https://hdl.handle.net/20.500.12528/1075 Mon, 20 Apr 2026 10:12:51 GMT 2026-04-20T10:12:51Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/2013 Z polskich studiów slawistycznych: T. 14. Prace na XVII (ekstraordynaryjny) Międzynarodowy Kongres Slawistów w Paryżu w roku 2025: Cz. 2. Językoznawstwo Niebrzegowska-Bartmińska, Stanisława; Rembiszewska, Dorota Krystyna Studia zawarte w zbiorze „Z polskich studiów slawistycznych, cz. 2. Językoznawstwo” to artykuły polskich lingwistów przeznaczone do wygłoszenia podczas XVII (ekstraordynaryjnego) Międzynarodowego Kongresu Slawistów w Paryżu w 2025 roku. Całość składa się z 24 artykułów ukazujących wybrane polskie badania językoznawcze w ich współczesnym kształcie. Problematyka tekstów jest zróżnicowana – diachroniczna, synchroniczna i panchroniczna, z bogatym spektrum rozważań metodologicznych i tematycznych, z różnorodnymi i wieloaspektowymi analizami o charakterze etymologicznym, leksykalno-semantycznym, morfologicznym, składniowym, tekstowym, genologicznym itd. Autorzy podejmują w swoich studiach kwestie szeroko pojętej przeszłości i teraźniejszości językowej Słowiańszczyzny, jej historii i współczesności, wspólnotowości i odrębności kulturowej i tożsamościowej.; The collection “Z polskich studiów slawistycznych [From Polish Slavic Studies], part 2: Językoznawstwo [Linguistics]” features papers by Polish linguists to be presented at the 17th (Extraordinary) International Congress of Slavists in Paris, 2025. The volume consists of twenty-four articles devoted to the current state of selected Polish linguistic research. The range of issues they cover is quite diverse – diachronic, synchronic and panchronic, with a broad spectrum of methodological and thematic considerations, including multi-aspectual etymological, lexical-semantic, morphological, syntactic, textual and genological analyses. In their studies, the authors address issues of the broadly understood linguistic past and present of the Slavic area, its historical and present-day shared and distinctive cultural and identity traits. Wydanie pierwsze poprawione i uzupełnione; Redaktorzy: Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Dorota Krystyna Rembiszewska; Editors: Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Dorota Krystyna Rembiszewska; First edition revised and expanded Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/2013 2025-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/2011 Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów. Tom 6. Rodzina Pazio-Wlazłowska, Dorota Pazio-Wlazłowska, Dorota RODZINA to kolejna część „Leksykonu aksjologicznego Słowian i ich sąsiadów” – wielotomowego opracowania, stanowiącego próbę paralelnego opisu świata wartości, zainicjowanego i redagowanego do 2022 roku przez Jerzego Bartmińskiego, twórcę lubelskiej szkoły etnolingwistycznej. Do cech szczególnych „Leksykonu” należą: posługiwanie się przez autorów wspólną terminologią i wspólnym aparatem pojęciowym, prowadzenie analiz na porównywalnym zestawie źródeł oraz przyjęcie podobnego sposobu definiowania znaczeń. Artykuły hasłowe powstały na bazie trzech typów danych: systemowych, ankietowych i tekstowych. RODZINA − podobnie jak wcześniejsze tomy poświęcone konceptom DOM (2015), PRACA (2016), HONOR (2017), EUROPA (2018), WOLNOŚĆ (2019) i DEMOKRACJA (2024) – została opracowana przez międzynarodowy zespół badaczy skupionych w konwersatorium EUROJOS („Językowo-kulturowy obraz świata Słowian i ich sąsiadów na tle porównawczym”), afiliowanym przy Komisji Etnolingwistycznej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów, Instytucie Slawistyki PAN oraz Instytucie Językoznawstwa i Literaturoznawstwa UMCS. Tom RODZINA obejmuje analizy konceptu na materiale dwunastu języków – pięciu słowiańskich, trzech germańskich, trzech romańskich i jednego bałtyckiego. Opracowanie daje podstawy do wskazania cech stanowiących o specyfice RODZINY w pierwszym dwudziestoleciu naszego wieku, dowodzi dużego zróżnicowania jej obrazów narodowych. Wspólne dla wszystkich analizowanych lingwokultur cechy jądrowe RODZINY można wskazać jedynie na bardzo wysokim poziomie uogólnienia. Należą do nich mocne dodatnie wartościowanie oraz postrzeganie rodziny jako grupy osób połączonych silnymi więzami emocjonalnymi, zwykle pozytywnymi.; RODZINA [FAMILY] is another part of the series “Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów” [The Axiological Lexicon of Slavs and Their Neighbours], a multi-volume work which attempts to provide a parallel description of the world of values, initiated and edited (until 2022) by Prof. Jerzy Bartmiński, the founder of the Lublin ethnolinguistic school. The special features of the “Leksykon” include the authors’ use of common terminology and conceptual framework, the analysis of comparable sets of sources, and the adoption of a similar way of defining meaning. The articles are based on three types of data: systemic, survey and textual. As in the case of previous volumes – DOM [HOME] (2015), PRACA [WORK] (2016), HONOR [HONOUR] (2017), EUROPA [EUROPE] (2018), WOLNOŚĆ [FREEDOM] (2019) and DEMOKRACJA [DEMOCRACY] (2024) – the present one was authored by an international team of researchers working on the project EUROJOS („Językowo-kulturowy obraz świata Słowian i ich sąsiadów na tle porównawczym” [The Linguistic and Cultural Worldview of Slavs and Their Neighbours in a Comparative Perspective]), affiliated with the Ethnolinguistic Commission at the International Committee of Slavists, the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences, and the Institute of Linguistics and Literature at the Maria Curie-Skłodowska University. The volume includes analyses of the concept of FAMILY in twelve languages: five of them – Slavic, three – Germanic, three – Romance, and one – Baltic. The study provides a basis for identifying the defining characteristics of FAMILY in the first two decades of the twenty-first century and demonstrates a considerable diversity of its national images. The core characteristics of FAMILY common to all the analysed linguacultures can only be identified at a very high level of generalisation. These include an overwhelmingly positive valuation and the perception of family as a group of people connected by strong, usually positive, emotional bonds. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/2011 2025-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/2006 Z polskich studiów slawistycznych. T. 14: Prace na XVII (ekstraordynaryjny) Międzynarodowy Kongres Slawistów w Paryżu w roku 2025. Cz. 1. Literaturoznawstwo i kulturoznawstwo & Cz. 2. Językoznawstwo Grzesik, Ryszard; Niebrzegowska-Bartmińska, Stanisława; Rembiszewska, Dorota Krystyna Studia zawarte w zbiorze „Z polskich studiów slawistycznych, cz. 1. Literaturoznawstwo i kulturoznawstwo” to artykuły polskich historyków, badaczy literatury i kultury przeznaczone do wygłoszenia podczas XVII (ekstraordynaryjnego) Międzynarodowego Kongresu Slawistów w Paryżu w 2025 roku. Czytelnik może zapoznać się ze studiami teoretycznymi z zakresu badań slawistycznych, problemami translatoryki, idei slawistycznych, spuścizn slawistów. Kilka prac analizuje stan inteligencji rosyjskiej, zarówno żyjącej w dzisiejszej Rosji, jak i dawniejszej, tworzącej antysowiecką emigrację. W tomie znalazły się teksty ukazujące różne oblicza literatury rosyjskiej i rosyjskojęzycznej na Białorusi. Omówiono także literaturę czechosłowacką z czasów I Republiki oraz współczesną ukraińską. Poza tym podjęto dyskusję nad toposem „wmurowanej kobiety” w nauce bułgarskiej. W części historycznej znalazły się teksty dotyczące kontaktów słowiańsko-niesłowiańskich i kultury I Rzeczypospolitej. Studia zawarte w zbiorze „Z polskich studiów slawistycznych, cz. 2. Językoznawstwo” to artykuły polskich lingwistów przeznaczone do wygłoszenia podczas XVII (ekstraordynaryjnego) Międzynarodowego Kongresu Slawistów w Paryżu w 2025 roku. Całość składa się z 23 artykułów ukazujących wybrane polskie badania językoznawcze w ich współczesnym kształcie. Problematyka tekstów jest zróżnicowana – diachroniczna, synchroniczna i panchroniczna, z bogatym spektrum rozważań metodologicznych i tematycznych, z różnorodnymi i wieloaspektowymi analizami o charakterze etymologicznym, leksykalno-semantycznym, morfologicznym, składniowym, tekstowym, genologicznym itd. Autorzy podejmują w swoich studiach kwestie szeroko pojętej przeszłości i teraźniejszości językowej Słowiańszczyzny, jej historii i współczesności, wspólnotowości i odrębności kulturowej i tożsamościowej.; The collection “Z polskich studiów slawistycznych [From Polish Slavic Studies], part 1 Literaturoznawstwo i kulturoznawstwo [Literary Studies and Cultural Studies]” features papers by Polish historians, literary studies and cultural studies scholars to be presented at the 17th (Extraordinary) International Congress of Slavists in Paris, 2025. In this volume the reader will find articles on theoretical issues in Slavic studies research, such as translation, ideas in Slavic studies scholarship and the legacies of scholars in the field. Several contributions analyse the state of the Russian intelligentsia, both its members living in Russia today and its historical representatives forming anti-Soviet émigré circles. The volume also includes studies presenting the different dimensions of Russian- and Belarusian-language literature in Belarus, Czechoslovak literature of the First Republic, and contemporary Ukrainian literature. Another issue under discussion is the topos of the “walled-up woman” in Bulgarian scholarship. The historical part contains articles on contacts between Slavs and non-Slavs, and the culture of the Polish-Lithuanian Commonwealth. The collection “Z polskich studiów slawistycznych [From Polish Slavic Studies], part 2: Językoznawstwo [Linguistics]” features papers by Polish linguists to be presented at the 17th (Extraordinary) International Congress of Slavists in Paris, 2025. The volume consists of twenty-three articles devoted to the current state of selected Polish linguistic research. The range of issues they cover is quite diverse – diachronic, synchronic and panchronic, with a broad spectrum of methodological and thematic considerations, including multi-aspectual etymological, lexical-semantic, morphological, syntactic, textual and genological analyses. In their studies, the authors address issues of the broadly understood linguistic past and present of the Slavic area, its historical and present-day shared and distinctive cultural and identity traits. Redaktorzy: Ryszard Grzesik, Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Dorota Krystyna Rembiszewska; Editors: Ryszard Grzesik, Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Dorota Krystyna Rembiszewska Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/2006 2025-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1996 Słownik prasłowiański. T. X: Ka–Ko Jakubowicz, Mariola; Cząstka-Szymon, Bożena; Kwoka, Tomasz; Ostrowski, Bogumił; Pogwizd, Szymon; Raszewska-Żurek, Beata; Swoboda, Paweł; Zwolski, Artur Jakubowicz, Mariola „Słownik prasłowiański” jest dziełem łączącym cechy słownika etymologicznego i pracy z historii porównawczej języków słowiańskich. Celem jego autorów, którzy oparli się na materiałach źródłowych wszystkich języków słowiańskich, jest odtworzenie pełnego zasobu leksykalnego języka używanego przez ludy słowiańskie bezpośrednio przed rozpadem wspólnoty prasłowiańskiej na poszczególne języki (ok. VII–VIII w. n.e.). Pierwsze osiem tomów przygotowywanych pod auspicjami Komitetu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk w Instytucie Slawistyki PAN ukazało się w latach 1974–2001 w wydawnictwie Ossolineum w wersji drukowanej (wersja elektroniczna jest dostępna w repozytorium RCIN pod adresem https://rcin.org.pl/dlibra/publication/6907). Ich redaktorem był Franciszek Sławski. W wydawnictwie IS PAN został wydany tom X „Słownika prasłowiańskiego” zawierający część haseł na literę K: Ka–Ko, opracowany w ramach grantu NPRH nr 11H 11 026480 w krakowskiej pracowni IS PAN. Przygotował go zespół pod kierownictwem Marioli Jakubowicz. Ukazuje się w niewielkim nakładzie drukiem oraz w wersji pdf.; Słownik prasłowiański [Proto-Slavic Dictionary] is a work which combines features of an etymological dictionary and a study on the comparative history of the Slavic languages. The aim of its authors, who based on source materials from all Slavic languages, is to reconstruct the full lexical resource of the language used by the Slavic peoples immediately before the disintegration of the Proto-Slavic language community into individual languages (c. 7th–8th century AD). The first eight volumes were prepared under the auspices of the Linguistics Committee of the Polish Academy of Sciences at the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences. They were published in 1974–2001 by the Ossolineum publishing house in a print version (the electronic version is available in the RCIN repository at https://rcin.org.pl/dlibra/publication/6907). Their editor was Franciszek Sławski. The Institute of Slavic Studies published Volume 10 of the Dictionary, which contains a part of entries beginning with the letter K: Ka–Ko. It was prepared under the National Programme for the Development of Humanities (NPRH, Grant No. 11H 11 026480) at the Kraków centre of the Institute. Edited by a team led by Mariola Jakubowicz, this volume was published in a small number of print copies and in pdf format. Redaktor tomu: Mariola Jakubowicz; Editor of the volume: Mariola Jakubowicz Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1996 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1992 Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów. Tom 7. Demokracja Bartmiński, Jerzy; Grzeszczak, Monika; Rudenka, Alena Tom DEMOKRACJA Leksykonu aksjologicznego Słowian i ich sąsiadów otwiera kolejny etap pracy nad Leksykonem. Pięć pierwszych tomów LASiS poświęcono ważnym konceptom aksjologicznym przebadanym na podstawie danych z 15 do 20 języków: DOM (2015), PRACA (2016), HONOR (2017), EUROPA (2018) i WOLNOŚĆ (2019). Praca nad Leksykonem jest częścią programu badawczego EUROJOS [Europejski językowy obraz świata], afiliowanego przy Komisji Etnolingwistycznej Międzynarodowego Komitetu Slawistów, Instytucie Slawistyki PAN i Instytucie Językoznawstwa i Literaturoznawstwa UMCS od 2001 roku. Tom zawiera paralelne opisy konceptu DEMOKRACJA w 14 językach, w tym siedmiu słowiańskich – zachodnich (polski, czeski), wschodnich (rosyjski, białoruski) i południowych (bułgarski, serbski, chorwacki) – oraz siedmiu innych europejskich (starogrecki, litewski, duński, niemiecki, francuski) i pozaeuropejskich (angielski amerykański, afrykański język hausa). Zgodnie z założeniami Leksykonu tomowi przyświeca wspólna płaszczyzna teoretyczno-metodologiczna: operowanie wypracowanym systemem narzędzi pojęciowych oraz wspólną i spójną metodologią. Te założenia i metodologia opisane są w artykule wstępnym Prof. Jerzego Bartmińskiego, założyciela etnolingwistyki kognitywnej. Paralelne opisy semantyczne konceptu DEMOKRACJI w różnych językach i kulturach oparte zostały na porównywalnym zestawie danych (źródeł): systemowych (w tym słownikowych), tzw. „wywołanych” (tj. uzyskanych metodą badań ankietowych) i tekstowych (w tym korpusowych). Materiał językowy do poszczególnych artykułów zbierano systematycznie do 2022 roku. Opisy konceptu DEMOKRACJA dokonane na podstawie danych zaczerpniętych z poszczególnych języków nie są ostatecznym celem przedłożonego tomu – praca taka polega na syntezie, porównaniu, identyfikacji specyficznego narodowo i uniwersalnego w treści i strukturze pojęcia. Syntezę taką zawiera artykuł podsumowujący Koncept DEMOKRACJA w lingwokulturach słowiańskich, europejskich niesłowiańskich i pozaeuropejskich.; This volume of the Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów [Axiological Lexicon of Slavs and Their Neighbours] concerns democracy and marks the next stage of work on the series. The first five volumes are devoted to important axiological concepts, examined on the basis of data from 15 to 20 languages: home (2015), work (2016), honour (2017), Europe (2018) and freedom (2019). Work on the Lexicon is a part of the research project EUROJOS (Europejski językowy obraz świata, European Linguistic Worldview), which since 2001 has been affiliated with the Ethnolinguistic Commission at the International Committee of Slavists, the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences, and the Institute of Linguistics and Literary Studies at the Maria Curie-Skłodowska University. The volume contains parallel descriptions of the concept of democracy in 14 languages, including seven Slavic languages – Western (Polish, Czech), Eastern (Russian, Belarusian) and Southern (Bulgarian, Serbian, Croatian) – and seven other European (Ancient Greek, Lithuanian, Danish, German, French) and non-European (American English, African Hausa) languages. In accordance with the principles of the Lexicon, all volumes share a common theoretical and methodological platform: they use the developed system of conceptual tools and a common and coherent methodology. These principles and methodology are described in the introductory article by Professor Jerzy Bartmiński, the founder of cognitive ethnolinguistics. Parallel semantic descriptions of the concept of democracy in different languages and cultures are based on a comparable set of data (sources): systemic (including dictionary data), survey and textual (including corpora). Linguistic material for individual articles was systematically collected before 2022. The descriptions of the concept of democracy made on the basis of data from different languages are not the final goal of the volume as the work involves the synthesis, comparison and identification of nationally specific and universal features of the concept. Such a synthesis is presented in the summary article: “Koncept Demokracja w lingwokulturach słowiańskich, europejskich niesłowiańskich i pozaeuropejskich” [The Concept of democracy in Slavic, European Non-Slavic and Non-European Languages and Cultures]. Redaktorzy tomu: Jerzy Bartmiński, Monika Grzeszczak, Alena Rudenka; Editors of the volume: Jerzy Bartmiński, Monika Grzeszczak, Alena Rudenka Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1992 2024-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1989 Słownik prasłowiański. Zintegrowany wykaz skrótów do tomów I–VIII, X, XI Jakubowicz, Mariola; Pogwizd, Szymon „Słownik prasłowiański” jest dziełem łączącym cechy słownika etymologicznego i pracy z historii porównawczej języków słowiańskich. Celem jego autorów, którzy oparli się na materiałach źródłowych wszystkich języków słowiańskich, jest odtworzenie pełnego zasobu leksykalnego języka używanego przez ludy słowiańskie bezpośrednio przed rozpadem wspólnoty prasłowiańskiej na poszczególne języki (ok. VII–VIII w. n.e.). Pierwsze osiem tomów przygotowywanych pod auspicjami Komitetu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk w Instytucie Slawistyki PAN ukazało się w latach 1974–2001 w wydawnictwie Ossolineum w wersji drukowanej (wersja elektroniczna jest dostępna w repozytorium RCIN pod adresem https://rcin.org.pl/dlibra/publication/6907). Ich redaktorem był Franciszek Sławski. Po długiej przerwie w wydawnictwie IS PAN został wydany tom XI tom „Słownika prasłowiańskiego” zawierający część haseł na literę K: Kǫ–Ky, opracowany w krakowskiej pracowni IS PAN przez zespół pod kierownictwem Marioli Jakubowicz (https://hdl.handle.net/20.500.12528/1975). „Zintegrowany wykaz skrótów do tomów I–VIII, X, XI” stanowi elektroniczny (w wersji pdf) aneks do następujących tomów: I–VIII, X–XI. W jednym miejscu zebrano występujące w nich skróty źródłowe. Celem jest ułatwienie czytelnikom tomów elektronicznych i drukowanych wyszukiwania rozwiązań zastosowanych w „Słowniku prasłowiańskim” skrótów.; Słownik prasłowiański [Proto-Slavic Dictionary] is a work which combines features of an etymological dictionary and a study on the comparative history of the Slavic languages. The aim of its authors, who based on source materials from all Slavic languages, is to reconstruct the full lexical resource of the language used by the Slavic peoples immediately before the disintegration of the Proto-Slavic language community into individual languages (c. 7th–8th century AD). The first eight volumes were prepared under the auspices of the Linguistics Committee of the Polish Academy of Sciences at the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences. They were published in 1974–2001 by the Ossolineum publishing house in a print version (the electronic version is available in the RCIN repository at https://rcin.org.pl/dlibra/publication/6907). Their editor was Franciszek Sławski. After a long break, the Institute of Slavic Studies published Volume 11 of the Dictionary, which contains a part of entries beginning with the letter K: Kǫ–Ky. It was prepared at the Kraków centre of the Institute by a team led by Mariola Jakubowicz (https://hdl.handle.net/20.500.12528/1975). Zintegrowany wykaz skrótów do tomów I–VIII, X, XI [Integrated List of Abbreviations for Volumes 1–8, 10, 11] is an electronic appendix (in pdf format) listing all source abbreviations used in the volumes of Słownik prasłowiański published so far (vol. 1–8, 10–11). Sun, 01 Jan 2023 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1989 2023-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1975 Słownik prasłowiański. T. XI: Kǫ–Ky Jakubowicz, Mariola; Kwoka, Tomasz; Pogwizd, Szymon; Raszewska-Żurek, Beata; Swoboda, Paweł Jakubowicz, Mariola Słownik prasłowiański jest dziełem łączącym cechy słownika etymologicznego i pracy z historii porównawczej języków słowiańskich. Celem jego autorów, którzy oparli się na materiałach źródłowych wszystkich języków słowiańskich, jest odtworzenie pełnego zasobu leksykalnego języka używanego przez ludy słowiańskie bezpośrednio przed rozpadem wspólnoty prasłowiańskiej na poszczególne języki (ok. VII–VIII w. n.e.). Swoimi początkami Słownik prasłowiański sięga 1954 roku. Jego pomysłodawcą był Tadeusz Lehr-Spławiński. Pierwsze osiem tomów przygotowywanych pod auspicjami Komitetu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk w Zakładzie, następnie Instytucie Słowianoznawstwa (od 1992– Slawistyki) PAN ukazało się w latach 1974–2001 w wydawnictwie Ossolineum w wersji drukowanej (wersja elektroniczna jest dostępna w repozytorium RCIN pod adresem https://rcin.org.pl/dlibra/publication/6907). Ich redaktorem był Franciszek Sławski. Po długiej przerwie w wydawnictwie IS PAN został wydany tom XI tom Słownika prasłowiańskiego zawierający część haseł na literę K: Kǫ–Ky, opracowany w ramach grantu NPRH nr 11H 16 0266 84 w krakowskiej pracowni IS PAN. Przygotował go zespół pod kierownictwem Marioli Jakubowicz. Jest pierwszym, który jednocześnie ukazuje się w niewielkim nakładzie drukiem, w wersji pdf oraz ma postać bazy danych dostępnej pod adresem: https://praslow.ispan.edu.pl. Równocześnie zebrano dotychczas występujące skróty źródłowe i opublikowano w oddzielnym aneksie pt. Zintegrowany wykaz skrótów do tomów I-VIII, X i XI.; Słownik prasłowiański [Proto-Slavic Dictionary] is a work which combines features of an etymological dictionary and a study on the comparative history of the Slavic languages. The aim of its authors, who based on source materials from all Slavic languages, is to reconstruct the full lexical resource of the language used by the Slavic peoples immediately before the disintegration of the Proto-Slavic language community into individual languages (c. 7th–8th century AD). The origins of the Dictionary date back to 1954, and its initiator was Tadeusz Lehr-Spławiński. The first eight volumes were prepared under the auspices of the Linguistics Committee of the Polish Academy of Sciences at the Department, then the Institute of Slavic Studies (Instytut Słowianoznawstwa, in 1992 renamed as Instytut Slawistyki), Polish Academy of Sciences. They were published in 1974–2001 by the Ossolineum publishing house in a print version (the electronic version is available in the RCIN repository at https://rcin.org.pl/dlibra/publication/6907). Their editor was Franciszek Sławski. After a long break, the Institute of Slavic Studies published Volume 11 of the Dictionary, which contains a part of entries beginning with the letter K: Kǫ–Ky. It was prepared under the National Programme for the Development of Humanities (NPRH, Grant No. 11H 16 0266 84) at the Kraków centre of the Institute. Edited by a team led by Mariola Jakubowicz, this volume is the first one in the series which is published in a small number of print copies and in pdf format, and is also available as a database at https://praslow.ispan.edu.pl. At the same time, all previously used source abbreviations were collected and published in a separate appendix entitled Zintegrowany wykaz skrótów do tomów I–VIII, X i XI [Integrated List of Abbreviations for Volumes 1–8, 10 and 11]. Redaktor tomu: Mariola Jakubowicz; Editor of the volume: Mariola Jakubowicz Sun, 01 Jan 2023 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1975 2023-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1968 Więcej niż stereotyp. "Żydokomuna" jako wzór kultury polskiej Zawadzka, Anna Książka Więcej niż stereotyp. „Żydokomuna” jako wzór kultury polskiej oparta jest na analizie dyskursu antykomunistycznego i antysemickiego we współczesnej Polsce i ich wzajemnych powiązań. Jej powstaniu towarzyszyła intencja uszeregowania trzech zachodzących na siebie procesów: 1) intensyfikacji i rozwoju dyskursu antysemickiego w synergii z wciąż zyskującą na znaczeniu polityką historyczną, 2) powstawania nowych teorii interweniujących w pole badań nad antysemityzmem, 3) pojawiania się nowych zjawisk w sferze społecznej, które miałyby być tymi teoriami wyjaśniane. Na tle dotychczasowych ujęć tematu podejście autorki wyróżniają rozbudowane rozważania metodologiczne, a zwłaszcza wypunktowanie niedostatków kategorii stereotypu i wyjście poza nią w kierunku kategorii wzoru kultury. Kategoria stereotypu sugeruje, że mamy do czynienia z błędem poznawczym, aberracją lub pomyłką. Zaproponowaną w książce analizę antysemityzmu charakteryzuje tymczasem całkowite zerwanie z koncepcją „ziarna prawdy”, na której zasadza się większość definicji stereotypu jako uproszczonej wizji jakiegoś wycinka rzeczywistości. Podążając tropem Sandera Gilmana, autorka traktuje treści stereotypów jako materiał do analizy grupy wytwarzającej stereotypy. Takie podejście pozwala na wykorzystanie motywu „żydokomuny” do opisania status quo współczesnej kultury polskiej w zakresie wyobrażeń o żydowskości i o komunizmie. Autorka dowodzi, że przekonania na temat Żydów są integralną częścią kultury, wypracowaną i reprodukowaną w jej prawomocnych obiegach. Są one generowane, produkowane i używane do podtrzymywania pewnej całości kulturowej i pozostają w harmonii z jej pozostałymi elementami. Autorka broni tezy o „żydokomunie” jako motywie współcześnie konstytutywnym dla koherencji kulturowej, generowanej w ramach paradygmatu antykomunistycznego. Książka ma dowieść, że antykomunizm nie tylko stanowi komponent tradycji antysemickiej, ale w dużej mierze ukształtował taki model badań nad antysemityzmem, w którym możliwość zdiagnozowania i rozmontowania tego ideologicznego konstruktu jest strukturalnie zablokowana. Strukturę tę umacnia fakt, że – za sprawą szantażu antysemicką zbitką „żydokomuny” zastosowanym wobec szkoły frankfurckiej na uchodźctwie – zbudowano ją niejako „rękami Żydów” – badaczek i badaczy, którzy po drugiej stronie żelaznej kurtyny w początkach zimnej wojny rozwinęli koncepcję relacji międzygrupowych, próbując ten szantaż obejść. Podążając tropem Stuarta Svonkina i Avivy Weingarten, autorka śledzi historię powojennego konstruowania narzędzi badawczych antysemityzmu w duchu psychologii społecznej przy równoczesnym odchodzeniu od kategorii socjologicznych. W książce wypunktowane zostają niedostatki takiego podejścia, ponieważ koncentruje się ono na szacowaniu indywidualnych podmiotów antysemityzmu, definiując antysemityzm podług cech nieadekwatnych do jego współczesnej konstrukcji. Tymczasem kategoria wzoru kultury pozwala przenieść punkt ciężkości z pytania o to, kto jest antysemitą, na pytanie o to, jakie treści kulturowe cyrkulujące w rozmaitych rejestrach kultury, także tych najbardziej oficjalnych, są zakorzenione w antysemickich kategoriach postrzegania rzeczywistości oraz jakie są funkcje tych kategorii dla stabilizowania zastanego porządku. Takie ujęcie pozwala na uchwycenie mechanizmów odtwarzania motywu „żydokomuny” we współczesnym dyskursie i jego funkcjonalności. Zaproponowana w książce krytyka słownika pojęć używanych do analizy antysemityzmu obejmuje także terminy wypracowane w łonie nauk społecznych na Zachodzie, stosowane do półperyferyjnych warunków postkomunistycznego kraju Europy Wschodniej. W książce znajdziemy krytykę powierzchownego przyswojenia kategorii: intersekcjonalność, białość, imperializm. Rozważając przystawalność amerykańskiego dyskursu o rasie i rasizmie do warunków polskich, autorka stara się dowieść, że użycie niektórych pojęć bez zważania na lokalny kontekst okazuje się mieć odwrotny wydźwięk w stosunku do intencji, które stały za ich wypracowaniem. Ostatnia część książki poświęcona jest recepcji piętna „żydokomuny” przez napiętnowanych. Rozważania na ten temat wynikają z założenia autorki, że tylko przemoc symboliczna – przemoc, którą jednostki i grupy zadają same sobie, uwewnętrzniając przekonania grupy dominującej na własny temat i odgrywając przeznaczone im przez grupę dominującą role (gościa, sublokatora, aspirującego, podejrzanego, niszczyciela, wroga itd.) – zapewnia tym przekonaniom pełną stabilność kulturową i możliwość bezkolizyjnego wypełniania określonych funkcji w kulturze. Zadając pytanie o to, w jaki sposób czytać narracje mniejszościowe, autorka mierzy się z metodologicznym impasem powodowanym faktem, że struktura dyskursywna stawia w upośledzonej pozycji tych uczestników dyskursu, którzy – bez względu na to, jaką mają tożsamość wybraną – postrzegani są przez pryzmat tożsamości wymuszonej. Nosicielki i nosiciele piętna są w kulturze dominującej pozycjonowani jako stronniczy. Jest to jeden z efektów mistyfikacyjnego uniwersalizmu. Czy zatem, analizując narracje napiętnowanych, należy brać pod uwagę piętno podmiotu? Czy nie jest to powtórzenie – w imię analizy – gestu napiętnowania? Z drugiej strony, czy pominięcie piętna nie byłoby niedopuszczalnym przeoczeniem, skoro wiemy, że autorka/autor pisze w obrębie kultury, która z przyczyn strukturalnych, pod groźbą przemocy, nie chce dopuścić jej/go do głosu na równych prawach? By przełamać ten impas, autorka proponuje oryginalny, czterostopniowy schemat analizy dyskursu w badaniach nad recepcją piętna.; The book Więcej niż stereotyp: „Żydokomuna” jako wzór kultury polskiej [More than a Stereotype: “Jewish Bolshevism” as a Pattern of Polish Culture] is based on an analysis of anticommunist and antisemitic discourses and their interrelation in contemporary Poland. The author’s intention was to sequence three overlapping processes: 1. the intensification and development of antisemitic discourse in synergy with increasingly influential historical politics; 2. the rise of new theories intervening in the field of research on antisemitism; 3. the emergence of new social phenomena to be explained by these theories. What distinguishes the author’s perspective from previous approaches is an elaborate methodological reflection, in particular the examination of the shortcomings of the category of stereotype and moving beyond it towards the category of cultural pattern. “Stereotype” suggests a cognitive error, aberration or mistake. In turn, the analysis of antisemitism, which the book offers, entirely breaks with the notion of “kernel of truth” present in most definitions of stereotypes as oversimplified visions of reality. Following Sander Gilman’s approach, the author considers the contents of stereotypes asa material for analysing a group that produces such stereotypes. This approach enables the use of the “Jewish Bolshevism” theme to describe the status quo in contemporary Polish cultural imagery on Jewishness and communism. As an integral part of culture, beliefs about Jews are developed and reproduced in legitimate circuits of this culture. They are generated and used to sustain a cultural whole, and remain in harmony with its other elements. The author argues that the contemporary motif of “Jewish Bolshevism” is constitutive for cultural coherence achieved within the anticommunist paradigm. The book demonstrates that anticommunism is not only a component of antisemitic tradition but it largely shaped a model of antisemitism research, in which any possibility of diagnosis and dismantling of this ideological construct is structurally blocked. The structure is reinforced by the fact that – with blackmail of the antisemitic notion of “Jewish Bolshevism” applied to the Frankfurt School in exile – it was made, as it were, “by the hands of Jews,” that is, researchers who, on the other side of the Iron Curtain at the beginning of the Cold War, developed the concept of intergroup relations, in an attempt to get around this blackmail. Drawing on the ideas of Stuart Svonkin and Aviva Weingarten, the author traces the history of research on antisemitism after the Second World War, when sociological categories were replaced with the perspective of social psychology. The book discusses the deficiencies of this approach, i.e. its focus on estimating individual subjects of antisemitism thus defining antisemitism according to characteristics inadequate to its contemporary construction. In turn, using the lens of cultural pattern allows to shift the focus from the question of who is an antisemite to the question of what cultural contents present in various registers of culture (including those most official) are rooted in antisemitic categories of perceiving the reality and what role these categories play in stabilising the established order. Such an approach helps to understand how the “Jewish Bolshevism” theme is reproduced in the contemporary discourse and what the functionality of the theme is.Among the concepts used in analyses of antisemitism, which the author challenges, are also those developed by Western social science but applied to semi-peripheral conditions of a post-communist country in Eastern Europe. The book offers a critique of superficial adaptation of categories such as: intersectionality, whiteness, and imperialism. Reflecting on compatibility of the U.S. discourse on race and racism to the realities of Poland, the author demonstrates that when some of such concepts are applied without careful consideration of a local context, the result can be opposite to intentions of their creators.The final part of the book focuses on the reception of the “Jewish Bolshevism” stigma by the stigmatised. These reflections are grounded in the author’s assumption that it is the symbolic violence – something that individuals and groups subject themselves to by internalising the stigmatising beliefs of the dominant group and performing roles that the dominant majority ascribes to them (guest, subtenant, aspirer, suspect, destroyer, enemy etc.) – that ensures cultural stability of these beliefs and the possibility of unproblematic fulfilment of certain cultural functions. Posing the question of how minority narratives should be interpreted, the author tackles a methodological deadlock resulting from the fact that the discursive structure disadvantages those participants of the discourse who regardless of their self-identity are perceived through imposed identity. The dominant culture positions the carriers of stigma as biased, and this is an effect of mystifying universalism. Should, therefore, the subject’s stigma be taken into account in the analyses of narratives of the stigmatised? Is this not a repetition of the stigmatisation in the name of analysis? But would excluding the stigma from consideration be correct if we acknowledge the fact that a given author speaks within a culture that due to its inbuilt structural violence denies them equal voice? To break out of the deadlock, the author proposes an original four-step scheme of discourse analysis in the studies on stigma reception. Sun, 01 Jan 2023 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1968 2023-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1950 Antropologiczno-językowe wizerunki duszy w perspektywie międzykulturowej. Tom 4. Dusza w doczesności - dusza w nieskończoności Masłowska, Ewa; Pazio-Wlazłowska, Dorota (red.) Publikacja Dusza w doczesności – dusza w nieskończoności pod redakcją Ewy Masłowskiej i Doroty Pazio-Wlazłowskiej jest czwartym tomem cyklicznego opracowania zatytułowanego Antropologiczno-językowe wizerunki duszy w perspektywie międzykulturowej. Tom zawiera dwadzieścia dziewięć rozpraw naukowych, w których zaprezentowano wielogłosowy dyskurs naukowy nad temporalnym aspektem duszy – pojęcia uwikłanego w rozmaite konteksty kulturowe i religijne. Refleksja nad statusem duszy dotyczy bytu człowieka i bytu wszechświata w perspektywie doczesnej i wiecznej, bytu w czasoprzestrzeni „tu i teraz” oraz „tam i potem”. Pojęcie wieczności wskazuje na eschatologiczny wymiar ludzkiej egzystencji. Stawiając pytania dotyczące istoty ludzkiego bytowania w wymiarze fizycznym i duchowym, przedstawiciele różnych dyscyplin i kultur dążą do uzyskania pełnego obrazu człowieka, jego zdolności przekraczania granicy poznania zmysłowego i wkraczania w sferę rzeczywistości duchowej, czym nadają jej kształt w wymiarze ponadczasowym w postaci kultury, tradycji i historii. Zarówno dziedzictwo kulturowe, jego międzypokoleniowy przekaz, jak też twórcza inicjatywa w kreowaniu rzeczywistości stanowią punkt wyjścia do refleksji nad antropologiczno-językowym wymiarem duszy z perspektywy czasu.; The volume Dusza w doczesności – dusza w nieskończoności [The Soul in Temporality – The Soul in Infinity], edited by Ewa Masłowska and Dorota Pazio-Wlazłowska, is the fourth part of the series entitled Antropologiczno-językowe wizerunki duszy w perspektywie międzykulturowej [Anthropological and Linguistic Images of the Soul in an Intercultural Perspective]. The volume contains twenty-nine scholarly articles presenting a polyphonic discourse on the temporal aspect of the soul, a concept entangled in various cultural and religious contexts. Reflection on the status of the soul concerns the existence of man and the existence of the universe in the temporal and eternal perspective, existence in space-time “here and now” and “there and hereafter”. The concept of eternity points to the eschatological dimension of human existence. By asking questions about the essence of human existence in the physical and spiritual dimensions, representatives of various disciplines and cultures strive to obtain a full picture of man, his ability to cross the border of sensual cognition and enter the sphere of spiritual reality, thereby giving it a timeless shape in the form of culture, tradition and history. Both cultural heritage, with its intergenerational transmission, as well as initiative in creating reality are the starting point for reflection on the anthropological and linguistic dimension of the soul from the perspective of time. Sat, 01 Jan 2022 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1950 2022-01-01T00:00:00Z https://hdl.handle.net/20.500.12528/1947 Zdzisław Stieber. (1903-1980). Materiały i wspomnienia Rembiszewska, Dorota, Krystyna (red.) Książkę tworzy bogato ilustrowany dokumentami archiwalnymi zbiór artykułów dotyczących Zdzisława Stiebera (1903–1980) – wybitnego językoznawcy, autora wielu znaczących dla slawistyki prac oraz inicjatora i kierownika naukowego pierwszych tomów „Atlasu językowego kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich”, a także założyciela Instytutu Słowianoznawstwa PAN (obecnie Instytut Slawistyki). Autorzy tekstów pokazują Z. Stiebera nie tylko jako uczonego, organizatora dużych przedsięwzięć badawczych i nauczyciela akademickiego, ale również jako otwartego i życzliwego człowieka. Istotną część książki stanowią dotychczas niepublikowane „Wspomnienia lwowskie” Zdzisława Stiebera, napisane w latach siedemdziesiątych XX wieku, które dotyczą działalności Profesora w Biurze Informacji i Propagandy Obszaru Lwowskiego AK w 1943 r. Ujawniają one wiele faktów nigdzie wcześniej nierejestrowanych, pokazują złożoność stosunków polsko-ukraińskich. Są jednostkowym świadectwem wydarzeń, które doczekały się już wielu opracowań i podlegały różnym interpretacjom.; This volume offers a collection of articles about Zdzisław Stieber (1903–1980), an outstanding linguist, the author of many works significant for Slavic studies, the initiator and academic coordinator of the first volumes of Atlas językowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich [A Linguistic Atlas of Kashubian and Neighbouring Dialects], and the founder of the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences. In their contributions, richly illustrated with archival documents, the authors show Z. Stieber not only as a scientist, organiser of large research projects and academic teacher, but also as an open and kind person. An important part of this volume are the previously unpublished "Wspomnienia lwowskie" [Lviv Memoirs] by Zdzisław Stieber, written in the 1970s, which concern his activities at the Information and Propaganda Bureau of the Lviv District of the Home Army (Biuro Informacji i Propagandy Obszaru Lwowskiego Armii Krajowej) in 1943. They reveal many previously unrecorded facts, and show the complexity of Polish-Ukrainian relations. They are a testimony of events which have been broadly analysed and have become subject to various interpretations. Sat, 01 Jan 2022 00:00:00 GMT https://hdl.handle.net/20.500.12528/1947 2022-01-01T00:00:00Z