https://hdl.handle.net/20.500.12528/1072 2026-04-04T14:44:26Z 2026-04-04T14:44:26Z Nowak, Joanna https://hdl.handle.net/20.500.12528/2008 2025-07-22T05:33:27Z 2025-01-01T00:00:00Z

Między „panem świata” a „człowiekiem zwierzęciem”. Kategoria rasy w refleksji polskiej (1740–1863) Nowak, Joanna Książka rekonstruuje proces wynajdywania rasy u zarania kształtowania się nauk o człowieku i namysłu nad jego zróżnicowaniem w polskiej refleksji teoretycznej i pozanaukowej od połowy XVIII w. do 1863 roku. Jednym z celów jest uzupełnienie luki w literaturze przedmiotu związanej z najwcześniejszym etapem rozważań o różnicy rasowej w narracjach polskich – silnie zakotwiczonych w przestrzeni prężnie rozwijającej się wczesnej antropologii na Zachodzie. Przedstawiciele historii naturalnej, ale i reprezentanci szeroko rozumianej humanistyki (historycy, językoznawcy, literaturoznawcy itp.) z rożnych ośrodków naukowych i intelektualnych u schyłku i po upadku Rzeczypospolitej Obojga Narodów konstruowali nowe wyobrażenia podziału świata ludzkiego na podstawie fizycznych i kulturowych odrębności między społecznościami. Obowiązujący model nauki sprowadzał się do porządkowania, klasyfikowania i budowania wartościujących hierarchii, a nieliczne głosy krytyczne, głownie spoza środowiska naukowego, nikły w dominującym przekazie. Spierano się o to, która z typologii rasowych dokładniej odwzorowuje rzeczywistość. Ówczesny stan wiedzy z zakresu nauk biologicznych nie wystarczył do obalenia teorii o istnieniu – wyodrębnionych na podstawie wrodzonych cech – odmian, z których miał się składać gatunek, a oświeceniowy dogmat o wspólnej naturze ludzkiej niezależnej od koloru skóry i różnic anatomicznych nie wstrzymał podziałów na rasy lepsze i gorsze.; This book reconstructs the process of inventing race in the early days of the development of human sciences and thought on the diversity of humans in Polish theoretical and non-scientific reflection – from the mid-eighteenth century to 1863. One of the aims is to fill a gap in the literature concerning the earliest stage of considerations about racial difference in Polish narratives, strongly anchored in the dynamically developing early anthropology in the West. In the period of decline of the Polish-Lithuanian Commonwealth and after its fall, not only natural historians but also representatives of the broadly understood humanities (historians, linguists, literary scholars, etc.) from various academic and intellectual centres constructed new ideas of the division of the human world based on physical and cultural distinctions between communities. The prevailing model of science was limited to ordering, classifying and constructing evaluative hierarchies, and the few critical voices, mainly from outside the scientific community, were lost in the dominant message. There were disputes about which racial typology more accurately reflected reality. The state of knowledge in the field of biological sciences was insufficient to refute theories about the existence of human varieties (distinguished on the basis of innate characteristics), and the Enlightenment dogma of a common human nature, independent of skin colour and anatomical differences, did not prevent the divisions into better and worse races.

2025-01-01T00:00:00Z Wróblewska-Trochimiuk, Ewa https://hdl.handle.net/20.500.12528/1994 2024-12-17T11:46:46Z 2024-01-01T00:00:00Z

Naszego nie damy. Spory i obrazy polityczne w Serbii i Chorwacji po roku 2000 Wróblewska-Trochimiuk, Ewa Celem niniejszej książki jest analiza imaginarium oporu politycznego trzech dużych grup społecznych w Serbii i Chorwacji. Każda z nich po roku 2000, na gruncie zarówno serbskim, jak i chorwackim, po raz pierwszy ma okazję zaprezentować się i zademonstrować swoje obrazowe zasoby oraz wartości, do których za pomocą obrazów się odnosi. Pojawienie się tych grup na scenie politycznej jest rezultatem splotu procesów społecznych, kulturowych i ekonomicznych zwanych transformacją, która od roku 2000 dokonuje się w rożnych zakresach w obu postjugosłowiańskich krajach. Włączenie się nowych podmiotów w proces polityczny oznacza konieczność podjęcia walki o widzialność w przestrzeni publicznej. Struktura książki obejmuje wprowadzenie zawierające rys historyczny, ramy koncepcyjne badania i wyjaśnienia metodologiczne. Po nim następują trzy rozdziały poświęcone trzem rożnym grupom – prekursorom społecznych przeobrażeń – oraz analizie znaków wizualnych używanych przez nie w procesie tworzenia znaczeń. Najpierw refleksji poddano kwestie kompleksu wizualnego serbskich i chorwackich weteranów wojennych, uczestników wojen z lat dziewięćdziesiątych. Wnioski z badania wykluczają jakiekolwiek analogie i równoległości: w przypadku weteranów serbskich mamy społecznie wytworzoną niewidzialność i odmowę przydzielenia miejsca na mapie dostrzegalności, w przypadku weteranów chorwackich – wręcz nadwyżkę widzialności. Drugi rozdział analityczny poświęcono aktorom retradycjonalizacji, czyli środowiskom, które w obu społeczeństwach postrzegane są jako strażnicy wartości konserwatywnych. W przypadku chorwackim analizie poddane zostały wizualne artykulacje środowisk antyaborcyjnych, które na fali globalnego konserwatywnego zwrotu zaktywizowały się w 2013 roku również lokalnie, a następnie znacząco poszerzyły swoją działalność i wpływały na niemal wszystkie sfery życia społecznego. W przypadku serbskim analiza dotyczy środowiska prawicowego i nacjonalistycznego, pojawiającego się najczęściej w przestrzeni publicznej w obliczu sporów o serbską przeszłość, dziedzictwo narodowe i tradycję. W tych dwóch przypadkach lokalny paradygmat konserwatywny zwołuje wokół siebie dwa zupełnie inne środowiska, prowadzące polityczne spory wokół innych zagadnień, a co za tym idzie – posługujące się innymi językami wizualnymi. W przypadku serbskim język wizualny podąża za procesami poszukiwania odmienności tożsamościowych jako praktyk separujących oraz za kultem bohaterów i heroizmem. W przypadku chorwackim jest to poszukiwanie nowych rozwiązań mających na celu zapobieżenie sekularyzacji i liberalizacji tutejszego społeczeństwa. W tym celu sięga się jednak po język liberalnej demokracji, tworząc jednocześnie ideologiczne iluzje. Następny rozdział, a jednocześnie ostatnia część analityczna książki, dotyczy ruchów, które najczęściej charakteryzuje się jako antykapitalistyczne. W obu przypadkach chodzi przede wszystkim o ruchy miejskie, które po roku 2000 zaczęły intensywniej i pojawiać się na scenie politycznej. Skutkiem ich zwiększonej aktywności w sprzeciwie wobec kapitalistycznego zarządzania i eksploatacji przestrzeni wspólnej, było wytworzenie imaginarium oporu antykapitalistycznego. Przyjrzenie się protestom belgradzkich i zagrzebskich ruchów miejskich pozwala prześledzić proces stawania się podmiotów politycznych za pomocą wytwarzania własnego obrazu. Analiza pokazuje, że współcześnie mamy do czynienia z reżimem skopicznym silnie uwarunkowanym praktykami audiowizualnego kapitalizmu, z którym ruchy antykapitalistyczne muszą się zmierzyć. Walka o place i ulice staje się więc również próbą znalezienia nowych strategii widzenia i bycia widzianym, wyzwolonych z hierarchicznych relacji władzy. Ostatni rozdział ma charakter podsumowująco-syntetyzujący; przesunięto do niego refleksję teoretyczną nad pojęciem konserwatyzmu w kulturach serbskiej i chorwackiej, logiki konserwatywnej i obrazów konserwatywnych. Przyświeca mu myśl wywiedziona z analizy serbskich i chorwackich imaginariów oporu, przecząca przeczuciu, że świat obrazowy uwalnia się z ram, konwencji i reżimów, szczególnie podczas noszących cechy karnawałowe protestów. Przeciwnie, poddane analizie manifestacje o całkowicie odmiennych afiliacjach politycznych i o różnych sposobach artykulacji swojej politycznej podmiotowości wytwarzają i stosują obrazy skonstruowane zgodnie z tą samą logiką. Nazwano je obrazami konserwatywnymi, ponieważ ich wewnętrzna struktura, wynikająca z warunków powstawania, oraz kulturowe konteksty funkcjonowania sprawiają, że można je odczytać jako obrazy na wielu poziomach przeniknięte hybrydyczną logiką konserwatywną. W polu wizualnym skutkuje to brakiem obrazów rewolucyjnych, przynoszących gwałtowne i nieodwracalne zmiany, odstających od znanych i utrwalonych sposobów obrazowania oporu. Na tej podstawie wyłonionych zostało kilka kategorii obrazów podszytych logiką konserwatywną: obrazy permanentnego kryzysu, obrazy moralne, ocalające, zakorzenione i sprawujące władzę.; The aim of this book is to analyse the imaginary of political resistance of three large social groups in Serbia and Croatia. After 2000, each of them, both in the Serbian and Croatian contexts, for the first time has had the opportunity to present itself and demonstrate its visual resources and the values to which it refers through images. The appearance of these groups on the political scene is the result of a combination of social, cultural and economic processes which, to various extents, have been taking place in both post-Yugoslav countries in question since 2000 and are referred to as transformation. The involvement of new actors in the political process means that they need to struggle for visibility in public space. The book opens with an introductory chapter, providing a historical outline, presenting the conceptual framework of the study, and explaining its methodology. It is followed by three chapters which are devoted to three different groups – precursors of social transformations – and offer an analysis of the visual signs they use in the process of creating meanings. First, the issues of the visual complex of Serbian and Croatian war veterans, participants of the wars of the 1990s, are considered. The conclusions indicate there are certainly no analogies or parallels: in the case of Serbian veterans, we observe a socially produced invisibility and a refusal to allocate them a place on the map of visibility, in the case of Croatian veterans – an excess of visibility. The second analytical chapter is devoted to the actors of retraditionalisation, that is, the circles that are perceived as guardians of conservative values in both societies. In the Croatian case, the analysis concerns visual articulations produced by the anti-abortion circles, which, with the global conservative turn, became active in 2013 and then significantly expanded their activity and influenced almost all spheres of social life. In the Serbian case, the analysis considers the right-wing and nationalist circles, which most often appear in public space in the context of disputes about the Serbian past, national heritage and tradition. In these two cases, the local conservative paradigm mobilises two entirely different environments, conducting political disputes around different issues, and consequently using different visual languages. In the Serbian case, the visual language follows the processes of searching for identity differences as separating practices; it also follows the cult of heroes and heroism. In the Croatian case, it is a search for new ways of preventing the secularisation and liberalisation of the country’s society. However, the language used for the purpose is that of liberal democracy, and the process involves creating ideological illusions. The next chapter, and at the same time the last analytical part of the book, concerns movements that are most often characterised as anti-capitalist. In both cases, this mainly refers to urban movements, which began to be increasingly more visible on the political scene after 2000. The intensification of their activity against capitalist management and exploitation of public space resulted in the creation of an imaginary of anti-capitalist resistance. Taking a close look at the protests of the Belgrade and Zagreb urban movements enables us to trace the process of becoming of political actors by means of creating their own image. The analysis shows that today we are dealing with a scopic regime strongly conditioned by the practices of audiovisual capitalism, which anti-capitalist movements need to confront. The struggle for the streets and squares thus also becomes an attempt to find new strategies of seeing and being seen, liberated from hierarchical power relations. The final chapter provides a summary and overview of the findings of the study, including theoretical reflection on the concept of conservatism in Serbian and Croatian cultures, conservative logic and conservative images. It is guided by an idea emerging from the analysis of Serbian and Croatian imaginaries of resistance, an idea that contradicts the intuition that the world of images becomes liberated from frames, conventions and regimes, especially during protests, which have certain carnivalesque features. On the contrary, although the analysed protests and demonstrations display completely different political affiliations and different ways of articulating one’s political subjectivity, they produce and employ images constructed in accordance with the same logic. The images in question can be called conservative: owing to their internal structure (resulting from the conditions of their creation) and the cultural contexts of their functioning, they can be read as images permeated with hybrid conservative logic on many levels. In the visual field, this results in the lack of revolutionary images, ones that would bring about sudden and irreversible changes and diverge from the familiar and established ways of depicting resistance. The study identifies several categories of images with the underlying conservative logic: images of permanent crisis, moral images, images of salvation, images that are rooted, and images that exercise power.

2024-01-01T00:00:00Z Zimna, Elżbieta https://hdl.handle.net/20.500.12528/1944 2024-02-14T12:13:37Z 2022-01-01T00:00:00Z

Czeski teatr absurdu. Dramaty Václava Havla na tle czeskiej historii i kultury Zimna, Elżbieta Monografia jest pierwszą w Polsce próbą analizy całokształtu twórczości Václava Havla. Prezentuje szczegółowo postać Havla, akcentując znaczący wpływ jego i jego rodziny na historię Czechosłowacji, czeskiej kultury i życia intelektualnego. Zwrócono również uwagę na myśl filozoficzną Havla zawartą w jego utworach dramatycznych i publicystycznych. Książka prezentuje oryginalność czeskiego wariantu nowego nurtu w powojennej dramaturgii światowej nazwanego przez teoretyka tego pojęcia, Martina Esslina, „teatrem absurdu”. Autorka przedstawia twórczość dramaturgiczną Václava Havla jako interesujące uzupełnienie egzystencjalnej perspektywy dramatopisarzy z Zachodu o wymiar doświadczenia człowieka zza żelaznej kurtyny. Naświetla ewolucję warsztatu dramaturgicznego pisarza uwikłanego w zmagania z totalitaryzmem XX wieku, bada przydatność narzędzi opisu rzeczywistości zaproponowanych przez teatr absurdu w warunkach państwa policyjnego, pokazuje wpływ doświadczeń dysydenckich na kształtowanie się postaw etycznych wyrażanych w twórczości literackiej, ale również w życiu społecznym. Analizuje postać Václava Havla poprzez perspektywę wydarzeń historycznych dotykających jego oraz jego rodzinę i ich wpływu na postawę Havla wobec ideologii komunistycznej, a także, w konsekwencji, jego rolę w obaleniu tego systemu. Poddaje też refleksji mechanizmy zniesławiania stosowane w czasach socjalistycznych i kapitalistycznych. W monografii autorka stara się też odpowiedzieć na pytanie o źródła postawy etycznej Václava Havla oraz społeczne i psychologiczne przyczyny licznych prób jego publicznej dyskredytacji, podejmowanych zarówno w czasach totalitarnych, jak i posttotalitarnych. Dramaty Václava Havla wymagają kluczy interpretacyjnych, bez których ich lektura nie przyniesie pożądanego efektu – nie będzie możliwa deszyfracja tropów i sensów zakodowanych w nich przez autora. Niniejsza książka takie klucze odbiorcy zapewnia. Do przeprowadzenia analizy utworów zastosowano proponowany zarówno przez Havla, jak i teoretyków teatru absurdu klucz interpretacji etycznej, dzięki któremu omawiane dramaty można odczytywać z perspektywy doświadczeń uniwersalnych. Monografia Czeski teatr absurdu ma charakter nowatorski, ponieważ jej autorka jako pierwsza analizuje szczegółowo całokształt twórczości dramaturgicznej Václava Havla, a także jej przynależność do nurtu teatru absurdu. Poddaje też analizie możliwe tropy interpretacyjne tych dramatów, czerpiąc zarówno z ich inscenizacji teatralnych, jak i z możliwego potencjału zawartego w tekście. Wskazuje na ewolucję powracających motywów, udowadniając, że dramaty Václava Havla stanowią przemyślaną całość i mogą być narzędziem badania przemian duchowych społeczeństwa XX wieku. Ponadto zestawia i poddaje interpretacji wszystkie polskie inscenizacje dramatów Havla, co pozwala jej snuć refleksje nad charakterem polskiego i czeskiego imaginarium teatralnego i wskazywać na różnice między nimi. Stawia tezę, że twórczość dramaturgiczna Václava Havla została w Polsce przyswojona bardzo powierzchownie i w przeważającej mierze nie wykroczyła poza obręb stereotypów na temat czeskiej literatury, tak że w rzeczywistości mamy do czynienia z fałszywą polską recepcją tej dramaturgii. Rozprawę uzupełniają przypisy oraz część dokumentacyjna: zestawienie dramatów Václava Havla wraz ze wskazaniem ich polskich wydań, zestawienie ich polskich inscenizacji, kalendarium życia i twórczości Havla, bibliografia.; This study is the first attempt in Poland to analyse the entire work of Václav Havel. It offers an in-depth presentation of this figure, emphasising the significant influence that he and his family had on the history of Czechoslovakia, Czech culture and intellectual life. In doing so, it also considers Havel’s philosophical thought contained in his dramatic works and his essays. The study presents the originality of the Czech variant of the new trend in post-war dramaturgy called “the theatre of the absurd”, a concept introduced by Martin Esslin. The author shows how Havel’s dramatic works add the dimension of human experience behind the Iron Curtain to the existential perspective of Western dramatists. She also discusses the evolution of the laywright’s workshop in the context of his involvement in the struggle with the totalitarianism of the twentieth century, examines the usefulness of the tools for describing reality proposed by the theatre of the absurd under the conditions of a police state, and reflects on the influence of dissident experience on the formation of ethical attitudes expressed in literary works, but also in social life. The study analyses the figure of Havel in the context of historical events which affected him and his family, and considers their influence on his attitude towards communist ideology, and, consequently, his role in the overthrow of the system. The analysis also reflects on the mechanisms of defamation used in socialist and capitalist times. It makes an attempt to answer the question about the sources of Havel’s ethical attitude and the social and psychological reasons for numerous attempts to discredit him in public, both in totalitarian and post-totalitarian times. Václav Havel’s plays require interpretative keys, without which their reading will not bring the desired effect – it will not be possible to decode the clues and meanings encoded in them by the author. This study provides such keys to the recipient. The analysis of his works uses the key of ethical nterpretation, proposed both by the author and theoreticians of the theatre of the absurd, thanks to which the plays in focus can be read from the perspective of universal experiences. The present study takes a novel approach: it is the first one to analyse in detail the entirety of Havel’s dramatic output and its categorisation as the theatre of the absurd. It also analyses possible interpretative paths of his plays, considering both heir theatrical productions and the potential of the text. It points to the evolution of recurring motifs, proving that Havel’s plays constitute a well-thought-out whole and can provide an insight into the spiritual changes of twentieth-century society. Moreover, the study considers and interprets all stage productions of his plays in Poland, reflecting on the character of the Polish and Czech theatrical imaginary and pointing to the differences between them. In doing so, it argues that his dramatic works have been absorbed very superficially in Poland and, for the most part, did not go beyond the stereotypes about Czech literature, which means that in fact we are dealing with a false Polish reception of his oeuvre. The study includes footnotes, appendices (a list of Václav Havel’s plays and their Polish translations, a list of their Polish productions, a timeline of his life and work) and a bibliography.

2022-01-01T00:00:00Z Leśniewska, Dorota (red.) https://hdl.handle.net/20.500.12528/1938 2024-02-14T12:13:39Z 2021-01-01T00:00:00Z

Niekonwencjonalne historie instytucji slawistycznych Leśniewska, Dorota (red.) Artykuły zawarte w niniejszym tomie powstały jako pokłosie dyskusji na międzynarodowej konferencji pod tym samym tytułem – „Niekonwencjonalne historie instytucji slawistycznych”, która odbyła się 23–25 października 2014 roku, w sześćdziesięciolecie Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. Jej organizatorami byli: Instytut Slawistyki PAN, Fundacja Slawistyczna i Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Warszawie. Rozpoczęta przez uczestników konferencji dyskusja dotyczy nie tylko oficjalnej historii slawistyki, lecz również stanowi próbę namysłu nad mechanizmami kształtowania się humanistyki, które nie zostały zapisane przez historię oficjalną, związkami między warunkami powstawania wiedzy i jej wytworami. Autorzy poruszają zagadnienia związane z funkcjonowaniem instytucji slawistycznych, kształtowaniem się statusu slawistyki jako dziedziny badań naukowych, jej aktualną sytuacją, jak też relacją między kształtem współczesnej slawistyki a organizacjami o charakterze nieinstytucjonalnym. Książka składa się czterech głównych części części. Obszerna pierwsza część Slawistyka w uścisku polityki zawiera artykuły na temat politycznego tła powstawania instytucji slawistycznych i prowadzonych w nich badań, jak też politycznego uwikłania badaczy. Kolejna część – Praktyki słowiańskie i niesłowiańskie. Poszukiwanie instytucji i ich programów – poświęcona jest szeroko rozumianym instytucjom slawistycznym w świecie słowiańskim i niesłowiańskim oraz historycznej refleksji nad nimi. Przedostatnia część zatytułowana Nonkonformiści, outsiderzy, osobowości. Poza schematami zawiera teksty o uczonych idących pod prąd w swojej pracy i życiowych wyborach: Antoninie Obrębskiej-Jabłońskiej oraz Jerzemu Turonkowi. Tom kończy część poświęcona Instytutowi Slawistyki PAN – Casus Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. Wszystkie teksty ukazują się zasadniczo w wersji złożonej do publikacji i zrecenzowanej w roku 2015.; The articles in this volume were created as a result of a discussion at an international conference under the same title – “Unconventional Histories of Institutions for Slavic Studies”, which was held on 23–25 October 2014, on the 60th anniversary of the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences. The event was organised by the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences, the Slavic Foundation and the Warsaw branch of the Polish Ethnological Society. The discussion initiated by the participants of the conference concerns not only the official history of Slavic studies – it is also an attempt to reflect on the mechanisms of shaping the humanities that were not recorded by official history, and the relationships between the conditions for the emergence of knowledge and its products. The authors raise issues related to the functioning of institutions for Slavic studies, the shaping of the status of Slavic studies as a field of scientific research, its current situation, as well as the relationship between the shape of contemporary Slavic studies and non-institutional organisations. The volume consists of four main parts. The first extensive section – “Slavic Studies in the Grip of Politics” – includes articles on the political background of the emergence of Slavic studies institutions and the research they conducted, as well as the political entanglement of researchers. The next part – “Slavic and Non-Slavic Practices: Searching for Institutions and Their Programmes” – is devoted to the broadly understood Slavic studies institutions in the Slavic and non-Slavic worlds as well as historical reflection on them. The part entitled “Nonconformists, Outsiders, Personalities: Apart from the Schemes” contains articles about scientists going against the current in their work and life choices. The volume ends with the section devoted to the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences – “The Case of the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences”. In general, all articles are published in the version submitted for publication and reviewed in 2015.

2021-01-01T00:00:00Z Ayşen Kaim, Agnieszka https://hdl.handle.net/20.500.12528/1783 2024-02-14T12:13:41Z 2020-01-01T00:00:00Z

Ludzie dwóch kultur. Wybrane przypadki transgresji kulturowej Polaków w Imperium Osmańskim w XVII, XVIII i XIX wieku Ayşen Kaim, Agnieszka Praca jest poświęcona zagadnieniu wielokulturowości i transgresji kulturowej. Zawiera definicje i omówienie zjawisk i terminów, kluczowych dla materii źródłowej, a następnie przedstawia w ujęciu mikrohistorycznym zjawiska dwukulturowości w formie trzech studiów wybranych postaci: Wojciecha Bobowskiego (Ali Ufkî Bej, XVII w.), Salomei Reginy Pilsztynowej (XVIII w.) i Konstantego Borzęckiego (Mustafa Dżelaleddin Pasza, XIX/XX w.). Przedstawione biografie są egzemplifikacją powikłań tożsamościowych na pograniczu kultur polskiej i tureckiej, chrześcijańskiej i muzułmańskiej, przypadków znanych Polaków z kategorii go between, o statusie brańców, emigrantów-konwertytów oraz sympatyzujących z Orientem podróżników przebywających w Imperium Osmańskim. Owi kulturowi pośrednicy zaznaczyli swoją obecność na mapie historii kontaktów polsko-tureckich, przechodząc na stałe do historii kultury. Zostali zaprezentowani ze współczesnej kulturoznawczej perspektywy badawczej, czyli z wykorzystaniem istniejących teorii antropologicznych, dotyczących synkretyzmu kulturowego i tożsamości w społeczeństwach wielokulturowych, ze szczególnym uwzględnieniem kategorii kulturowej transgresji. Analizując procesy transgresyjne, jakie zaszły w życiu tych jednostek, wzięto pod uwagę konwersję religijną, jej okoliczności, charakter oraz konsekwencje.; This book is devoted to multiculturality and cultural transgression. The study begins with the definitions and descriptions of the phenomena and terminology crucial to the source materials, and presents biculturality from the micro-historical perspective of the case studies of three well-known Polish figures: Wojciech Bobowski (Ali Ufkî Bey, 17th c.), Salomea Regina Pilsztynowa (18th c.) and Konstanty Borzęcki (Mustafa Celâleddin Paşa, 19th/20th c.). Their biographies exemplify the complicated identities at the border of two cultures: Polish and Turkish, Christian and Muslim. The figures in focus are representatives of the “go-between” category which includes captives, émigré converts and Turkophile travellers who prospered in the Ottoman Empire. These “cultural brokers” made their presence felt in the history of Turkish–Polish relations and have passed into the history of culture. They are examined from the perspective of contemporary cultural studies, set against the latest anthropological theories (cultural syncretism, identity in multicultural societies), with special emphasis placed on cultural transgression as a set of shifting interactions. The analysis of the transgressive processes experienced by the individuals being studied takes into account their religious conversion, its circumstances, nature and consequences.

2020-01-01T00:00:00Z Mądry, Wojciech https://hdl.handle.net/20.500.12528/1086 2024-02-14T12:13:43Z 2019-01-01T00:00:00Z

Władysław Kowalenko (1884–1966). Badacz dziejów dawnej Słowiańszczyzny na lądzie i na morzu Mądry, Wojciech Zasadniczym celem monografii jest ukazanie postaci Władysława Kowalenki jako prekursora badań nad osadnictwem grodowym przy wykorzystaniu metod interdyscyplinarnych i nad związkami wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny z morzem, a zarazem wkładu tego badacza w powstanie jedynego kompendium wiedzy o dziejach i kulturze dawnych Słowian, jakim jest "Słownik starożytności słowiańskich". To za sprawą prac redakcyjnych Kowalenki "Słownik" z pierwotnie zakładanego popularnego, dwutomowego wydawnictwa rozrósł się do rozmiarów ośmiotomowej encyklopedii.; The aim of this work is to present the role of Władysław Kowalenko as an initiator and advocate of research on early Piast strongholds with the use of interdisciplinary methods and of studies on connections between the early medieval Slavdom and the sea, as well as his contribution to the "Słownik starożytności słowiańskich" [Dictionary of Slavic Antiquities] – a unique compendium of knowledge about the history and culture of the early Slavs – where the editorial work of Kowalenko resulted in the publishing of an eight-volume encyclopaedia instead of the originally planned two-volume dictionary for the general public.

2019-01-01T00:00:00Z Golachowska, Ewa Pazio-Wlazłowska, Dorota (red.) https://hdl.handle.net/20.500.12528/626 2024-02-14T12:13:54Z 2018-01-01T00:00:00Z

Wydarzenia - od traumy do euforii Golachowska, Ewa; Pazio-Wlazłowska, Dorota (red.) Wieloautorska monografia poddająca oglądowi XX wiek z perspektywy jego znaczenia dla procesu samoidentyfikacji jednostek i/lub społeczności oraz – w przypadku tych drugich – umiejscowienia dwudziestowiecznych wydarzeń w strukturze pojęć kluczowych dla samookreślenia się Słowian. U podstaw prezentowanych tekstów leży założenie, że przeszłość, postrzegana jako ciąg wydarzeń, jest jednym z czynników determinujących tożsamość i definiujących system narodowych wartości, znajdujących odzwierciedlenie w kulturze. Autorzy, odwołując się do narzędzi z warsztatu literaturoznawcy, semiotyka, historyka i kulturoznawcy, dążą do umiejscowienia wydarzeń XX wieku na mapie pamięci współczesnej Europy. Poddają oglądowi zarówno te wydarzenia, które napiętnowały dzieje najnowsze, stając się przyczyną narodowej (lub światowej) traumy (rewolucja lutowa, wybuch II wojny światowej i in.), jak i te, które są wartościowane pozytywnie (zakończenie II wojny światowej, upadek muru berlińskiego, pielgrzymki Jana Pawła II i in.), stając się powodem do dumy. W centrum uwagi znajdują się nie tylko wydarzenia określające obraz Europy w wymiarze polityczno-geograficznym, wyraźnie obecna jest również perspektywa mentalna, która sprzyja dotarciu do źródeł narodowych fascynacji oraz narodowych traum, a także pozwala zrozumieć mechanizmy rządzące tworzeniem mitów i wskazać narzędzia do ich odczytywania, którymi są – często pozornie ukryte – treści odwołujące się do przeszłości.; This multi-author monograph looks at the 20th century from the perspective of its role in self-identification of individuals and/or communities as well as – in the latter case – of the place occupied by events of the 20th century in the structure of concepts that are key for the self-identification of Slavs. At the heart of each of the presented papers is the premise that the past, seen as a chain of events, is one of the factors determining identity and defining the system of national values which find their reflection in culture. Drawing on the tools of literary studies, semiotics, historiography and cultural studies, the authors undertake to put 20th century events on the map of contemporary European memory. They examine both the events that left a dreadful mark on contemporary history, causing a national (or global) trauma (like the February Revolution or outbreak of World War II) and those seen as positive (like the end of World War II, fall of the Berlin Wall or John Paul II’s pilgrimages) and evoking the feeling of pride. At the centre of attention are not only events defining the image of Europe in terms of political geography. Also clearly present is the mental perspective, which fosters recognizing the sources of national fascinations and national traumas, helps understand the mechanisms of myth-making, and points to the tools for reading myths that are constituted by, often seemingly hidden, references to the past.

2018-01-01T00:00:00Z Nowak, Joanna https://hdl.handle.net/20.500.12528/603 2024-02-14T12:13:52Z 2018-01-01T00:00:00Z

Piastuni dziejów. Wizerunki narodów europejskich w polskiej refleksji romantycznej Nowak, Joanna W monografii zanalizowano wyobrażenia narodów europejskich, które w opinii polskich autorów piszących w pierwszej połowie XIX wieku odegrały znaczącą rolę w dziejach Europy na przestrzeni wieków. Zgodnie z ówczesnym przekonaniem w następujących po sobie epokach historycznych najczęściej jeden naród pod wpływem różnych okoliczności nabierał szczególnego znaczenia, wyznaczając kierunek ogólnemu rozwojowi. Wspólnoty, wypełniając powierzone im misje, stawały się "piastunami dziejów", pełniącymi różnorodne, czasem nawarstwiające się funkcje: obrońców wolności, krzewicieli sztuk, cywilizatorów, przewodników ekonomicznych zmian czy inicjatorów umysłowych przeobrażeń.; This monograph examines how Polish authors writing in the first half of the nineteenth century described these European nations which in their opinion played a significant role in the history of Europe through the past centuries. The nineteenth century authors were convinced that in each of the consecutive historical epochs, typically it was one nation that due to different circumstances acquired special importance and directed a general development. Such prominent communities, via a number of missions entrusted upon them, became the "keepers of the history," playing different functions that often overlapped: they were defenders of freedom, promoters of art and civilization, leaders of economic changes, or initiators of intellectual growth.

2018-01-01T00:00:00Z Bielenin-Lenczowska, Karolina (ed.) https://hdl.handle.net/20.500.12528/36 2024-02-14T12:13:46Z 2015-01-01T00:00:00Z

Anthropology of continuity and change. Macedonian Poreče 80 years after Józef Obrębski’s research Bielenin-Lenczowska, Karolina (ed.) “This book is a result of fieldwork undertaken for the project Anthropology of Continuity and Change: Macedonian Poreče 80 Years after Józef Obrębski's Research” implemented at the University of Warsaw in the years 2012–2013. Our aim was to create a contemporary monograph on Poreče through critical analysis of collected field material, by posing the same or similar questions as Obrębski did 80 years ago. The research focused primarily on subjects explored by Obrębski, for instance family, yearly rituals, religion, magic, or the position of women in the rural society. Secondly we investigated new topics like the political, economic, and social changes related to the collapse of Yugoslavia and the painful transition process in Macedonia (from the Foreword by Karolina Bielenin-Lenczowska and Anna Engelking).; „Książka powstała w ramach projektu badawczego Antropologia ciągłości i zmiany: macedońskie Poreče 80 lat po badaniach Józefa Obrębskiego, realizowanego na Uniwersytecie Warszawskim w latach 2012-2013. Naszym celem było stworzenie nowoczesnej monografii okolic, które 80 lat temu badał Józef Obrębski. Cel ten staraliśmy się osiągnąć przez krytyczną analizę materiałów terenowych, które pozyskaliśmy współcześnie, zadając pytania takie same jak te (lub podobne), które stawiał Obrębski. Zajęliśmy się więc tematem rodziny, rytuałów cyklu rocznego, religii, magii czy pozycji kobiety w społeczności wiejskiej. Zarazem jednak badaliśmy problemy współczesne, takie jak przemiany polityczne, ekonomiczne i społeczne związane z rozpadem Jugosławii oraz bolesny proces transformacji ustrojowej w Republice Macedonii” (z przedmowy Karoliny Bielenin-Lenczowskiej i Anny Engelking).

2015-01-01T00:00:00Z