Dr hab. Zofia Sawaniewska-Mochowa, prof. IS PAN na konferencji naukowej w Sejmie Republiki Litwy, 7 czerwca 2019, Wilno

Dn. 7 czerwca 2019 r. w Sejmie Republiki Litewskiej w Wilnie odbyła się konferencja naukowa zatytułowana „Antano ir Jono Juškų kultūrinio palikimo retrospektyva: nauji požiūrai ir tyrimai” [Dziedzictwo kulturowe Antoniego i Jana Juszkiewiczów w ujęciu retrospektywnym: nowe aspekty i badania], poświęcona dziedzictwu, jakie pozostawili bracia Antoni i Jan Juszkiewiczowie, twórcy XIX-wiecznych słowników przekładowych oraz zbieracze folkloru litewskiego. Ich dorobek był bardzo ceniony przez Jana Karłowicza czy Jana Baudouina de Courtenay, a po 200 latach od narodzin ks. Antoniego Juszkiewicza spuściznę tę z perspektywy współczesnej humanistyki poddali wnikliwej analizie litewscy badacze: językoznawcy, folkloryści, kulturoznawcy i historycy.

Referat otwierający konferencję wygłosiły w języku litewskim, współpracujące ze sobą od 2016 r., lingwistki: dr Vilija Sakalauskienė z Instytutu Języka Litewskiego i dr hab. Zofia Sawaniewska-Mochowa, profesor Instytutu Slawistyki PAN. Wspólne wystąpienie, zatytułowane „Antano Juškos lietuvių-lenkų kalbų žodynai iš XXI amžiaus perspektyvos” [Słowniki litewsko-polskie Antoniego Juszkiewicza z perspektywy XXI wieku], ukierunkowane było na prezentację dorobku leksykograficznego Juszkiewiczów jako spuścizny należącej do obu narodów i odczytywanie słowników przekładowych jako gatunku tekstu,który jest nośnikiem cennych danych nie tylko dla lingwisty, ale i dla historyka, badacza kultury czy etnologa.

Proponowane przez badaczki podejście odbiega od wcześniejszych filologicznych praktyk analizowania materiału polskiego i litewskiego w XIX-wiecznych słownikach przekładowych w izolacji, bez poszukiwania zbieżności i różnic leksykalno-pojęciowych, jakie zachodzą w konceptualizacji świata wyrażanej przez leksykografa w dwóch językach. Novum polega na zastosowaniu instrumentarium etnolingwistycznego, które pozwala na prowadzenie efektywnych badań nad obrazem świata osoby bilingwalnej i bikulturowej.

Natomiast wartość społeczna wspólnych litewsko-polskich badań nad spuścizną Juszkiewiczów polega na przełamywaniu schematów stereotypowego myślenia, że Litwinów i Polaków w konstruowaniu narracji o wspólnej przeszłości więcej dzieli niż łączy, a prowadzenie wspólnych dociekań w takich obszarach, jak tożsamość językowa, kulturowa czy narodowa jest co najmniej trudne czy wręcz niewykonalne. Dorobek lingwistyczny Juszkiewiczów należy do spuścizny kulturowej obu narodów; przybliżając go i interpretując na nowo, a także ocalając go dla potomnych, wprowadzamy go w obszar współczesnego życia zbiorowego Polaków i Litwinów i stwarzamy płaszczyznę do lepszego zrozumienia siebie nawzajem i docenienia naszego wspólnego dziedzictwa.