszynopisie materiał wymagał nowej redakcji, dalszych kwerend i opracowania. Autorka w kwestiach, w których miała odrębne zdanie niż Jan Leśny, poprowadziła z nim naukowy dialog. Odnosząc się do jego wiedzy i opinii w samym tekście oraz w przypisach zaznaczała swe odrębne stanowisko wobec opisywanych wydarzeń. Dzięki temu opublikowana praca, jest istotna nie tylko ze względu na powracającą w różnych kręgach dyskusję o tradycji Kosowego Pola. Stanowi także potwierdzenie, iż wartościowe pomysły badawcze można z powodzeniem kontynuować odnosząc się do tez prezentowanych przez innych uczonych.

LMG