https://hdl.handle.net/20.500.12528/1071 Thu, 23 Apr 2026 18:35:09 GMT 2026-04-23T18:35:09Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/2012 Spuścizna Zdzisława Stiebera wobec dawnych i nowych tendencji w językoznawstwie slawistycznym Rembiszewska, Dorota Krystyna Rembiszewska, Dorota Krystyna Publikacja służy upamiętnieniu sylwetki i dorobku wybitnego polskiego slawisty, Zdzisława Stiebera. Tom zawiera teksty m.in. wygłoszone na konferencji jubileuszowej, zatytułowanej „Spuścizna Zdzisława Stiebera wobec dawnych i nowych tendencji w językoznawstwie slawistycznym. Sesja w 120. rocznicę urodzin Zdzisława Stiebera”, która była zorganizowana z inicjatywy Doroty Krystyny Rembiszewskiej 6 czerwca 2023 roku w Pałacu Staszica w Warszawie. Autorami poszczególnych artykułów są przedstawiciele różnych slawistycznych ośrodków badawczych z Polski, Japonii i Ukrainy. Tematyka tomu oscyluje wokół sylwetki Z. Stiebera oraz zagadnień będących przedmiotem jego zainteresowań – gwar laskich, badań kaszuboznawczych i problematyki pogranicza językowego. Książka jest swego rodzaju kontynuacją pracy „Zdzisław Stieber (1903–1980). Materiały i wspomnienia”, wydanej pod redakcją Doroty Krystyny Rembiszewskiej w Instytucie Slawistyki PAN w 2013 roku.; This volume commemorates the life and work of eminent Polish scholar Zdzisław Stieber. The publication includes, among others, papers presented at a conference of the same title, dedicated to Prof. Stieber’s 120th anniversary, organised on the initiative of Prof. Dorota Krystyna Rembiszewska and held on 6 June 2023 at the Staszic Palace in Warsaw. The authors are affiliated with various Slavic studies research centres in Poland, Japan and Ukraine. The volume revolves around Zdzisław Stieber and his scholarly interests: Lachian dialects, Kashubian studies and issues of linguistic borderlands. It is, in a way, a continuation of the collection entitled “Zdzisław Stieber (1903–1980): Materiały i wspomnienia” [Zdzisław Stieber (1903–1980): Materials and Memories], edited by Dorota Krystyna Rembiszewska and published by the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences in 2013. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/2012 2025-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1995 Wielojęzyczność migrantów wojennych z Ukrainy w Polsce Levchuk, Paweł Agresja Rosji na Ukrainę spowodowała migrację do Polski ok. 10 milionów Ukraińców, którzy po 24 lutego 2022 roku przybyli tu na pewien czas lub na stałe. Niniejsza praca jest poświęcona badaniom ich zachowań i preferencji językowych. Część teoretyczna zarysowuje problematykę migracji Ukraińców do Polski w 2022 roku. To nowa, szósta fala migracji, liczebnie przewyższająca wszystkie poprzednie. Dodatkowo uwzględniono aspekty społeczne i kulturowe przyjazdu i pobytu Ukraińców w Polsce. Pierwszy rozdział poświęcono omówieniu aparatu badawczego zjawisk wielojęzyczności i kontaktów językowych, ich wpływu na obecną sytuację językową ogromnej grupy migrantów w Polsce. Przedstawiono metodologię badań oraz adaptacje poprzednich koncepcji badawczych. Drugi rozdział opisuje walkę carskiej Rosji, a potem ZSRR z językiem ukraińskim. W trzecim rozdziale przedstawiono sytuację polityczną i językową w latach 2019–2022 oraz współczesne badania wokół zagadnienia obecności Ukraińców w Polsce. Rozdziały czwarty, piąty i szósty poświęcono omówieniu wyników badań ankietowych z podziałem respondentów na trzy grupy badawcze (U – badani z językiem pierwszym ukraińskim; R – badani z językiem pierwszym rosyjskim; grupa UR – badani z dwoma pierwszymi językami, ukraińskim i rosyjskim). W badaniu wzięły udział 1503 osoby, przeprowadzano je od kwietnia do lipca 2022 roku. Zbadano następujące zagadnienia: tożsamość badanych, częstotliwość używania każdego z języków, stosunek emocjonalny do języków, osoby interlokutorów oraz miejsca interakcji w każdym z używanych języków. Ponadto zbadano stosunek do języka polskiego, plany związane z językiem polskim oraz Polską. W rozdziale siódmym na podstawie przeprowadzonych badań utworzono modele zachowań językowych migrantów wojennych, które zebrano w matrycę wielojęzyczności. Ósmy rozdział poświęcono biografiom językowym przesiedleńców i ukazaniu zmian, jakie zachodzą w ich stosunku do każdego z badanych języków przed agresją rosyjską i pod jej wpływem. Wnioski z badań mogą być wskazówką dla rządzących w zakresie ulepszenia współpracy polsko-ukraińskiej oraz polityki językowej Ukrainy.; Russia’s invasion of Ukraine resulted in the migration to Poland of about 10 million Ukrainians: after 24 February 2022 they stayed here for some time or settled in the country for good. This book investigates their language behaviours and preferences. The theoretical part outlines the issues of migration of Ukrainians to Poland in 2022, which was the sixth wave of migration, by far larger than all previous ones combined. This part also considers social and cultural aspects of the arrival and stay of Ukrainians in Poland. The first chapter is devoted to a discussion of the research apparatus applied in the study of multilingualism and language contact, and their impact on the current language situation of this large group of migrant population in Poland. The chapter also presents the research methodology and the adaptation of research concepts applied in previous studies. Chapter 2 describes the struggle of tsarist Russia and then the Soviet Union against the Ukrainian language. The third chapter outlines the political and linguistic situation in 2019–2022 and current research on the issue of the presence of Ukrainians in Poland. Chapters 4, 5 and 6 are devoted to a discussion of the survey results, arranged according to three categories of respondents distinguished in the study (U – respondents whose first language is Ukrainian; R – respondents whose first language is Russian; UR – respondents who have two first languages: Ukrainian and Russian). The study was conducted between April and July 2022, and the number of those who took part was 1,503. The following issues were examined: the identity of the respondents, the frequency of their use of each language, their emotional attitudes to them, the interlocutors and the places of interactions in each language. Other issues in focus included the respondents’ attitudes towards Polish and their plans concerning this language and Poland. Chapter 7 presents the models of language behaviours of war migrants from Ukraine developed on the basis of the study, which are structured into a matrix of their multilingualism. The eighth chapter, in turn, is devoted to their language biographies and the changes in their attitudes towards each of the languages following the Russian invasion and before it. The findings of the study could provide valuable insights for policymakers to enhance Polish-Ukrainian cooperation and language policy in Ukraine.; Вторгнення Росії в Україну призвело до міграції у Польщу близько 10 мільйонів українців, які після 24 лютого 2022 року перебували тут тимчасово, або оселилися постійно. Ця книга досліджує їхню мовну поведінку та вподобання. Теоретична частина висвітлює питання міграції українців до Польщі у 2022 році, що вже стала шостою хвилею міграції, значно більшою, ніж усі попередні разом узяті. У цій частині дослідження розглядаються соціальні та культурні аспекти приїзду та перебування українців у Польщі. Перший розділ присвячений обговоренню поняттєвого апарату дослідження, а саме – питанню багатомовності та мовного контакту та їхнього впливу на сучасну мовну ситуацію цієї великої групи мігрантів у Польщі. У цьому розділі також представлено методологію дослідження та адаптовано концепції з попередніх розвідок. Другий розділ описує боротьбу царської Росії, а згодом і Радянського Союзу проти української мови. Третій розділ окреслює політичну та мовну ситуацію в 2019–2022 роках та висвітлює сучасні дослідження з питання присутності українців у Польщі. У четвертому, п’ятому і шостому розділах обговорюються результати опитування, розподілені за трьома групами респондентів, виділених у дослідженні: У – респонденти, для яких перша мова українська; Р – респонденти, для яких перша мова російська; УР – респонденти, які мають дві перші мови, українську та російську. Дослідження було проведено у період між квітнем і липнем 2022 року, у ньому взяли участь 1503 особи. Були розглянуті такі питання, як: ідентичність респондентів, частота використання кожної мови, емоційне ставлення до мов, співрозмовники та місця взаємодії кожною з мов. Також у дослідженні була звернута увага на інші питання, зокрема ставлення респондентів до польської мови, подальші плани щодо цієї мови та Польщі загалом. Сьомий розділ представляє моделі мовної поведінки військових мігрантів із України, структуровані в матрицю їхньої багатомовності. Восьмий розділ присвячений мовним біографіям респондентів, змінам у їхньому ставленні до кожної мови після російського вторгнення та до нього. Висновки дослідження можуть дати цінну інформацію для політиків щодо посилення польсько-української співпраці та мовної політики в Україні. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1995 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1993 Dziewiętnastowieczne materiały gwarowe z obszaru Warmii, Mazur i terenów sąsiednich. Cz. 1 Rembiszewska, Dorota Krystyna; Siatkowski, Janusz Publikacja jest pierwszą częścią dwutomowego opracowania dotyczącego dziewiętnastowiecznych gwar z obszaru Warmii, Mazur i terenów sąsiednich, to znaczy: ziemi chełmińskiej oraz ziemi lubawskiej. W części pierwszej znajdują się materiały zebrane do Niemieckiego atlasu językowego z wymienionych obszarów, według podziałów administracyjnych ówcześnie obowiązujących; z powiatu węgorzewskiego – 1, giżyckiego – 27, mrągowskiego – 35 ankiet, piskiego – 41, szczycieńskiego – 106, nidzickiego – 54, reszelskiego – 10, olsztyńskiego – 50, ostródzkiego – 60, lubawskiego – 52, działdowskiego – 7, brodnickiego – 13; w sumie 456 ankiet. Każda ankieta zawiera tłumaczenia 40 niemieckich zdań (ułożonych przez bibliotekarza z Marburga Georga Wenkera) na miejscową gwarę. Prezentowane teksty stanowią unikatowe źródło do opracowań gwar polskich w XIX wieku. Są jedynym tego typu świadectwem istnienia gwar polskich rozwijających się w otoczeniu języka niemieckiego. Należy zaznaczyć, co uwzględniono w komentarzach do tych ankiet, że polszczyzna była językiem dominującym lub wyłącznym w wielu badanych wsiach. Materiały utrwalone przez nauczycieli mają różną wartość, bo oddają w sposób nieprofesjonalny specyfikę gwar, bez stosowania zapisu fonetycznego. Z tego powodu niektóre cechy fonetyczne trudno ustalić, natomiast dużą przydatność mają formy morfologiczne, których interpretacja nie budzi wątpliwości. Uwagę zwraca bogactwo zachowania archaicznej leksyki gwarowej.; This publication is the first part of a two-volume edition of materials concerning nineteenth-century dialects in Warmia, Mazuria and neighbouring areas, i.e. the Chełmno Land (Pol. ziemia chełmińska, Ger. Kulmer Land) and the Lubawa Land (Pol. ziemia lubawska, Ger. Löbauer Land). Part One contains material from 456 questionnaires collected for the German Linguistic Atlas (Deutscher Sprachatlas) in the following historical administrative districts: Węgorzewo (Argenburg: 1 questionnaire), Giżycko (Lötzen: 27 questionnaires), Mrągowo (Sensburg: 35), Pisz (Johannisburg: 41), Szczytno (Ortelsburg: 106), Nidzica (Neidenburg: 54), Reszel (Rößel: 10), Olsztyn (Allenstein: 50), Ostróda (Osterode: 60), Lubawa (Löbau: 52), Działdowo (Soldau: 7), Brodnica (Strasburg an der Drewenz: 13). Each questionnaire contains translations of forty German sentences (formulated by Georg Wenker, a librarian working in Marburg) into a given local dialect. The texts presented are a unique source for the study of Polish dialects in the nineteenth century. They are the only testimony of this kind showing the existence of Polish local dialects developing in the environment of the German language. It should be noted that, as specified in comments to the questionnaires, Polish was the dominant or the only language used in many surveyed villages. The material was recorded by local teachers and its value varies between different questionnaires. Considering that the specificity of particular local dialects was conveyed in an unprofessional way, without using phonetic notation, some phonetic features are difficult to determine. On the other hand, the interpretation of morphological forms is quite clear and they are certainly very useful for linguistic studies. It is particularly worth noting the richness of archaic dialectal lexis and the level of its preservation. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1993 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1965 Biografie językowe przesiedleńców ze wschodnich województw II Rzeczypospolitej mieszkających w regionie lubuskim Augustyniak-Żmuda, Gabriela Monografia jest efektem kilkuletnich badań socjolingwistycznych na pograniczu polsko-niemieckim. Głównym celem książki jest przedstawienie różnorodności językowej przesiedleńców, którzy po drugiej wojnie światowej przyjechali do regionu lubuskiego, posługując się różnymi językami prymarnymi i sekundarnymi. Materiałem empirycznym były rozmowy z mieszkańcami ponad dwudziestu miejscowości, w których autorka prowadziła badania terenowe. Po obszernym opisie metodologicznym czytelnik może zapoznać się ze stworzonym aparatem pojęciowym wykorzystanym przy opisach i analizach socjolingwistycznych zebranego materiału. Autorka przedstawia stan badań nad polszczyzną północno- i południowokresową oraz charakterystykę dokonań językoznawczych na terenach przyłączonych do Polski po 1945 roku. Przeprowadzone wywiady zostały poddane transkrypcji fonetycznej, na podstawie której autorka zbudowała biografie językowe rozmówców oraz analizowała wybrane cechy fonetyczne i fleksyjne, tworząc przy tym szereg statystyk za pomocą analizy ilościowej. Dokonała porównania lingwistycznego idiolektów wyodrębnionych grup oraz przypadków jednostkowych – osób przed przesiedleniem jednojęzycznych lub dwujęzycznych. Przeprowadzone badania potwierdzają występowanie różnorodności językowej wśród przesiedleńców z dawnych wschodnich województw II Rzeczypospolitej. Zróżnicowanie językowe wybranych grup jest zależne od biografii językowych, które wywierają znaczący wpływ na idiolekty użytkowników języków. Monografię dopełnia wybór tekstów gwarowych polskich i ukraińskich. Utrwalona w monografii polszczyzna należy do ginącego dziedzictwa narodowego. Wielką wartość posiada także treść przetranskrybowanych wywiadów. Można je wykorzystywać do prac porównawczych z dziedziny nowatorskich w polskiej nauce badań nad biografiami językowymi, jak również w pracach naukowych z zakresu innych dyscyplin humanistycznych. Jest to pierwsza praca naukowa kompleksowo ukazująca wpływ biografii językowej na idiolekt.; This monograph is the result of several years of sociolinguistic research in the Polish-German borderland. The book’s main objective is to present the linguistic diversity of resettlers from the former eastern provinces of the Second Polish Republic who arrived in the Lubusz region after the Second World War, speaking a variety of primary and secondary languages. The empirical material consisted of interviews with residents of over twenty localities where the author conducted field research. Following an extensive methodological description, the reader can familiarize themselves with the conceptual apparatus used in the descriptions and sociolinguistic analyses of the collected material. The author presents the state of research on Northern and Southern Borderland Polish (polszczyzna północno- i południowokresowa) and a review of linguistic studies in the territories annexed to Poland after 1945. The interviews were transcribed in phonetic transcription, on the basis of which the author constructed language biographies of the interviewees and analysed selected phonetic and inflectional features, including their statistics and quantitative analysis. She made a linguistic comparison of the idiolects of the identified groups and of individual cases – speakers who had been monolingual or bilingual before resettlement. The research confirms linguistic diversity among resettlers from the former eastern provinces of the Second Polish Republic. In the selected groups, this diversity depends on language biographies, which significantly impact the idiolects of language users. The monograph also includes a selection of Polish and Ukrainian dialectal texts. The Polish language recorded in the study belongs to the vanishing national heritage. The content of the transcribed interviews is also of great value. It can be used for comparative studies in the field of language biographies, innovative in Polish science, as well as in research in other humanities disciplines. This book is the first scholarly work comprehensively presenting the influence of language biography on idiolect. Sun, 01 Jan 2023 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1965 2023-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1966 Studies in Balkan Phonetics Sawicka, Irena Praca jest poświęcona zjawiskom fonetycznym występującym w językach i dialektach należących do tzw. Bałkańskiej Ligi Językowej. Autorka kładzie akcent, po pierwsze, na zjawiska wspólne, tj. takie, którym można nadać miano bałkanizmu, oraz, po drugie, na mechanizmy konwergencji w sytuacji wielojęzyczności. W pracy wyznacza również centrum i peryferie Bałkańskiej Ligi Językowej w zakresie fonetyki. Obszar centralny fonetyki bałkańskiej pokrywa się z terenem, na którym wciąż żywe są procesy konwergencyjne również w zakresie morfo składni, ale ramy zewnętrzne są inne. To jedyne opracowanie całościowe fonetyk bałkańskiej w aspekcie arealnym, choć ze względu na specyfikę opisywanych zjawisk, również koncentruje się na areałach o najsilniejszej konwergencji.; This work is devoted to phonetic phenomena occurring in the languages and dialects which belong to the so-called Balkan Language League. The author accentuates, firstly, common phenomena, i.e. those that can be referred to as Balkanisms, and, secondly, the mechanisms of convergence in a multilingual environment. The work also identifies the centre and periphery of the Balkan Language League in terms of phonetics. The central area of Balkan phonetics overlaps with the area where convergence processes are still ongoing, also in the domain of morphosyntactic features, but the periphery is different. It is the only comprehensive study of Balkan phonetics from an areal perspective, although, due to the specificity of the phenomena under discussion, it focuses on areas with the strongest convergence. Sun, 01 Jan 2023 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1966 2023-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1946 Polacy między Donem, Dniestrem a Prutem. Biografie językowe Krasowska, Helena Głównym bohaterem tej książki jest człowiek jako istota społeczna, zdolna do mówienia w różnych językach (mówienie jest procesem, który bywa zmienny i uzależniony od różnych czynników). Zaprezentowano w niej biografie językowe Polaków zamieszkałych na pograniczach między Donem, Dniestrem a Prutem. Na wielojęzyczność jednostki oraz zachowanie języka polskiego lub jego utratę miały wpływ – w kręgu rodziny: a) miejsce urodzenia (rodzina, najbliższe sąsiedztwo, liczebność grupy polskiej mówiącej odmianą języka polskiego); b) partner życiowy (w tym miejsce zamieszkania, język nauczania w szkołach ich dzieci); c) praktykowanie lub brak możliwości praktykowania religii w poszczególnych okresach; d) życie na emeryturze (język rozmów z dziećmi, wnukami), w kręgu sytuacji społecznej zaś: a) zmiana miejsca zamieszkania; b) zmiana polityczno-administracyjna; c) język lub języki administracji państwowej; d) język szkolnictwa; e) język religii (sfera poza domowa); f) język pracy / wojska / dalszej nauki. Monografia ta stanowi istotne nowum w badaniach wielojęzyczności oraz bilingwizmu polsko-obcego z udziałem różnych odmian polszczyzny.; The main protagonist of this study is the human person as a social being, able to speak different languages. Speaking is a process which tends to vary depending on various factors. This book presents language biographies of Poles living in the borderlands between the Don, the Dniester and the Prut Rivers. The results of the study indicate that the multilingualism of the speakers and the preservation or, conversely, loss of Polish were influenced by two types of factors: those related to the family circle and those related to the social situation. Considering the former, they include: (a) the place of birth (family, closest neighbourhood, the size of the Polish community speaking a variety of Polish); (b) life partner (including the place of residence, the language of instruction in their children’s schools); (c) religious practices or, conversely, not being able to pursue them in certain periods; (d) life in retirement (the language of communication with their children and grandchildren). In turn, the factors related to the social situation include: (a) change of residence; (b) political and administrative changes; (c) the language or languages of state administration; (d) the language of school education; (e) the language of religion (non-home sphere); (f) the language of work / the army / further education. This study makes a novel contribution to research on multilingualism and Polish-foreign bilingualism involving different varieties of Polish. Sat, 01 Jan 2022 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1946 2022-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1945 Ukształtowani przez historię. Polacy na dawnych Kresach Północno-Wschodnich i Łotwie w ocenie własnej (poglądy, status społeczny, atrybuty polskości, rola wyznania, sąsiedzi, losy) Grek-Pabisowa, Iryda Książka składa się z trzech głównych części. Część pierwsza stanowi wprowadzenie w tematykę dotyczącą Kresów jako wschodnich obszarów dawnej Rzeczypospolitej, na których osiedlali się Polacy z etnicznej Polski. Część ta pokazuje, jakie oddziaływanie miał napływ ludności polskiej na polonizowanie się i przyswajanie przez etnicznych mieszkańców mowy przybyszów. W Części drugiej, stanowiącej najważniejszą część opracowania, przedstawione są wypowiedzi Kresowian pozwalające wyciągnąć wnioski odnośnie do roli historycznych zmian, które wywołały nieodwracalne przeobrażenia w ich życiu, do poglądów na rolę Kościoła katolickiego, różnice społeczne (szlachta – chłopi), procesy i przyczyny depolonizacji, także na tolerancję i animozje na tle wyznaniowym i narodowościowym. Od chwili rozbioru Polski (pod koniec XVIII w.) we wschodniej części dawnej Rzeczypospolitej następowały częste zmiany państwowości: Rosja carska, niepodległa Polska, Związek Radziecki (w postaci republik socjalistycznych podległych Moskwie), w końcowej fazie niezawisła Litwa i niezawisła Łotwa w składzie Unii Europejskiej oraz pseudosamodzielna Białoruś pod dyktaturą Aliaksandra Łukaszenki, popierana przez Rosję. Każda zmiana państwowości pozostawiała zmiany w psychice mieszkańców tych ziem, nie tylko ludności etnicznej, ale też napływowej. Część trzecia, która zawiera przegląd cech językowych polszczyzny północnokresowej, przeznaczona jest przede wszystkim dla historyków, socjologów, psychologów i tych językoznawców, którzy nie zajmowali się dialektologią. Tu czytelnik znajdzie wykaz cech językowych charakteryzujących mowę tutejszych Polaków jako wspólną dla całego obszaru polszczyzny północnokresowej. Niewielkie różnice na poszczególnych terytoriach etnicznych (Białoruś, Litwa, Łotwa) – będące wynikiem wpływu lokalnych języków narodowościowych – nie przekreślają tej wspólnoty. W Aneksach przedstawiony jest tzw. aparat pomocniczy. Składają się nań przede wszystkim trzy słowniczki: „Słownictwo i zwroty zapożyczone i trudniejsze do zrozumienia regionalizmy” (582 jednostki), „Wykaz nazw miejscowości i obszarów (oraz ich lokalizacja) wraz z wariantami funkcjonującymi w mowie informatorów, a także nazw użytych w relacjach odautorskich” (230 jednostek słownikowych), „Słownik polszczyzny łotewskiej na podstawie wywiadów z polską ludnością wiejską na Łotwie (powiat Madona)” (705 jednostek), ale też dwa spisy publikacji na temat polszczyzny północnokresowej: pierwszy – pracowników IS PAN oraz oraz drugi – językoznawców spoza IS PAN.; This book consists of three parts. Part One provides an introduction to the issues in focus, including information about the areas of Polish settlement in the Kresy, the eastern regions of the historical Polish-Lithuanian Commonwealth, and about the impact of the process on the native local population: Polonisation and the adoption of the Polish language. Part Two, the key part of the volume, presents a selection of passages from interviews with Poles from the geographical area under consideration. The informants talk about historical events which had a profound impact on their lives, and voice their opinions on a number of issues, including the role of the Roman Catholic Church, social differences (the gentry vs the peasantry), the process of de-Polonisation and its reasons, as well as tolerance on the one hand, and religious and etnic animosities on the other. From the Partitions (in the late eighteenth century), the eastern regions of the former Polish-Lithuanian Commonwealth experienced changes of political borders several times and belonged to different political entities: the Russian Empire, independent Poland, the national republics of the Soviet Union; as it is today, they are part of independent Lithuania and Latvia (members of the European Union), and quasi- independent Belarus under Aliaksandr Lukashenka (supported by Moscow). Each of those changes on the political map left an imprint on the mindset of the inhabitants of the area, both native and immigrant. Part Three offers an overview of language features of North Borderland Polish (polszczyzna północnokresowa). Although it is aimed at non-linguistic readership (historians, sociologists, psychologists and scholars in other fields), it may also be useful to those linguists who do not specialise in dialectology. In this part, the reader will find a list of features common to the speech of local Poles in the entire area of North Borderland Polish. Slight differences between particular ethnic territories (Belarus, Lithuania, Latvia), which stem from the influence of respective languages, do not undermine the essential uniformity of this variety of Polish. In order to help the reader, the book also includes extensive appendices. The first of them is a glossary of borrowings and regionalisms which might be difficult to understand (582 entries). Appendix 2 lists the names of towns, villages and areas, and provides their explanations in geographical terms (230 entries). Appendix 3, in turn, is a glosary of the Latvian variety of Polish (based on interviews with the Polish rural population in the district of Madona, 705 entries). The final appendix provides two lists of publications on the North Borderland variety of Polish: works by scholars affiliated with the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences, and works by linguists from other reseach and academic centres. Sat, 01 Jan 2022 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1945 2022-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1787 Procesy zanikania języka na podstawie badań gwar polskich na Bukowinie rumuńskiej Stempel-Gancarczyk, Karina Przedmiotem niniejszej pracy jest opis i analiza mechanizmów zanikania gwar w społecznościach polskich na terenie tzw. Bukowiny południowej (znajdującej się w granicach Rumunii części krainy historycznej noszącej nazwę Bukowina), a także określenie ich źródeł i przyczyn ze wskazaniem na podobieństwa i różnice obserwowane w badanych miejscowościach, w których Polacy osiedlali się już w wiekach XVIII i XIX. Przedmiot badań stanowiły trzy spośród czterech gwar wyodrębnionych w latach 60. XX wieku przez S. Gogolewskiego i E. Deboveanu: gwara wsi Bulaj, gwara wsi Ruda oraz gwara wsi Kaczyka. Praca ta stanowi zarazem uzupełnienie najnowszych badań gwar polskich na Bukowinie Karpackiej. Opis sytuacji w badanych miejscowościach oraz wskazanie mechanizmów zaniku gwar w Bulaju, Rudzie i Kaczyce wpisuje się we współczesne badania językoznawcze dotyczące problemu zaniku i tzw. śmierci języka.; This monograph aims to describe and analyse mechanisms behind the disappearance of dialects in Polish communities in so-called South Bukovina (the Romanian part of the historical area called Bukovina), as well as to assess the sources of and reasons for these processes, pointing out the similarities and differences observed in the researched villages where the Poles settled in the 18th and 19th centuries. The subject of the research are three out of four dialects identified by Stanisław Gogolewski and Elena Deboveanu: the dialects of the villages of Bulai, Ruda and Cacica. The presented work complements the latest research on Polish dialects in Carpathian Bukovina. The sociolinguistic description of the situation in the researched villages together with the identification of similarities and differences between Bulai, Ruda and Cacica corresponds with contemporary linguistic studies on language disappearance and so-called language death. Wed, 01 Jan 2020 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1787 2020-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1786 Gwary Mazur wschodnich w XIX wieku (na podstawie ankiet Georga Wenkera do Niemieckiego atlasu językowego) Rembiszewska, Dorota Krystyna Przedmiotem omówienia są ankiety do Niemieckiego atlasu językowego, opracowane przez bibliotekarza pracującego w Marburgu – Georga Wenkera (1852–1911). Publikacja zawiera analizę językową tych ankiet (z 80 miejscowości) z terenu Mazur wschodnich – powiatów ełckiego, gołdapskiego, oleckiego. Choć ankiety służyły do eksploracji gwar niemieckich, to jednak udało się wskazać polskie cechy gwarowe, dzięki czemu było możliwe częściowe odtworzenie stanu gwar mazurskich w XIX wieku na terenie wysuniętym najdalej na wschód ówczesnych Prus Wschodnich. Ankiety to jedyny zbiór danych z tego czasu, dający szeroki ogląd gwar Mazur wschodnich, położonych na obszarze peryferycznym, przez długie lata znacznie oderwanym od polszczyzny ogólnej, mającym nikłe związki z polskim życiem kulturalnym i politycznym, na co dzień naznaczonym infiltracją języka niemieckiego.; This book is devoted to the discussion of questionnaires for the German Linguistic Atlas (Deutscher Sprachatlas), designed by Georg Wenker (1852–1911), a librarian working in Marburg. The present study offers a linguistic analysis of replies to Wenker’s questionnaire collected in eighty locations in eastern Mazuria – the Ełk, Gołdap and Olecko districts. Although the questionnaire had been designed to explore German dialects, it was possible to identify Polish dialectal features and to conduct a partial reconstruction of the state of Mazurian dialects of Polish in the easternmost part of the historical province of East Prussia in the nineteenth century. Wenker’s survey material is a unique set of data from the period which provides a broad perspective on local dialects of eastern Mazuria, a peripheral area which had a limited contact with the general Polish language for a long time, did not have much connection with Polish cultural and political life, and was characterised by the penetration of the German language. Wed, 01 Jan 2020 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1786 2020-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1784 Bukowina. Wspólne dziedzictwo kulturowe i językowe Krasowska, Helena; Pokrzyńska, Magdalena; Wróblewska-Trochimiuk, Ewa (red.) Monografia jest rezultatem wysiłku intelektualnego, którego podjęli się wspólnie naukowcy z Mołdawii, Niemiec, Polski, Rumunii, Stanów Zjednoczonych Ameryki i Ukrainy podczas Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Wspólne dziedzictwo kulturowe i językowe” w Jastrowiu w czerwcu 2019 roku. Na publikację składają się poszerzone wersje wypowiedzi zaprezentowanych podczas tego spotkania. Tom, który oddajemy do rąk Czytelnika, pomyślany jest jako zbiór zróżnicowanych spojrzeń na problematykę dziedzictwa. Języki i kultury Bukowiny stały się inspiracją dla analiz wychodzących poza tematykę tego regionu. Autorzy tekstów reprezentują różne perspektywy i dyscypliny naukowe: językoznawstwo, kulturoznawstwo, literaturoznawstwo, historię, politologię, socjologię, etnologię i historię sztuki. Do tomu zaproszono doświadczonych naukowców i młodych badaczy zajmujących się bogactwem językowym i kulturowym historycznej Bukowiny, obszaru karpackiego oraz Europy Środkowej. Książka składa się z trzech części. Część pierwsza obejmuje teksty poświęcone językowi rozumianemu jako dziedzictwo kulturowe. Część druga poświęcona jest pamięci dziedzictwa. Kolejna część prezentuje dziedzictwo kulturowe w działaniach społecznych i aktywności twórczej.; This collective monograph comes as a result of intellectual work undertaken jointly by the American, German, Moldovan, Polish, Romanian and Ukrainian scholars who participated in the international conference entitled “Bukowina: Wspólne dziedzictwo kulturowe i językowe” (Bukovina: Common Cultural and Linguistic Heritage), held in Jastrowie, Poland, in June 2019. The present volume, which contains extended versions of their papers, is conceived as a collection providing different perspectives on the issue of cultural heritage. The cultures and languages of Bukovina have also inspired contributions which go beyond the issues of the region but are related to it in the geographical or cultural sense. The invited authors represent various perspectives and fields of study: linguistics, cultural studies, literary studies, history, political studies, sociology, ethnology and art history. The list of contributors includes experienced scholars and young promising researchers studying the cultural and linguistic richness of the historical Bukovina, the Carpathian region and Central Europe. The volume consists of three parts. The first one includes contributions on language as cultural heritage. The second part is devoted to the memory of heritage. Part three presents cultural heritage in social and creative activity. Wed, 01 Jan 2020 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1784 2020-01-01T00:00:00Z