Dr hab. Zofia Sawaniewska-Moch, prof. IS PAN

Historyk języka, dialektolog, polonistka

e-mail: z.sawan@wp.pl

ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2916-6736

Zainteresowania naukowe

Kontakty językowe i kulturowe na terenie byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego, polszczyzna kresowa, tożsamość narodowa i kulturowa potomków ziemian z Litwy Kowieńskiej.

Członkostwo w gremiach naukowych

Rada Naukowa Instytutu Slawistyki PAN, Polskie Towarzystwo Językoznawcze, Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego, Stowarzyszenie Etyki Słowa, Komisja Etnolingwistyki przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów, Komisja Socjolingwistyki przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów, Sekcja Dialektologiczna Komitetu Językoznawstwa PAN (współpracownik).

Funkcje pełnione w IS PAN

Redaktor naczelna czasopisma „Acta Baltico-Slavica”.

Stypendia

1976–1977 – stypendium im. Wacława Borowego przyznane przez Wydział I Nauk Społecznych Polskiej Akademii Nauk dla wyróżniających się studentów w zakresie filologii polskiej.

Udział w projektach naukowych afiliowanych w IS PAN

Główna wykonawczyni w zrealizowanym w IS PAN w latach 2004–2007 projekcie badawczym (grant nr 1 HO1D 030 27) pt. „Dziedzictwo kultury szlacheckiej na dawnych Kresach północno-wschodnich Rzeczypospolitej. Ginąca część kultury europejskiej”, finansowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (kierownik: Anna Zielińska).

Publikacje

Książki autorskie:
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (1990). Poradnik Jana Karłowicza jako źródło poznania potocznej polszczyzny północnokresowej. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. (Polono-Slavica Varsoviensia, 5)
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2002). Ze studiów nad socjolektem drobnej szlachty kowieńskiej XIX wieku (na podstawie słowników przekładowych Antoniego Juszkiewicza). Bydgoszcz: Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej.
Książki współautorskie:
  • Sawaniewska-Moch, Zofia oraz Moch, Włodzimierz (2000). Poradnik językowy. Polskie gadanie. Wrocław: Wydawnictwo ASTRUM.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia oraz Zielińska, Anna (2007). Dziedzictwo kultury szlacheckiej na byłych Kresach północno-wschodnich Rzeczypospolitej. Ginąca część kultury europejskiej. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy. Dostępna http://rcin.org.pl.
Artykuły (wybór):
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (1992). Język polski na Litwie. Świadomość, autentyczność, trwanie. Materiał dla wileńskich studentów polonistyki. OjczyznaPolszczyzna, 1992(3(38)), 72-78.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (1999). Tradycje zaścianka szlacheckiego w języku i mentalności Polaków na Litwie. W Józef Porayski-Pomsta (Red.), Sytuacja językowa na Wileńszczyźnie (ss. 114-123). Warszawa: Elipsa.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2000). Świat jeden, ale nie jednolity, czyli o zróżnicowaniu socjalnym polszczyzny kowieńskiej. W Ewa Wolnicz-Pawłowska oraz Wanda Szulowska (Red.), Kontakty językowe polszczyzny na pograniczu wschodnim. Prace ofiarowane Profesorowi Januszowi Riegerowi (ss. 221-229). Warszawa: Semper.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2003). Polscy miłośnicy języka i folkloru litewskiego w XIX wieku. Acta Baltico-Slavica, 27, 73-95.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2004). Językowy i kulturowy wizerunek zaścianka kresowego w wybranych utworach literackich. Acta BalticoSlavica, 28, 35-51.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2008). Miejsca pamięci w mieście na pograniczu (Pińsk w relacjach autobiograficznych). W Małgorzata Święcicka (Red.), Miasto. Przestrzeń zróżnicowana językowo, kulturowo i społecznie 2 (ss. 293-307). Bydgoszcz: Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2010). Gwara w tekstach muzyki popularnej. W Halina Kurek, Anna Tyrpa oraz Jadwiga Wronicz (Red.), Studia Dialektologiczne IV (ss. 195-206). Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2010). Koncepcja słownika gwary i kultury kujawskiej. W Małgorzata Święcicka, Dorota Jastrzębska-Golonkowa oraz Agnieszka Rypel (Red.), Istnieć w kulturze. Między teorią a praktyką edukacyjną (ss. 174-181). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2010). Językowo-kulturowy wizerunek Żmudzi i Żmudzinów w wybranych tekstach pisanych i mówionych. W Jolanta Mędelska oraz Zofia Sawaniewska-Moch (Red.), Językowe i kulturowe dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Litwy (ss. 249-264). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2011). Tożsamość narodowa i kulturowa rodzin ziemiańskich na Litwie w świetle narracji biograficznych. W Irena Masojć oraz Henryka Sokołowska (Red.), Tożsamość na styku, t. II (ss. 19-32). Wilno: Wileński Uniwersytet Pedagogiczny.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia oraz Zielińska, Anna (2011). Język jako sacrum ‒ uwagi o funkcjonowaniu polszczyzny w Kościele katolickim na Kowieńszczyźnie. W Ewa Golachowska oraz Anna Zielińska (Red.), Konstrukcje i destrukcje tożsamości: Wokół religii i jej języka (ss. 81-91). Warszawa: Instytut Slawistyki PAN/Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2012). Językowo-kulturowy obraz domu szlachecko-ziemiańskiego w polszczyźnie północnokresowej. W Małgorzata Korytkowska, Hanna Popowska-Taborska, Zofia Rudnik-Karwatowa oraz Janusz Siatkowski (Red.), Językoznawstwo: prace na XV Międzynarodowy Kongres Slawistów w Mińsku 2013 (ss. 143-149). Warszawa: Komitet Słowianoznawstwa PAN. (Z polskich studiów slawistycznych, 12).
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2012). Językowy obraz ziemian Litwy Kowieńskiej (na podstawie tekstów mówionych i zapisanych). W Ewa Dzięgiel, Katarzyna Czarnecka oraz Dorota Kowalska (Red.), Polskie dziedzictwo językowe na dawnych Kresach (ss. 289-299). Warszawa: Semper. (Język polski dawnych Kresów Wschodnich, 5).
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2013). „Zapiski domowe” biskupa Macieja Wołonczewskiego jako przyczynek do poznania sytuacji społecznej i językowej na terenie dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego pod władzą carów. Acta BalticoSlavica, 37, 65-84, DOI: 10.11649/abs.2013.005.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2013). XIX-wieczne słowniki przekładowe z Litwy jako źródła do badania polszczyzny regionalnej. Prace Filologiczne, LXIV, 319-330.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2013). O mało znanym słowniku polsko-łacińskim Konstantego Szyrwida z 1641 roku. W Zita Šimėnaitė (Red.), Leksikografija ir leksikologija 3: Konstantino Sirvydo darbai ir jo epocha (ss. 72-85). Vilnius: Lietuvių kalbos institutas.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2014). Lietuviški XIX amžiaus verstiniai žodynai regioninės lenkų kalbos tyrimų šaltiniai [Nineteenth-Century Translation Dictionaries from Lithuania as Resouces for Studying the Regional Variants of Polish]. W Ritutė Petrokienė (Red.), Leksikografija i leksikologija 4 (ss. 123-138). Vilnius: Lietuvių kalbos institutas.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2014). Filologia a tożsamość. Dwugłos polsko-litewski o ks. Antonim Juszkiewiczu, twórcy słowników przekładowych [Philology and Identity. The Polish-Lithuanian Dialogue on Father Antoni Juszkiewicz (Antanas Juška), as an Author of Translational Dictionaries]. Acta BalticoSlavica, 38, 108-125. DOI: 10.11649/abs.2014.001.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2014). Strategie komunikacyjne street artu w Rosji, na Łotwie i Litwie. W Jolanta Mędelska oraz Elena Titarenko (Red.), Dialog kultur. Języki wschodniosłowiańskie w kontakcie z polszczyzną i innymi językami europejskimi (ss. 320-338). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego..
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2015). Dialect and culture dictionary as a method of documenting the region’s heritage (on the example of Kujawy). W Zofija Babickienė oraz Laima Pečkuvienė (Red.), Tarmės – Europos tautų kultūros paveldas / Dialects – Cultural Heritage of European Nations. Mokslo straipsnių rinkinys (ss. 456-470). Vilnius. Dostępny ebooks.mruni.eu/product/tarms-europos-taut-kultros-paveldas-dialects-culturalheritage-european-nations.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia oraz Moch, Włodzimierz (2016). Język subkultur kreatywnych a globalizacja (na przykładzie języka graficiarzy). W Halina Kurek, Małgorzata Święcicka oraz Monika Peplińska-Narloch (Red.), Globalizacja a przemiany języków słowiańskich (ss. 321-336). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego. (Bydgoskie Studia nad Pragmatyką Językową, 2)
  • Sawaniewska-Moch, Zofia oraz Sakalauskienė, Vilija (2016). Zita Virginija Šimėnaitė (1950– 2016). Acta BalticoSlavica, 40, 367-378. DOI: 10.11649/abs.2016.019.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2016). Affektonimy w pol’skikh govorakh. Pilotnoe issledovaniie. W S.A. Myznikov, O.N. Krylova oraz I.V. Balkanova (Red.), Slavianskaia dialektnaia lekikografiia 2: Materialy konferentsii (ss. 181-195). Sankt-Peterburg: Institut lingvisticheskikh issledovaniĭ RAN.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2016). KRESY w różnych perspektywach oglądu. W Monika Krajewska, Joanna Kulwicka-Kamińska oraz Arleta Szulc (Red.), Święte księgi judaizmu, chrześcijaństwa i islamu w słowiańskim kręgu kulturowym. T. 3: Słowiańscy chrześcijanie Wschodu i Zachodu. Język – Dialekt – Piśmiennictwo (ss. 243-259). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2016). Kultura regionalna w zwierciadle języka. O koncepcji Słownika gwarowo-kulturowego Kujaw. W Dorota Krystyna Rembiszewska (Red.), Słowiańskie słowniki gwarowe – tradycja i nowatorstwo (ss. 223-234). Warszawa-Łomża: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy-Łomżyńskie Towarzystwo im. Wagów.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2016). Słownik gwarowy jako zwierciadło kultury regionalnej (na przykładzie Słownika gwary i kultury kujawskiej). W Andrzej S. Dyszak (Red.), Linguistica Bidgostiana. Series Nova. Vol. II (ss. 121-130). Warszawa: Bel Studio.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2016). Źródła etnograficzne i teksty folkloru jako baza empiryczna słownika gwarowego (na przykładzie Kujaw). Język Polski, XCVI(3), 27–36.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia oraz Sakalauskienė, Vilija (2017). Dvikalbiai žodynai kaip kultūros tekstai (XIX a. kun. Antano Juškos žodynų pagrindu) [Translational Dictionaries as Texts of Culture (On the Example of the Nineteenth-Century Dictionaries by Rev. Antanas Juška)]. Acta Linguistica Lithuanica, LXXVI, 89-104. Dostępny http://journals.lki.lt/index.php/actaLinguisticaLithuanica/article/view/23/17
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2017). Dictionary Entries: A-Ć. W Z. Sawaniewska-Moch, Włodzimierz Moch, Anna Paluszak-Bronka, Mirosława Wronkowska-Dimitrowa oraz Krzysztof Kołatka (Red.), Słownik gwary i kultury Kujaw, t. 1 (A – H) (ss. 37-160). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2017). Zasady opracowania; wykaz źródeł i skrótów. W Zofia Sawaniewska-Moch, Włodzimierz Moch, Anna Paluszak-Bronka, Mirosława Wronkowska-Dimitrowa oraz Krzysztof Kołatka (Red.), Słownik gwary i kultury Kujaw, t. 1 (A – H) (ss. 13-30; 310-335). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2017). Wybory tożsamościowe i językowe potomków ziemian z Litwy Kowieńskiej w świetle narracji biograficznej. W Norbert Kasparek, Tadeusz Zych oraz Mateusz Klempert (Red.), Wielkie rody na ziemiach polsko-litewskich w XVI – XX wieku. Wielkie rody. Procesy (ss. 265-279). Tarnobrzeg-Olsztyn: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych-Uniwersytet Warmińsko-Mazurski.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia oraz Moch, Włodzimierz (2018). Potoczność jako narzędzie interpretacji świata na podstawie powieści Natalii Fiedorczuk-Cieślak „Jak pokochać centra handlowe” i Joanny Bator „Ciemno, prawie noc”. W Anna Piotrowicz, Małgorzata Witaszek-Samborska oraz Krzysztof Skibski (Red.), Kultura komunikacji potocznej w językach słowiańskich (ss. 307-324). Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje.
Recenzje i omówienia:
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2013). Litewskie teksty gwarowe z ilustracją dźwiękową. Jurbarko apylinkių tekstai. Sudarė Vilija Sakalauskienė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2013, 188 s.. Acta BalticoSlavica, 39, 285-287. DOI: 10.11649/abs.2015.011.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2015). Janusz Rieger, Słownictwo polszczyzny gwarowej na Brasławszczyźnie, Warszawa: Uniwersytet Warszawski, Wydział „Artes Liberales”; Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2014, 459 s.. Rocznik SlawistycznyRevue Slavistique, LXIV, 207-216.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia (2018). Refleksje filologa nad edycją spuścizny kaznodziejskiej Konstantego Szyrwida. Slavistica Vilnensis, 63, 389-397. DOI: https://doi.org/10.15388/SlavViln.2018.63.11732.
Redakcje naukowe:
  • Sawaniewska-Moch, Zofia oraz Mędelska, Jolanta (Red.). (2010). Językowe i kulturowe dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Litwy, Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia oraz Moch, Włodzimierz (2012). Krajobraz społeczno-kulturowy województwa kujawsko-pomorskiego na tle innych regionów Polski. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki.
  • Sawaniewska-Moch, Zofia, Moch, Włodzimierz, Paluszak-Bronka, Anna, Wronkowska-Dimitrowa, Mirosława & Kołatka, Krzysztof (Red.), Słownik gwary i kultury Kujaw, t. 1 (A – H). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Udział w kolegiach redakcyjnych:
  • Auksoriūtė, Albina (Red.). (2012). Priešaušrio mokslas, kultūra ir švietimas: Lauryno Ivinskio 200-osioms gimimo metinėms. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas.
  • Šimėnaitė, Zita (Red.). (2013). Leksikografija ir leksikologija 3: Konstanino Sirvydo darbai ir jo epocha. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas.
  • Petrokienė, Ritutė (Red.). (2014). Leksikografija ir leksikologija 4. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas.