Dr hab. Zofia Sawaniewska-Moch, prof. IS PAN

Zdjęcie profilowe pracownika

Language historian, dialectologist, Polish studies scholar

e-mail: zofia.sawaniewska-moch@ispan.waw.pl

ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2916-6736

Zainteresowania naukowe

  • Language and cultural contact in the area of the historical Grand Duchy of Lithuania;
  • Borderland Polish;
  • Cultural and national identity of descendants of landowners from Kaunas Lithuania.

Członkostwo w gremiach naukowych

  • Academic Council of the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences;
  • Polish Linguistic Society;
  • Polish Language Lovers’ Association;
  • Word Ethics Association;
  • Commission for Ethnolinguistics, International Slavic Studies Committee;
  • Commission for Sociolinguistics, International Slavic Studies Committee;
  • Dialectology Section of the Linguistic Committee, Polish Academy of Sciences (associated member).

Funkcje pełnione w IS PAN

Editor-in-Chief of the journal Acta Baltico-Slavica

Stypendia

1976–1977: The Wacław Borowy Scholarship for outstanding Polish philology students, awarded by the Polish Academy of Sciences, Division 1: Social Sciences

Udział w projektach naukowych afiliowanych w IS PAN

Main researcher in the project entitled “The heritage of gentry culture in the former Grand Duchy of Lithuania: A vestigial aspect of European culture on the verge of total extinction”; 2004–2007, funded by the Ministry of Science and Higher Education of the Republic of Poland, grant no. 1 HO1D 030 27; Head of the project: Prof. Dr hab. Anna Zielińska.

Publikacje

Monographs

  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (1990). Poradnik Jana Karłowicza jako źródło poznania potocznej polszczyzny północnokresowej. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. (Polono-Slavica Varsoviensia, 5)
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2002). Ze studiów nad socjolektem drobnej szlachty kowieńskiej XIX wieku (na podstawie słowników przekładowych Antoniego Juszkiewicza). Bydgoszcz: Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej.

Monographs co-authored

  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia, & Moch, Włodzimierz (2000). Poradnik językowy. Polskie gadanie. Wrocław: Wydawnictwo ASTRUM.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia, & Zielińska, Anna (2007). Dziedzictwo kultury szlacheckiej na byłych Kresach północno-wschodnich Rzeczypospolitej. Ginąca część kultury europejskiej. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy. Retrieved from http://rcin.org.pl.

Articles (selected)

  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (1992). Język polski na Litwie. Świadomość, autentyczność, trwanie. Materiał dla wileńskich studentów polonistyki. OjczyznaPolszczyzna, 1992(3(38)), 72-78.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (1999). Tradycje zaścianka szlacheckiego w języku i mentalności Polaków na Litwie. In J. Porayski-Pomsta (Ed.), Sytuacja językowa na Wileńszczyźnie (pp. 114-123). Warszawa: Elipsa.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2000). Świat jeden, ale nie jednolity, czyli o zróżnicowaniu socjalnym polszczyzny kowieńskiej. In E. Wolnicz-Pawłowska, & W. Szulowska (Eds.), Kontakty językowe polszczyzny na pograniczu wschodnim. Prace ofiarowane Profesorowi Januszowi Riegerowi (pp. 221-229). Warszawa: Semper.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2003). Polscy miłośnicy języka i folkloru litewskiego w XIX wieku. Acta Baltico-Slavica, 27, 73-95.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2004). Językowy i kulturowy wizerunek zaścianka kresowego w wybranych utworach literackich. Acta BalticoSlavica, 28, 35-51.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2008). Miejsca pamięci w mieście na pograniczu (Pińsk w relacjach autobiograficznych). In M. Święcicka (Ed.), Miasto. Przestrzeń zróżnicowana językowo, kulturowo i społecznie 2 (pp. 293-307). Bydgoszcz: Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2010). Gwara w tekstach muzyki popularnej. In H. Kurek, A. Tyrpa, & J. Wronicz (Eds.), Studia Dialektologiczne IV (pp. 195-206). Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2010). Koncepcja słownika gwary i kultury kujawskiej. In M. Święcicka, D. Jastrzębska-Golonkowa, & A. Rypel (Eds.), Istnieć w kulturze. Między teorią a praktyką edukacyjną (pp. 174-181). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2010). Językowo-kulturowy wizerunek Żmudzi i Żmudzinów w wybranych tekstach pisanych i mówionych. In J. Mędelska, & Z. Sawaniewska-Mochowa (Eds.), Językowe i kulturowe dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Litwy (pp. 249-264). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2011). Tożsamość narodowa i kulturowa rodzin ziemiańskich na Litwie w świetle narracji biograficznych. In I. Masojć, & H. Sokołowska (Eds.), Tożsamość na styku, t. II (pp. 19-32). Wilno: Wileński Uniwersytet Pedagogiczny.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia, & Zielińska, Anna (2011). Język jako sacrum ‒ uwagi o funkcjonowaniu polszczyzny w Kościele katolickim na Kowieńszczyźnie. In E. Golachowska, & A. Zielińska (Eds.), Konstrukcje i destrukcje tożsamości: Wokół religii i jej języka (pp. 81-91). Warszawa: Instytut Slawistyki PAN/Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2012). Językowo-kulturowy obraz domu szlachecko-ziemiańskiego w polszczyźnie północnokresowej. In In M. Korytkowska, H. Popowska-Taborska, Z. Rudnik-Karwatowa, & J. Siatkowski (Eds.), Językoznawstwo: prace na XV Międzynarodowy Kongres Slawistów w Mińsku 2013 (pp. 143-149). Warszawa: Komitet Słowianoznawstwa PAN. (Z polskich studiów slawistycznych, 12).
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2012). Językowy obraz ziemian Litwy Kowieńskiej (na podstawie tekstów mówionych i zapisanych). In E. Dzięgiel, K. Czarnecka, & D.A. Kowalska (Eds.), Polskie dziedzictwo językowe na dawnych Kresach(pp. 289-299). Warszawa: Semper. (Język polski dawnych Kresów Wschodnich, 5).
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2013). “Zapiski domowe” biskupa Macieja Wołonczewskiego jako przyczynek do poznania sytuacji społecznej i językowej na terenie dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego pod władzą carów. Acta BalticoSlavica, 37, 65-84, DOI: 10.11649/abs.2013.005.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2013). XIX-wieczne słowniki przekładowe z Litwy jako źródła do badania polszczyzny regionalnej. Prace Filologiczne, LXIV, 319-330.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2013). O mało znanym słowniku polsko-łacińskim Konstantego Szyrwida z 1641 roku. In Z. Šimėnaitė (Ed.), Leksikografija ir leksikologija 3: Konstantino Sirvydo darbai ir jo epocha (pp. 72-85). Vilnius: Lietuvių kalbos institutas.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2014). Lietuviški XIX amžiaus verstiniai žodynai regioninės lenkų kalbos tyrimų šaltiniai [Nineteenth-Century Translation Dictionaries from Lithuania as Resouces for Studying the Regional Variants of Polish]. In R. Petrokienė (Ed.), Leksikografija i leksikologija 4 (pp. 123-138). Vilnius: Lietuvių kalbos institutas.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2014). Filologia a tożsamość. Dwugłos polsko-litewski o ks. Antonim Juszkiewiczu, twórcy słowników przekładowych [Philology and Identity. The Polish-Lithuanian Dialogue on Father Antoni Juszkiewicz (Antanas Juška), as an Author of Translational Dictionaries]. Acta BalticoSlavica, 38, 108-125. DOI: 10.11649/abs.2014.001.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2014). Strategie komunikacyjne street artu w Rosji, na Łotwie i Litwie. In J. Mędelska, & E. Titarenko (Eds.), Dialog kultur. Języki wschodniosłowiańskie w kontakcie z polszczyzną i innymi językami europejskimi(pp. 320-338). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego..
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2015). Dialect and culture dictionary as a method of documenting the region’s heritage (on the example of Kujawy). In Z. Babickienė, & L. Pečkuvienė (Eds.), Tarmės – Europos tautų kultūros paveldas / Dialects – Cultural Heritage of European Nations. Mokslo straipsnių rinkinys (pp. 456-470). Vilnius. Retrieved from ebooks.mruni.eu/product/tarms-europos-taut-kultros-paveldas-dialects-culturalheritage-european-nations.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia, & Moch, Włodzimierz (2016). Język subkultur kreatywnych a globalizacja (na przykładzie języka graficiarzy). In H. Kurek, M. Święcicka, & M. Peplińska (Eds.), Globalizacja a przemiany języków słowiańskich (pp. 321-336). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego. (Bydgoskie Studia nad Pragmatyką Językową, 2)
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia, & Sakalauskienė, Vilija (2016). Zita Virginija Šimėnaitė (1950– 2016). Acta BalticoSlavica, 40, 367-378. DOI: 10.11649/abs.2016.019.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2016). Affektonimy w pol’skikh govorakh. Pilotnoe issledovaniie. In S.A. Myznikov, O.N. Krylova, I.V. Balkanova (Eds.), Slavianskaia dialektnaia lekikografiia 2: Materialy konferentsii (pp. 181-195). Sankt-Peterburg: Institut lingvisticheskikh issledovaniĭ RAN.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2016). KRESY w różnych perspektywach oglądu. In M. Krajewska, J. Kulwicka-Kamińska, & A. Szulc (Eds.), Święte księgi judaizmu, chrześcijaństwa i islamu w słowiańskim kręgu kulturowym. T. 3: Słowiańscy chrześcijanie Wschodu i Zachodu. Język – Dialekt – Piśmiennictwo (pp. 243-259). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2016). Kultura regionalna w zwierciadle języka. O koncepcji Słownika gwarowo-kulturowego Kujaw. In D.K. Rembiszewska (Ed.), Słowiańskie słowniki gwarowe – tradycja i nowatorstwo (pp. 223-234). Warszawa-Łomża: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy-Łomżyńskie Towarzystwo im. Wagów.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2016). Słownik gwarowy jako zwierciadło kultury regionalnej (na przykładzie Słownika gwary i kultury kujawskiej). In A.S. Dyszak, & I. Benenowska (Eds.), Linguistica Bidgostiana. Series Nova. Vol. II (pp. 121-130). Warszawa: Bel Studio.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2016). Źródła etnograficzne i teksty folkloru jako baza empiryczna słownika gwarowego (na przykładzie Kujaw). Język Polski, XCVI(3), 27–36.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia, & Sakalauskienė, Vilija (2017). Dvikalbiai žodynai kaip kultūros tekstai (XIX a. kun. Antano Juškos žodynų pagrindu) [Translational Dictionaries as Texts of Culture (On the Example of the Nineteenth-Century Dictionaries by Rev. Antanas Juška)]. Acta Linguistica Lithuanica, LXXVI, 89-104. Retrieved from http://journals.lki.lt/index.php/actaLinguisticaLithuanica/article/view/23/17
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2017). Dictionary Entries: A-Ć. In Z. Sawaniewska-Mochowa, W. Moch, A. Paluszak-Bronka, M. Wronkowska-Dimitrowa, & K. Kołatka (Eds.), Słownik gwary i kultury Kujaw, t. 1 (A – H) (pp. 37-160). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2017). Zasady opracowania; wykaz źródeł i skrótów. In Z. Sawaniewska-Mochowa, W. Moch, A. Paluszak-Bronka, M. Wronkowska-Dimitrowa, & K. Kołatka (Eds.), Słownik gwary i kultury Kujaw, t. 1 (A – H) (pp. 13-30; 310-335). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2017). Wybory tożsamościowe i językowe potomków ziemian z Litwy Kowieńskiej w świetle narracji biograficznej. In N. Kasparek, T. Zych, & M. Klempert (Eds.), Wielkie rody na ziemiach polsko-litewskich w XVI – XX wieku. Wielkie rody. Procesy (pp. 265-279). Tarnobrzeg-Olsztyn: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych-Uniwersytet Warmińsko-Mazurski.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia, & Moch, Włodzimierz (2018). Potoczność jako narzędzie interpretacji świata na podstawie powieści Natalii Fiedorczuk-Cieślak “Jak pokochać centra handlowe” i Joanny Bator “Ciemno, prawie noc”. In A. Piotrowicz, M. Witaszek-Samborska, & K. Skibski (Eds.), Kultura komunikacji potocznej w językach słowiańskich (pp. 307-324). Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje.

Reviews and Discussions

  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2013). Litewskie teksty gwarowe z ilustracją dźwiękową. Jurbarko apylinkių tekstai. Sudarė Vilija Sakalauskienė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2013, 188 s.. Acta BalticoSlavica, 39, 285-287. DOI: 10.11649/abs.2015.011.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2015). Janusz Rieger, Słownictwo polszczyzny gwarowej na Brasławszczyźnie, Warszawa: Uniwersytet Warszawski, Wydział „Artes Liberales”; Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2014, 459 s.. RocznikSlawistycznyRevue Slavistique, LXIV, 207-216.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia (2018). Refleksje filologa nad edycją spuścizny kaznodziejskiej Konstantego Szyrwida. Slavistica Vilnensis, 63, 389-397. DOI: https://doi.org/10.15388/SlavViln.2018.63.11732.

Academic editing

  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia, & Mędelska, Jolanta (Ed.). (2010). Językowe i kulturowe dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Litwy, Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia, & Moch, Włodzimierz (2012). Krajobraz społeczno-kulturowy województwa kujawsko-pomorskiego na tle innych regionów Polski. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki.
  • Sawaniewska-Mochowa, Zofia, Moch, Włodzimierz, Paluszak-Bronka, Anna, Wronkowska-Dimitrowa, Mirosława & Kołatka, Krzysztof (Eds.), Słownik gwary i kultury Kujaw, t. 1 (A – H). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

Participation in editorial teams

  • Auksoriūtė, Albina (Ed.). (2012). Priešaušrio mokslas, kultūra ir švietimas: Lauryno Ivinskio 200-osioms gimimo metinėms. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas.
  • Šimėnaitė, Zita (Ed.). (2013). Leksikografija ir leksikologija 3: Konstanino Sirvydo darbai ir jo epocha. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas.
  • Petrokienė, Ritutė (Ed.). (2014). Leksikografija ir leksikologija 4. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas.