W dniach 22–23 czerwca 2026 roku odbyła się XVI edycja warsztatów pt. „CLARIN w praktyce badawczej”, organizowanych w Uniwersytecie Jana Kochanowskiego w Kielcach przez Centrum Technologii Językowych CLARIN-PL z siedzibą w Politechnice Wrocławskiej we współpracy z Instytutem Literaturoznawstwa i Językoznawstwa Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz partnerami konsorcyjnymi CLARIN-PL: Instytutem Podstaw Informatyki PAN, Instytutem Slawistyki PAN, Polsko-Japońską Akademią Technik Komputerowych, Uniwersytetem Łódzkim i Uniwersytetem Wrocławskim.
Wydarzenie cieszyło się dużym zainteresowaniem środowiska naukowego – w panelach i blokach praktycznych wzięło udział około 150 uczestników z całego kraju.
Naukowcy z Instytutu Slawistyki PAN aktywnie włączyli się w program warsztatów, prezentując wyniki badań prowadzonych we współpracy z partnerami z innych ośrodków naukowych. W wystąpieniach merytorycznych brali udział badacze związani z naszym Instytutem oraz Uniwersytetem Warszawskim, a całość prac wpisuje się w szerszą działalność w ramach infrastruktury CLARIN-PL.
Prezentacje Zespołu Semantyki i Lingwistyki Komputerowej IS PAN
Jednym z głównych punktów programu były prezentacje dotyczące pracy z językami o ograniczonej reprezentacji cyfrowej.
Zespół w składzie: Danuta Roszko (UW), Roman Roszko (IS PAN) oraz Piotr Szatkowski (IS PAN) przedstawił metodologię tworzenia zbiorów danych dla lektu mazurskiego. Prace te są ściśle związane z realizowanym projektem CLARIN-PL-BIZ-Bis (FENG), który jest przedsięwzięciem konsorcjalnym. Podczas prezentacji omówiono techniczne aspekty budowy potoków przetwarzania danych, niezbędnych do przygotowania tekstów mazurskich pod kątem uczenia, ewaluacji i testowania modeli językowych (LLM).
Kolejne wystąpienie, zaprezentowane przez zespół: Danuta Roszko (UW), Roman Roszko (IS PAN) oraz Valéry TrânThiên (IS PAN), dotyczyło testów maszynowego przekładu w grupach językowych o ograniczonych zasobach cyfrowych (m.in. języków słowiańskich, bałtyckich). Prelegenci postawili problematykę współczesnych modeli AI w szerszym kontekście historycznym i teoretycznym, odnosząc się do klasycznych dzieł teorii przekładu. Wskazali, że nawet w dobie sztucznej inteligencji wciąż aktualne pozostają zasady sformułowane przez Étienne’a Doleta w 1540 roku w La Manière de Bien Traduire d’une Langue en Aultre. Jego pięć reguł – od doskonałego zrozumienia intencji autora po unikanie dosłownego tłumaczenia „słowo w słowo” – stanowi kluczowy punkt odniesienia dla oceny jakości generowanych dziś tłumaczeń.
Jako drastyczny przykład tego, jak błąd w przekładzie może wpłynąć na rozwój nauki, zespół przywołał problematykę poruszoną przez Daniela Hoeka (2023) w artykule Forced Changes Only: A New Take on the Law of Inertia. Analiza językowa wykazała, że nieprecyzyjne tłumaczenie łacińskiego leksemu quatenus na język angielski, dokonane przez Andrew Motte w 1729 roku w przekładzie Principia Newtona, doprowadziło do fundamentalnego niezrozumienia pierwszej zasady dynamiki Newtona. Ten pozornie drobny błąd językowy wypaczył interpretację naukowej zasady na blisko trzy stulecia, co stanowi niezwykle istotną przestrogę dla współczesnych badaczy testujących precyzję i semantyczną czujność modeli maszynowego tłumaczenia.
Konsultacje eksperckie
Ważnym elementem obecności naukowców IS PAN na warsztatach była możliwość bezpośredniego wsparcia uczestników. Prof. IS PAN Roman Roszko prowadził indywidualne i grupowe konsultacje eksperckie, pomagając badaczom w implementacji nowoczesnych technologii w ich codziennej pracy naukowej. Tematyka konsultacji obejmowała:
- wykorzystanie sztucznej inteligencji w procesach przekładu tekstów,
- analizę rękopisów wielojęzycznych z użyciem narzędzi AI,
- zaawansowane tagowanie oraz anotację zasobów językowych.
Udział naszych badaczy w tak licznej grupie uczestników potwierdza rosnącą rolę Instytutu Slawistyki PAN w projektach łączących tradycyjną humanistykę z nowoczesnymi technologiami przetwarzania języka naturalnego.
Skład konsorcjum CLARIN-PL: Politechnika Wrocławska (lider), Instytut Podstaw Informatyki PAN, Instytut Slawistyki PAN, Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Wrocławski.
