https://hdl.handle.net/20.500.12528/2 2026-04-05T18:00:11Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/2013 Z polskich studiów slawistycznych: T. 14. Prace na XVII (ekstraordynaryjny) Międzynarodowy Kongres Slawistów w Paryżu w roku 2025: Cz. 2. Językoznawstwo Niebrzegowska-Bartmińska, Stanisława; Rembiszewska, Dorota Krystyna Studia zawarte w zbiorze „Z polskich studiów slawistycznych, cz. 2. Językoznawstwo” to artykuły polskich lingwistów przeznaczone do wygłoszenia podczas XVII (ekstraordynaryjnego) Międzynarodowego Kongresu Slawistów w Paryżu w 2025 roku. Całość składa się z 24 artykułów ukazujących wybrane polskie badania językoznawcze w ich współczesnym kształcie. Problematyka tekstów jest zróżnicowana – diachroniczna, synchroniczna i panchroniczna, z bogatym spektrum rozważań metodologicznych i tematycznych, z różnorodnymi i wieloaspektowymi analizami o charakterze etymologicznym, leksykalno-semantycznym, morfologicznym, składniowym, tekstowym, genologicznym itd. Autorzy podejmują w swoich studiach kwestie szeroko pojętej przeszłości i teraźniejszości językowej Słowiańszczyzny, jej historii i współczesności, wspólnotowości i odrębności kulturowej i tożsamościowej.; The collection “Z polskich studiów slawistycznych [From Polish Slavic Studies], part 2: Językoznawstwo [Linguistics]” features papers by Polish linguists to be presented at the 17th (Extraordinary) International Congress of Slavists in Paris, 2025. The volume consists of twenty-four articles devoted to the current state of selected Polish linguistic research. The range of issues they cover is quite diverse – diachronic, synchronic and panchronic, with a broad spectrum of methodological and thematic considerations, including multi-aspectual etymological, lexical-semantic, morphological, syntactic, textual and genological analyses. In their studies, the authors address issues of the broadly understood linguistic past and present of the Slavic area, its historical and present-day shared and distinctive cultural and identity traits. Wydanie pierwsze poprawione i uzupełnione; Redaktorzy: Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Dorota Krystyna Rembiszewska; Editors: Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Dorota Krystyna Rembiszewska; First edition revised and expanded 2025-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/2012 Spuścizna Zdzisława Stiebera wobec dawnych i nowych tendencji w językoznawstwie slawistycznym Rembiszewska, Dorota Krystyna Rembiszewska, Dorota Krystyna Publikacja służy upamiętnieniu sylwetki i dorobku wybitnego polskiego slawisty, Zdzisława Stiebera. Tom zawiera teksty m.in. wygłoszone na konferencji jubileuszowej, zatytułowanej „Spuścizna Zdzisława Stiebera wobec dawnych i nowych tendencji w językoznawstwie slawistycznym. Sesja w 120. rocznicę urodzin Zdzisława Stiebera”, która była zorganizowana z inicjatywy Doroty Krystyny Rembiszewskiej 6 czerwca 2023 roku w Pałacu Staszica w Warszawie. Autorami poszczególnych artykułów są przedstawiciele różnych slawistycznych ośrodków badawczych z Polski, Japonii i Ukrainy. Tematyka tomu oscyluje wokół sylwetki Z. Stiebera oraz zagadnień będących przedmiotem jego zainteresowań – gwar laskich, badań kaszuboznawczych i problematyki pogranicza językowego. Książka jest swego rodzaju kontynuacją pracy „Zdzisław Stieber (1903–1980). Materiały i wspomnienia”, wydanej pod redakcją Doroty Krystyny Rembiszewskiej w Instytucie Slawistyki PAN w 2013 roku.; This volume commemorates the life and work of eminent Polish scholar Zdzisław Stieber. The publication includes, among others, papers presented at a conference of the same title, dedicated to Prof. Stieber’s 120th anniversary, organised on the initiative of Prof. Dorota Krystyna Rembiszewska and held on 6 June 2023 at the Staszic Palace in Warsaw. The authors are affiliated with various Slavic studies research centres in Poland, Japan and Ukraine. The volume revolves around Zdzisław Stieber and his scholarly interests: Lachian dialects, Kashubian studies and issues of linguistic borderlands. It is, in a way, a continuation of the collection entitled “Zdzisław Stieber (1903–1980): Materiały i wspomnienia” [Zdzisław Stieber (1903–1980): Materials and Memories], edited by Dorota Krystyna Rembiszewska and published by the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences in 2013. 2025-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/2011 Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów. Tom 6. Rodzina Pazio-Wlazłowska, Dorota Pazio-Wlazłowska, Dorota RODZINA to kolejna część „Leksykonu aksjologicznego Słowian i ich sąsiadów” – wielotomowego opracowania, stanowiącego próbę paralelnego opisu świata wartości, zainicjowanego i redagowanego do 2022 roku przez Jerzego Bartmińskiego, twórcę lubelskiej szkoły etnolingwistycznej. Do cech szczególnych „Leksykonu” należą: posługiwanie się przez autorów wspólną terminologią i wspólnym aparatem pojęciowym, prowadzenie analiz na porównywalnym zestawie źródeł oraz przyjęcie podobnego sposobu definiowania znaczeń. Artykuły hasłowe powstały na bazie trzech typów danych: systemowych, ankietowych i tekstowych. RODZINA − podobnie jak wcześniejsze tomy poświęcone konceptom DOM (2015), PRACA (2016), HONOR (2017), EUROPA (2018), WOLNOŚĆ (2019) i DEMOKRACJA (2024) – została opracowana przez międzynarodowy zespół badaczy skupionych w konwersatorium EUROJOS („Językowo-kulturowy obraz świata Słowian i ich sąsiadów na tle porównawczym”), afiliowanym przy Komisji Etnolingwistycznej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów, Instytucie Slawistyki PAN oraz Instytucie Językoznawstwa i Literaturoznawstwa UMCS. Tom RODZINA obejmuje analizy konceptu na materiale dwunastu języków – pięciu słowiańskich, trzech germańskich, trzech romańskich i jednego bałtyckiego. Opracowanie daje podstawy do wskazania cech stanowiących o specyfice RODZINY w pierwszym dwudziestoleciu naszego wieku, dowodzi dużego zróżnicowania jej obrazów narodowych. Wspólne dla wszystkich analizowanych lingwokultur cechy jądrowe RODZINY można wskazać jedynie na bardzo wysokim poziomie uogólnienia. Należą do nich mocne dodatnie wartościowanie oraz postrzeganie rodziny jako grupy osób połączonych silnymi więzami emocjonalnymi, zwykle pozytywnymi.; RODZINA [FAMILY] is another part of the series “Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów” [The Axiological Lexicon of Slavs and Their Neighbours], a multi-volume work which attempts to provide a parallel description of the world of values, initiated and edited (until 2022) by Prof. Jerzy Bartmiński, the founder of the Lublin ethnolinguistic school. The special features of the “Leksykon” include the authors’ use of common terminology and conceptual framework, the analysis of comparable sets of sources, and the adoption of a similar way of defining meaning. The articles are based on three types of data: systemic, survey and textual. As in the case of previous volumes – DOM [HOME] (2015), PRACA [WORK] (2016), HONOR [HONOUR] (2017), EUROPA [EUROPE] (2018), WOLNOŚĆ [FREEDOM] (2019) and DEMOKRACJA [DEMOCRACY] (2024) – the present one was authored by an international team of researchers working on the project EUROJOS („Językowo-kulturowy obraz świata Słowian i ich sąsiadów na tle porównawczym” [The Linguistic and Cultural Worldview of Slavs and Their Neighbours in a Comparative Perspective]), affiliated with the Ethnolinguistic Commission at the International Committee of Slavists, the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences, and the Institute of Linguistics and Literature at the Maria Curie-Skłodowska University. The volume includes analyses of the concept of FAMILY in twelve languages: five of them – Slavic, three – Germanic, three – Romance, and one – Baltic. The study provides a basis for identifying the defining characteristics of FAMILY in the first two decades of the twenty-first century and demonstrates a considerable diversity of its national images. The core characteristics of FAMILY common to all the analysed linguacultures can only be identified at a very high level of generalisation. These include an overwhelmingly positive valuation and the perception of family as a group of people connected by strong, usually positive, emotional bonds. 2025-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/2008 Między „panem świata” a „człowiekiem zwierzęciem”. Kategoria rasy w refleksji polskiej (1740–1863) Nowak, Joanna Książka rekonstruuje proces wynajdywania rasy u zarania kształtowania się nauk o człowieku i namysłu nad jego zróżnicowaniem w polskiej refleksji teoretycznej i pozanaukowej od połowy XVIII w. do 1863 roku. Jednym z celów jest uzupełnienie luki w literaturze przedmiotu związanej z najwcześniejszym etapem rozważań o różnicy rasowej w narracjach polskich – silnie zakotwiczonych w przestrzeni prężnie rozwijającej się wczesnej antropologii na Zachodzie. Przedstawiciele historii naturalnej, ale i reprezentanci szeroko rozumianej humanistyki (historycy, językoznawcy, literaturoznawcy itp.) z rożnych ośrodków naukowych i intelektualnych u schyłku i po upadku Rzeczypospolitej Obojga Narodów konstruowali nowe wyobrażenia podziału świata ludzkiego na podstawie fizycznych i kulturowych odrębności między społecznościami. Obowiązujący model nauki sprowadzał się do porządkowania, klasyfikowania i budowania wartościujących hierarchii, a nieliczne głosy krytyczne, głownie spoza środowiska naukowego, nikły w dominującym przekazie. Spierano się o to, która z typologii rasowych dokładniej odwzorowuje rzeczywistość. Ówczesny stan wiedzy z zakresu nauk biologicznych nie wystarczył do obalenia teorii o istnieniu – wyodrębnionych na podstawie wrodzonych cech – odmian, z których miał się składać gatunek, a oświeceniowy dogmat o wspólnej naturze ludzkiej niezależnej od koloru skóry i różnic anatomicznych nie wstrzymał podziałów na rasy lepsze i gorsze.; This book reconstructs the process of inventing race in the early days of the development of human sciences and thought on the diversity of humans in Polish theoretical and non-scientific reflection – from the mid-eighteenth century to 1863. One of the aims is to fill a gap in the literature concerning the earliest stage of considerations about racial difference in Polish narratives, strongly anchored in the dynamically developing early anthropology in the West. In the period of decline of the Polish-Lithuanian Commonwealth and after its fall, not only natural historians but also representatives of the broadly understood humanities (historians, linguists, literary scholars, etc.) from various academic and intellectual centres constructed new ideas of the division of the human world based on physical and cultural distinctions between communities. The prevailing model of science was limited to ordering, classifying and constructing evaluative hierarchies, and the few critical voices, mainly from outside the scientific community, were lost in the dominant message. There were disputes about which racial typology more accurately reflected reality. The state of knowledge in the field of biological sciences was insufficient to refute theories about the existence of human varieties (distinguished on the basis of innate characteristics), and the Enlightenment dogma of a common human nature, independent of skin colour and anatomical differences, did not prevent the divisions into better and worse races. 2025-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/2006 Z polskich studiów slawistycznych. T. 14: Prace na XVII (ekstraordynaryjny) Międzynarodowy Kongres Slawistów w Paryżu w roku 2025. Cz. 1. Literaturoznawstwo i kulturoznawstwo & Cz. 2. Językoznawstwo Grzesik, Ryszard; Niebrzegowska-Bartmińska, Stanisława; Rembiszewska, Dorota Krystyna Studia zawarte w zbiorze „Z polskich studiów slawistycznych, cz. 1. Literaturoznawstwo i kulturoznawstwo” to artykuły polskich historyków, badaczy literatury i kultury przeznaczone do wygłoszenia podczas XVII (ekstraordynaryjnego) Międzynarodowego Kongresu Slawistów w Paryżu w 2025 roku. Czytelnik może zapoznać się ze studiami teoretycznymi z zakresu badań slawistycznych, problemami translatoryki, idei slawistycznych, spuścizn slawistów. Kilka prac analizuje stan inteligencji rosyjskiej, zarówno żyjącej w dzisiejszej Rosji, jak i dawniejszej, tworzącej antysowiecką emigrację. W tomie znalazły się teksty ukazujące różne oblicza literatury rosyjskiej i rosyjskojęzycznej na Białorusi. Omówiono także literaturę czechosłowacką z czasów I Republiki oraz współczesną ukraińską. Poza tym podjęto dyskusję nad toposem „wmurowanej kobiety” w nauce bułgarskiej. W części historycznej znalazły się teksty dotyczące kontaktów słowiańsko-niesłowiańskich i kultury I Rzeczypospolitej. Studia zawarte w zbiorze „Z polskich studiów slawistycznych, cz. 2. Językoznawstwo” to artykuły polskich lingwistów przeznaczone do wygłoszenia podczas XVII (ekstraordynaryjnego) Międzynarodowego Kongresu Slawistów w Paryżu w 2025 roku. Całość składa się z 23 artykułów ukazujących wybrane polskie badania językoznawcze w ich współczesnym kształcie. Problematyka tekstów jest zróżnicowana – diachroniczna, synchroniczna i panchroniczna, z bogatym spektrum rozważań metodologicznych i tematycznych, z różnorodnymi i wieloaspektowymi analizami o charakterze etymologicznym, leksykalno-semantycznym, morfologicznym, składniowym, tekstowym, genologicznym itd. Autorzy podejmują w swoich studiach kwestie szeroko pojętej przeszłości i teraźniejszości językowej Słowiańszczyzny, jej historii i współczesności, wspólnotowości i odrębności kulturowej i tożsamościowej.; The collection “Z polskich studiów slawistycznych [From Polish Slavic Studies], part 1 Literaturoznawstwo i kulturoznawstwo [Literary Studies and Cultural Studies]” features papers by Polish historians, literary studies and cultural studies scholars to be presented at the 17th (Extraordinary) International Congress of Slavists in Paris, 2025. In this volume the reader will find articles on theoretical issues in Slavic studies research, such as translation, ideas in Slavic studies scholarship and the legacies of scholars in the field. Several contributions analyse the state of the Russian intelligentsia, both its members living in Russia today and its historical representatives forming anti-Soviet émigré circles. The volume also includes studies presenting the different dimensions of Russian- and Belarusian-language literature in Belarus, Czechoslovak literature of the First Republic, and contemporary Ukrainian literature. Another issue under discussion is the topos of the “walled-up woman” in Bulgarian scholarship. The historical part contains articles on contacts between Slavs and non-Slavs, and the culture of the Polish-Lithuanian Commonwealth. The collection “Z polskich studiów slawistycznych [From Polish Slavic Studies], part 2: Językoznawstwo [Linguistics]” features papers by Polish linguists to be presented at the 17th (Extraordinary) International Congress of Slavists in Paris, 2025. The volume consists of twenty-three articles devoted to the current state of selected Polish linguistic research. The range of issues they cover is quite diverse – diachronic, synchronic and panchronic, with a broad spectrum of methodological and thematic considerations, including multi-aspectual etymological, lexical-semantic, morphological, syntactic, textual and genological analyses. In their studies, the authors address issues of the broadly understood linguistic past and present of the Slavic area, its historical and present-day shared and distinctive cultural and identity traits. Redaktorzy: Ryszard Grzesik, Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Dorota Krystyna Rembiszewska; Editors: Ryszard Grzesik, Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Dorota Krystyna Rembiszewska 2025-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1998 Gwary wobec wyzwań współczesności; Діалекти в умовах сучасних викликів Jastremska, Tetiana; Rembiszewska, Dorota Krystyna Monografia zbiorowa Діалекти в умовах сучасних викликів / Gwary wobec wyzwań współczesności składa się z czterech części, które omawiają aktualne problemy współczesnej dialektologii ukraińskiej, polskiej i czeskiej – m.in. standaryzację, rewitalizację i popularyzację dialektów. W pracy wskazano na znaczenia źródeł materialnych i aktywności społecznej w procesie rewitalizacji dialektów, a także zaproponowano nowe podejścia do standaryzacji dialektów. Zostały również poruszone zagadnienia polityki językowej i terminologii, w szczególności sposobów definiowania pojęć: „interdialekt”, „język regionalny”, „mikrojęzyk literacki” itp. Istotną kwestią jest poza tym relacja między normą literacką a dialektem. Problem ten, będący jednym z najbardziej kontrowersyjnych we współczesnym językoznawstwie, przedstawiono w kontekście analizy języka miasta, pisanych zabytków dialektalnych, stylizacji gwary, symboli słownych itp. Osobna część monografii poświęcona jest ukazaniu dialektów jako niematerialnego dziedzictwa kulturowego, stanowiących integralną część badań gwar ukraińskich i polskich.; Колективну монографію Діалекти в умовах сучасних викликів / Gwary wobec wyzwań współczesności формують чотири частини, в яких репрезентовано актуальні проблеми діалектологічного сьогодення – стандартизації, популяризації та ревіталізації діалектів української, польської та чеської мов. Наукові розвідки розкривають проблеми значущості матеріальних джерел та громадської діяльності у процесі ревіталізації говорів, а також пропонують нові підходи щодо стандартизації діалектів. Актуалізовано проблеми мовної політики та термінології, зокрема дефініції понять «інтердіалект», «регіональна мова», «літературна мікромова» та ін. Предметом пропонованих наукових студій є і взаємодія літературного стандарту та діалекту. Цю проблему, що належать до найбільш дискусійних в сучасній лінгвістиці, висвітлено в контексті аналізу мови міста, писемних діалектних пам’яток, стилізації говірки, вербальних символів тощо. Окрему частину монографії сформували дослідження діалектів як нематеріальної культурної спадщини, пов’язані з вивченням українських та польських говірок.; The collective monograph Dialekty v umovakh suchasnykh vyklykiv / Gwary wobec wyzwań współczesności [Dialects in the Context of Modern Challenges] comprises four parts addressing contemporary issues in dialectology, including the standardization, popularization, and revitalization of the dialects of the Ukrainian, Polish, and Czech languages. The research presented explores the significance of material sources and public engagement in the process of dialect revitalization, offering innovative approaches to dialect standardization. It also addresses language policy and terminology, emphasizing the ways of defining concepts such as interdialect, regional language, and literary microlanguage. The interaction between the literary standard and dialect is another focal point of the study. This topic, considered one of the most debated in modern linguistics, is analysed in various contexts, such as the language of the city, written dialectal records, dialect stylization, and verbal symbolism. A dedicated section of the monograph examines dialects as intangible cultural heritage, with particular attention to Ukrainian and Polish dialects. Redaktorki: Tetiana Jastremska i Dorota Krystyna Rembiszewska; Editors: Tetiana Jastremska and Dorota Krystyna Rembiszewska 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1997 Фразеология русского говора старообрядцев в Польше Група-Долиньская, Магдалена; Grupa-Dolińska, Magdalena Целью монографии является анализ разноязычного фразеологического материала, зафиксированного в речи старообрядцев, проживающих в Польше. Основная задача, которую ставит перед собой автор – определить вероятное происхождение отдельных фразеологических единиц, т.е. проверить, из какого языка они, скорее всего, были заимствованы: русского, польского, белорусского, немецкого или литовского. Собранные единицы были также проанализированы с точки зрения их семантики и структуры. Согласно результатам анализа в говоре старообрядцев, несмотря на присутствие иноязычных элементов, сохранился относительно богатый запас исконно русской фразеологии, но функционирует он в основном в речи представителей старшего поколения. Анализ изменений, происходящих в последние годы, позволяет констатировать, что польский язык постепенно вытесняет русский говор практически во всех сферах обще-ния (особенно это касается лексических и фразеологических ресурсов).; Celem książki jest analiza wielojęzycznego materiału frazeologicznego odnotowanego w mowie staroobrzędowców mieszkających w Polsce. Główne zadanie, jakie sobie postawiła autorka, to ustalenie możliwego pochodzenia poszczególnych jednostek frazeologicznych, tj. wskazanie, z którego języka zostały z największym prawdopodobieństwem zaczerpnięte: rosyjskiego, polskiego, białoruskiego, niemieckiego czy litewskiego. Zgromadzone jednostki zostały również przeanalizowane pod kątem ich semantyki i struktury. Wyniki badań wskazują, że gwara staroobrzędowców, mimo obecności elementów obcych, zachowała stosunkowo bogaty zasób rodzimej frazeologii rosyjskiej, choć jednostki te funkcjonują głównie w mowie przedstawicieli starszego pokolenia. Analiza zmian, jakie zachodzą w ostatnich latach, pozwala wnioskować, że język polski stopniowo zastępuje rosyjską gwarę praktycznie w każdej sferze komunikacji (dotyczy to zwłaszcza zasobów leksykalnych i frazeologicznych).; The aim of this book is to analyse the multilingual phraseological material recorded in the speech of the Old Believers living in Poland. The main task set by the author is to determine the possible origin of individual phraseological units, i.e. to identify which language the units were most likely taken from: Russian, Polish, Belarusian, German or Lithuanian. The units recorded were also analysed in terms of their semantics and structure. The results of the study indicate that the dialect of the Old Believers, despite the presence of foreign elements, has preserved a relatively rich stock of native Russian phraseology, but the units in question function mainly in the speech of representatives of the older generation. An analysis of the changes that have been taking place in recent years makes it possible to conclude that the Polish language is gradually replacing the Russian dialect in practically every sphere of communication (this applies particularly to lexical and phraseological resources). 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1974 Testimonia najdawniejszych dziejów Słowian. Seria łacińska. Tom. 3: Średniowiecze. Zeszyt 1a: Narracyjne źródła węgierskie. Pisarze z wieku XI-XIV (kroniki, rocznik, hagiografia) & Zeszyt 1b: Narracyjne źródła węgierskie. Pisarze z wieku XI-XIV (słownik) Grunwald-Hajdasz, Barbara; Grzesik, Ryszard; Kotłowska, Anna; Mądry, Wojciech; Quéret-Podesta, Adrien Niniejsza praca jest kolejną częścią serii wydawniczej „Testimonia najdawniejszych dziejów Słowian” przygotowywanej od blisko pięćdziesięciu lat w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. Tym razem przedstawiamy informacje o Słowianach zawarte w średniowiecznych źródłach węgierskich. Ze względu na wagę stosunków polsko-węgierskich i tradycyjne nici sympatii, jakie łączą po dziś dzień oba społeczeństwa, zdecydowaliśmy się rozszerzyć nasz kwestionariusz badawczy. Obok wiadomości o Słowianach pokazujemy również wyobrażenie średniowiecznych Węgrów o ich przeszłości, obszerne fragmenty dotyczące nie tylko wojen domowych o władzę toczących się na Węgrzech po śmierci pierwszego koronowanego władcy tego kraju, Stefana I Świętego, w których wzięli udział również słowiańscy sąsiedzi Królestwa, lecz również węgierskich interwencji w krajach dziś określanych jako słowiańskie. Materiał źródłowy podawany w formie ekscerptów w wersji oryginalnej z równoległym tłumaczeniem polskim dzielimy na dwie części: dziejopisarstwo oraz hagiografię. Nowością jest zamieszczenie „Kroniki węgiersko-polskiej” w obu jej redakcjach w dziale hagiograficznym, co być może pozwoli na zobaczenie tego dzieła w nowym, nieoczywistym kontekście. Tom źródłowy kończy pierwsze polskie tłumaczenie pierwszego ciągłego tekstu węgierskiego – „Halotti beszéd és könyörgés” [Mowy pogrzebowej i błagania]. W tomie drugim zamieszczamy komentarze w postaci leksykonu, w którym objaśniamy postaci, miejsca i inne nazwy topograficzne oraz wybrane terminy ustrojowe z dziejów Węgier, nawiązując tym samym do badawczych tradycji zespołu, który przygotował niniejszą publikację – tradycji „Słownika starożytności słowiańskich”.; This work is part of the series „Testimonia najdawniejszych dziejów Słowian” [Testimonies of the Earliest History of the Slavs], an editorial project pursued at the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences for almost fifty years. This instalment presents information about the Slavs contained in medieval Hungarian sources. Considering the importance of Polish-Hungarian relations and the tradition of friendship between the two countries and their peoples, which is alive to this day, we decided to expand the scope of our research. Apart from records about the Slavs, we also present the idea of medieval Hungarians about their past, as well as extensive passages concerning not only the civil wars in Hungary after the death of the first crowned ruler of the country, Stephen I (St Stephen), in which the Slavic neighbours were involved, but also the Hungarian interventions in countries referred to as Slavic today. The excerpts from sources appear in the original version with a parallel Polish translation and come in two sections: historiography and hagiography. One novelty is that the Hungarian-Polish Chronicle (in both redactions) appears in the hagiography section,which may allow us to see it in a new, and unobvious, context. The final item in the volume of sources is the first Polish translation of the oldest continuous text in Hungarian: „Halotti beszéd és könyörgés” [Funeral Sermon and Prayer]. The second volume contains a commentary to the excerpted sources: a lexicon which provides information about historical figures, place names and other toponyms as well as selected political terms from the history of Hungary. In this way, we draw on the research traditions of the team that prepared this work – the traditions of „Słownik starożytności słowiańskich” [Lexicon of Slavic Antiquities]. 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1996 Słownik prasłowiański. T. X: Ka–Ko Jakubowicz, Mariola; Cząstka-Szymon, Bożena; Kwoka, Tomasz; Ostrowski, Bogumił; Pogwizd, Szymon; Raszewska-Żurek, Beata; Swoboda, Paweł; Zwolski, Artur Jakubowicz, Mariola „Słownik prasłowiański” jest dziełem łączącym cechy słownika etymologicznego i pracy z historii porównawczej języków słowiańskich. Celem jego autorów, którzy oparli się na materiałach źródłowych wszystkich języków słowiańskich, jest odtworzenie pełnego zasobu leksykalnego języka używanego przez ludy słowiańskie bezpośrednio przed rozpadem wspólnoty prasłowiańskiej na poszczególne języki (ok. VII–VIII w. n.e.). Pierwsze osiem tomów przygotowywanych pod auspicjami Komitetu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk w Instytucie Slawistyki PAN ukazało się w latach 1974–2001 w wydawnictwie Ossolineum w wersji drukowanej (wersja elektroniczna jest dostępna w repozytorium RCIN pod adresem https://rcin.org.pl/dlibra/publication/6907). Ich redaktorem był Franciszek Sławski. W wydawnictwie IS PAN został wydany tom X „Słownika prasłowiańskiego” zawierający część haseł na literę K: Ka–Ko, opracowany w ramach grantu NPRH nr 11H 11 026480 w krakowskiej pracowni IS PAN. Przygotował go zespół pod kierownictwem Marioli Jakubowicz. Ukazuje się w niewielkim nakładzie drukiem oraz w wersji pdf.; Słownik prasłowiański [Proto-Slavic Dictionary] is a work which combines features of an etymological dictionary and a study on the comparative history of the Slavic languages. The aim of its authors, who based on source materials from all Slavic languages, is to reconstruct the full lexical resource of the language used by the Slavic peoples immediately before the disintegration of the Proto-Slavic language community into individual languages (c. 7th–8th century AD). The first eight volumes were prepared under the auspices of the Linguistics Committee of the Polish Academy of Sciences at the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences. They were published in 1974–2001 by the Ossolineum publishing house in a print version (the electronic version is available in the RCIN repository at https://rcin.org.pl/dlibra/publication/6907). Their editor was Franciszek Sławski. The Institute of Slavic Studies published Volume 10 of the Dictionary, which contains a part of entries beginning with the letter K: Ka–Ko. It was prepared under the National Programme for the Development of Humanities (NPRH, Grant No. 11H 11 026480) at the Kraków centre of the Institute. Edited by a team led by Mariola Jakubowicz, this volume was published in a small number of print copies and in pdf format. Redaktor tomu: Mariola Jakubowicz; Editor of the volume: Mariola Jakubowicz 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1995 Wielojęzyczność migrantów wojennych z Ukrainy w Polsce Levchuk, Paweł Agresja Rosji na Ukrainę spowodowała migrację do Polski ok. 10 milionów Ukraińców, którzy po 24 lutego 2022 roku przybyli tu na pewien czas lub na stałe. Niniejsza praca jest poświęcona badaniom ich zachowań i preferencji językowych. Część teoretyczna zarysowuje problematykę migracji Ukraińców do Polski w 2022 roku. To nowa, szósta fala migracji, liczebnie przewyższająca wszystkie poprzednie. Dodatkowo uwzględniono aspekty społeczne i kulturowe przyjazdu i pobytu Ukraińców w Polsce. Pierwszy rozdział poświęcono omówieniu aparatu badawczego zjawisk wielojęzyczności i kontaktów językowych, ich wpływu na obecną sytuację językową ogromnej grupy migrantów w Polsce. Przedstawiono metodologię badań oraz adaptacje poprzednich koncepcji badawczych. Drugi rozdział opisuje walkę carskiej Rosji, a potem ZSRR z językiem ukraińskim. W trzecim rozdziale przedstawiono sytuację polityczną i językową w latach 2019–2022 oraz współczesne badania wokół zagadnienia obecności Ukraińców w Polsce. Rozdziały czwarty, piąty i szósty poświęcono omówieniu wyników badań ankietowych z podziałem respondentów na trzy grupy badawcze (U – badani z językiem pierwszym ukraińskim; R – badani z językiem pierwszym rosyjskim; grupa UR – badani z dwoma pierwszymi językami, ukraińskim i rosyjskim). W badaniu wzięły udział 1503 osoby, przeprowadzano je od kwietnia do lipca 2022 roku. Zbadano następujące zagadnienia: tożsamość badanych, częstotliwość używania każdego z języków, stosunek emocjonalny do języków, osoby interlokutorów oraz miejsca interakcji w każdym z używanych języków. Ponadto zbadano stosunek do języka polskiego, plany związane z językiem polskim oraz Polską. W rozdziale siódmym na podstawie przeprowadzonych badań utworzono modele zachowań językowych migrantów wojennych, które zebrano w matrycę wielojęzyczności. Ósmy rozdział poświęcono biografiom językowym przesiedleńców i ukazaniu zmian, jakie zachodzą w ich stosunku do każdego z badanych języków przed agresją rosyjską i pod jej wpływem. Wnioski z badań mogą być wskazówką dla rządzących w zakresie ulepszenia współpracy polsko-ukraińskiej oraz polityki językowej Ukrainy.; Russia’s invasion of Ukraine resulted in the migration to Poland of about 10 million Ukrainians: after 24 February 2022 they stayed here for some time or settled in the country for good. This book investigates their language behaviours and preferences. The theoretical part outlines the issues of migration of Ukrainians to Poland in 2022, which was the sixth wave of migration, by far larger than all previous ones combined. This part also considers social and cultural aspects of the arrival and stay of Ukrainians in Poland. The first chapter is devoted to a discussion of the research apparatus applied in the study of multilingualism and language contact, and their impact on the current language situation of this large group of migrant population in Poland. The chapter also presents the research methodology and the adaptation of research concepts applied in previous studies. Chapter 2 describes the struggle of tsarist Russia and then the Soviet Union against the Ukrainian language. The third chapter outlines the political and linguistic situation in 2019–2022 and current research on the issue of the presence of Ukrainians in Poland. Chapters 4, 5 and 6 are devoted to a discussion of the survey results, arranged according to three categories of respondents distinguished in the study (U – respondents whose first language is Ukrainian; R – respondents whose first language is Russian; UR – respondents who have two first languages: Ukrainian and Russian). The study was conducted between April and July 2022, and the number of those who took part was 1,503. The following issues were examined: the identity of the respondents, the frequency of their use of each language, their emotional attitudes to them, the interlocutors and the places of interactions in each language. Other issues in focus included the respondents’ attitudes towards Polish and their plans concerning this language and Poland. Chapter 7 presents the models of language behaviours of war migrants from Ukraine developed on the basis of the study, which are structured into a matrix of their multilingualism. The eighth chapter, in turn, is devoted to their language biographies and the changes in their attitudes towards each of the languages following the Russian invasion and before it. The findings of the study could provide valuable insights for policymakers to enhance Polish-Ukrainian cooperation and language policy in Ukraine.; Вторгнення Росії в Україну призвело до міграції у Польщу близько 10 мільйонів українців, які після 24 лютого 2022 року перебували тут тимчасово, або оселилися постійно. Ця книга досліджує їхню мовну поведінку та вподобання. Теоретична частина висвітлює питання міграції українців до Польщі у 2022 році, що вже стала шостою хвилею міграції, значно більшою, ніж усі попередні разом узяті. У цій частині дослідження розглядаються соціальні та культурні аспекти приїзду та перебування українців у Польщі. Перший розділ присвячений обговоренню поняттєвого апарату дослідження, а саме – питанню багатомовності та мовного контакту та їхнього впливу на сучасну мовну ситуацію цієї великої групи мігрантів у Польщі. У цьому розділі також представлено методологію дослідження та адаптовано концепції з попередніх розвідок. Другий розділ описує боротьбу царської Росії, а згодом і Радянського Союзу проти української мови. Третій розділ окреслює політичну та мовну ситуацію в 2019–2022 роках та висвітлює сучасні дослідження з питання присутності українців у Польщі. У четвертому, п’ятому і шостому розділах обговорюються результати опитування, розподілені за трьома групами респондентів, виділених у дослідженні: У – респонденти, для яких перша мова українська; Р – респонденти, для яких перша мова російська; УР – респонденти, які мають дві перші мови, українську та російську. Дослідження було проведено у період між квітнем і липнем 2022 року, у ньому взяли участь 1503 особи. Були розглянуті такі питання, як: ідентичність респондентів, частота використання кожної мови, емоційне ставлення до мов, співрозмовники та місця взаємодії кожною з мов. Також у дослідженні була звернута увага на інші питання, зокрема ставлення респондентів до польської мови, подальші плани щодо цієї мови та Польщі загалом. Сьомий розділ представляє моделі мовної поведінки військових мігрантів із України, структуровані в матрицю їхньої багатомовності. Восьмий розділ присвячений мовним біографіям респондентів, змінам у їхньому ставленні до кожної мови після російського вторгнення та до нього. Висновки дослідження можуть дати цінну інформацію для політиків щодо посилення польсько-української співпраці та мовної політики в Україні. 2024-01-01T00:00:00Z