DOI: https://doi.org/10.11649/abs.2017.002

A missing chain? On the sociolinguistics of the Grand Duchy of Lithuania

Andrii Danylenko

Abstract


A missing chain? On the sociolinguistics of the Grand Duchy of Lithuania

The article critically assesses the theory of communicative networks and its applicability in the study of multilingualism as found in the Grand Duchy of Lithuania (GDL). The author analyzes foundations for postulating the existence of a speech community in the GDL and adduces counterarguments against viewing this community as a linguistic alliance of the Balkan type. The article offers new sociolinguistic and areal-typological methods of the study of language contacts. The author substantiates a systematic approach toward the problem of the ethnic attribution of Ruthenian. Based on the literary, linguistic, and cultural parameters, the author offers to drop the term ‘Old (Middle) Belarusian’ or ‘Old (Middle) Ukrainian’ in reference to this language.

 

Brakujące ogniwo? Wielkie Księstwo Litewskie w świetle socjolingwistyki

W artykule poddano krytycznej analizie teorię sieci komunikacyjnych i jej zastosowanie w badaniach nad wielojęzycznością na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego (dalej WKL). Autor rozpatruje podstawy zarówno postulowania istnienia wspólnoty językowej w WKL, jak i kontrargumenty przemawiające przeciwko postrzeganiu tej wspólnoty jako sojuszu językowego na wzór bałkański. Artykuł podaje nowe metody socjolingwistyczne i przestrzenno-typologiczne w badaniach kontaktu języków. Autor uzasadnia systemiczne podejście do zagadnienia etnicznej atrybucji języka rusińskiego. Na podstawie wskazań literaturoznawczych, językoznawczych i kulturowych postuluje zaniechanie posługiwania się w odniesieniu do tego języka terminami ‘staro-(średnio-) białoruski’ lub ‘staro-(średnio-)ukraiński’.


Keywords


Grand Duchy of Lithuania; multilingualism; language contact; speech community; Ruthenian; Belarusian; Ukrainian

Full Text:

PDF (in English)

References


Augustyniak, U. (2008). Historia Polski. 1572–1795. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Baronas, D. (2007). Jan Długosz and the first seven parish churches in Lithuania. Lithuanian Historical Studies, 12, 1–18.

Baronas, D., & Rowell, S. C. (2015). The conversion of Lithuania: From pagan barbarians to late medieval Christians. Vilnius: The Institute of Lithuanian Literature and Folklore.

Bednarczuk, L. (1993). La communauté linguistique du Grand Duché de Lituanie. Linguistica Baltica, 2, 5–13.

Bednarczuk, L. (1994). Stosunki etnolingwistyczne na obszarze Wielkiego Księstwa Litewskiego. Acta Baltico-Slavica, 22, 109–124.

Bednarczuk, L. (1997). Moŭnaia suisnasts´ Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. In A. Bolek, A. Fałowski, & B. Zinkiewicz-Tomanek (Eds.), Słowianie wschodni między językiem a kulturą (pp. 55–61). Kraków: Wydawnictwo Bohdan Grell i córka.

Bednarczuk, L. (1999). Stosunki językowe na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego. Kraków: Oficyna Wydawnicza Edukacja.

Bednarczuk, L. (2010a). Językowy obraz Wielkiego Księstwa Litewskiego: Millenium Lithuaniae: MIX–MMIX. Kraków: Lexis.

Bednarczuk, L. (2010b). Zróżnicowanie terytorialne północno-wschodniej polszczyzny kresowej. Rozprawy Komisji Językowej ŁTN, 55, 5–39.

Bednarczuk, L. (2013). Languages in contact and conflict on the territory of the Grand Duchy of Lithuania (GDL). Acta Baltico-Slavica, 37, 19–51. https://doi.org/10.11649/abs.2013.002

Bidnoshyia, I. (2007). Analitychni tendentsiï v pivnichnoukraïns’kykh hovirkakh (zamina bezpryĭmennykovoho daval´noho pryĭmennykovymy konstruktsiiamy v hovirkakh Pidliashshia ta Kyïvs´koho Polissia). Volyn´ filolohichna: Tekst i kontekst, 4, 32–45.

Čekmonas, V. (2001). Russian varieties in the southeastern Baltic area: Rural dialects. In Ö. Dahl & M. Koptjevskaja-Tamm (Eds.), Circum-Baltic languages: Typology and contact: Vol. 2.

Past and present (pp. 101–136). Amsterdam: John Benjamins.

Colker, M. L. (1979). America rediscovered in the thirteenth century? Speculum, 54(4), 712–726. https://doi.org/10.2307/2850325

Danylenko, A. (2006a). Prostaja mova, Kitab, and Polissian standard. Die Welt der Slaven, 51, 80–115.

Danylenko, A. (2006b). On the language of early Lithuanian Tatar manuscripts or, have Lithuanian Tatars ever written in Ukrainian? The Slavonic and East European Review, 84(2), 201–236.

Danylenko, A. (2006c). On the name(s) of the prostaja mova in the Polish-Lithuanian Commonwealth. Studia Slavica Academiae Scientiarum Hungaricae, 51(1–2), 97–121. https://doi.org/10.1556/SSlav.51.2006.1-2.6

Danylenko, A. (2007). Mykola Khanenko: “With a dispatch of seven cucumbers fresh…”: A case study of linguistic mentality in the eighteenth-century Hetmanate. Harvard Ukrainian Studies, 29(1–4), 225–256.

Danylenko, A. (2011). Linguistic and cultural border crossings in the Grand Duchy of Lithuania or, can the Grand Duchy of Lithuania be defined as a Sprachareal? In D. Petit & C. Le Feuvre (Eds.), Langues baltiques, langues slaves (pp. 141–173). Paris: CNRS éditions.

Danylenko, A. (2015a). On the mechanisms of the grammaticalization of comitative and instrumental categories in Slavic. Journal of Historical Linguistics, 5(2), 267–296. https://doi.org/10.1075/jhl.5.2.03dan

Danylenko, A. (2015b). The chicken or the egg?: Onomatopoeic particles and verbs in Baltic and Slavic. In P. Arkadiev, A. Holvoet, & B. Wiemer (Eds.), Contemporary approaches to Baltic linguistics (pp. 523–542). Berlin: De Gruyter Mouton.

Dini, P. U. (1997). Le lingue baltiche. Scandicci (Firenze): La nuova Italia.

Dini, P. U. (2014). Foundations of Baltic languages. Vilnius: Eugrimas.

Dubnov, S. M. (1909). Razgovornyĭ iazyk i narodnaia literatura pol´sko-litovskikh evreev v XVI i pervoĭ polovine XVII veka. Evreĭskaia starina, 1, 7–40.

Gardzińska, J. (2001). Regionalne konstrukcje z przyimkiem dla w mowie mieszkańców Podlasia. In J. Gardzińska, Z zagadnień składni dialektalnej: Zbiór studiów. Siedlce: IH AP.

Gąsiorowski, S. (2008). Karaimi w Koronie i na Litwie w XV–XVIII wieku. Kraków: Wydawnictwo Austeria.

Gordziejev, J. (2004). Uwagi o białorusko-polskich kontaktach językowych w miastach Wielkiego Księstwa Litewskiego. Studia Slavica Academiae Scientiarum Hungaricae, 49(3–4), 281–294. https://doi.org/10.1556/SSlav.49.2004.3-4.2

Grek-Pabisowa, I. (1997). Językowa rzeczywistość na dawnych polskich Kresach północnowschodnich. In K. Handke (Ed.), Kresy – pojęcie i rzeczywistość (pp. 145–179). Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.

Grek-Pabisowa, I. (1999). Staroobrzędowcy: Szkice z historii, języka, obyczajów, Warsaw.

Gumetskaia, L. L. (1965). Voprosy ukrainsko-belorusskikh iazykovykh sviazeĭ drevnego perioda. Voprosy iazykoznaniia, 1965(2), 39–44.

Heine, B., & Kuteva, T. (2006). The changing languages of Europe. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199297337.001.0001

Jurkiewicz, J. (2005). Legenda o rzymskim pochodzeniu Litwinów w świetle historiografii: Czas powstania i tendencje polityczne. In J. Dudek, D. Janiszewska, & U. Świderska-Włodarczyk (Eds.), Europa Środkowo-Wschodnia: Ideologia, historia a społeczeństwo (pp. 335–350). Zielona Góra: Uniwersytet Zielonogórski.

Kuraszkiewicz, W. (1937). [Review of:] Ch. S. Stang, Die westrussische Kanzleisprache des Grossfürstentums Litauen, Oslo 1935. Rocznik Slawistyczny, 13, 39–58.

Kurzowa, Z. (1991). Z badań nad polszczyzną północnokresową XVII i XVIII w. In J. Rieger (Ed.), Studia nad polszczyzną kresową (Vol. 6, pp. 29–50). Wrocław: Ossolineum.

Łatyszonek, O. (2006). Od Rusinów Białych do Białorusinów: U źródeł białoruskiej idei narodowej. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.

Lituanus. (1615). Michalonis Lituani De Moribus Tartarorum, Litvanorum et Moschorum […]. Basileae: Conrad Waldkirch.

Lizisowa, M. T. (2000). Język Kodeksu Olszewskiego (1550). Kraków: Wydawnictwo Naukowe AP.

Marcinkiewicz, J. ( 2000). Processes of linguistic integration in the Grand Duchy of Lithuania in the light of the theory of communicative networks and other sociolinguistic concepts. In G. Błaszczyk & M. Hasiuk (Eds.), History, culture and language of Lithuania: Proceedings of the International Lithuanian Conference, Poznań 17–19 September 1998 (pp. 47–63). Poznań: UAM.

Marcinkiewicz, J. (1997). Polnish-Litauisch. In H. Goebl, P. Nelde, Z. Stary, & W. Wölek (Eds.), Kontaktlinguistik: Ein internationales Handbuch zeigenössischer Forschung (Vol. 2, pp. 1614–1622). Berlin: de Gruyter.

Martel, A. (1938). La langue polonaise dans les pays ruthènes, Ukraine et Russie Blanche, 1569–1667. Lille: (n.p.).

Maszkiewicz, M. (Ed.). (2006). Białoruski Tristan: Faksymile rękopisu wraz z analizą filologiczną Alesia Brazgunowa i Nadzieji Starowojtowej. Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego.

Miakishev, V. (2008). Iazyk Litovskogo Statuta 1558 goda. Kraków: Lexis.

Moĭsiienko, V. (2002). Do problemy vydilennia «zakhidnorus´koho» narichchia, abo iakoiu movoiu pysaly na terenakh ukraïns´ko-bilorus´koho pohranychchia u XVI–XVII stolitti? Ukraïns´kyĭ humanitarnyĭ ohliad, 2002(7), 92–115.

Németh, M. (2010). O wpływach polskich na język Karaimów łuckich. LingVaria, 5(2(10)), 199–212.

Niedźwiedź, J. (2012). Kultura literacka Wilna (1323–1655). Kraków: Universitas.

Niendorf, M. (2006). Das Großfürstentum Litauen. Studien zur Nationsbildung in der Frühen Neuzeit (1569–1795). Wiesbaden: Harrassowitz.

Nimchuk, V. V. (2014). Chet´ia 1489 roku v konteksti suchasnoï ukraïnistyky. Ukraïns´ka mova, 2014(4), 12–31.

Nimchuk, V. V. (2015). Chet´ia 1489 roku v konteksti suchasnoï ukraïnistyky. Ukraïns´ka mova, 2015(1), 3–35.

Ochmański, J. (1990). Historia Litwy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Plokhy, S. (2006). The origin of Slavic nations: Premodern identities in Russia, Ukraine, and Belarus. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511496837

Ragauskienė, R. (2013). Kalbinė padėtis Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (iki XVI a. vid.): Interpretacijos istoriografijoje. Lituanistica, 59(3), 138–157. https://doi.org/10.6001/lituanistica.v59i3.2730

Reczek, J. (1989). Języki w dawnej Rzeczypospolitej. Język Polski, 1989(69), 10–19.

Shakun, L. M. (1994). Starabelaruskaia litaraturnaia mova. In A. I. Mikhnevich (Ed.), Belaruskaia mova: Ėntsyklapedyia (pp. 531–533). Minsk: Belaruskaia Ėntsyklapedyia.

Shevelov, G. Y. (1974). Belorussian versus Ukrainian: Delimitation of texts before A.D. 1569. The Journal of Byelorussian Studies, 3(2), 145–156.

Shevelov, G. Y. (1979). A historical phonology of the Ukrainian language. Heidelberg: Winter.

Sliesoriūnas, G. (2002). Sejmiki nowogródzkie w okresie bezkrólewia 1696/97 r. a nadanie językowi polskiemu statusu urzędowego w Wielkim Księstwie Litewskim. In J. Staszewski,

K. Mikulski, & J. Dumanowski (Eds.), Między Zachodem a Wschodem: Studia z dziejów Rzeczypospolitej w epoce nowożytnej (pp. 209–214). Toruń: Marszałek.

Smułkowa, E. (1988). O polsko-białoruskich związkach językowych w aspekcie czasowym i terytorialnym. In J. Tomaszewski, E. Smułkowa, & H. Majecki (Eds.), Studia Polsko-Litewsko-Białoruskie (pp. 213–248). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Stang, C. (1935). Die westrussische Kanzleisprache des Grossfürstentums Litauen. Oslo: I Kommisjon hos Jacob Dybwad.

Stang, C. (1966). Vergleichende Grammatik der baltischen Sprachen. Oslo: Universitetsvorlaget.

Stobnicza, I. de. (1519). Introductio in Ptolomei Cosmographiam […]. Cracouiae: Vietor.

Sviazhynski, U. M. (2003). Ab statuse belaruskaĭ i ŭkrainskaĭ moŭ u chasy Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. In Metriciana (Vol. 2, pp. 132–163). Minsk: Athenaeum.

Symaniec, V. (2012). La construction idéologique slave orientale: Langues, races et nations dans la Russie du XIXe siècle. Paris: Éd. Pétra.

Theiner, A. (1861). Vetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque finitimarum historiam illustrantia […]. Romae: Vatican.

Topolska, M. B. (2002). Społeczeństwo i kultura w Wielkim Księstwie Litewskim od XV do XVIII wieku. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe.

Totoraitis, J. (1938). Sūduvos Suvalkijos istorija (Vol. 1). Kaunas: Vytauto Didžiojo Universiteto teologijos filosofijos fakulteto leidinys.

Trudgill, P. (2010). Contact and sociolinguistic typology. In R. Hickey (Ed.), The handbook of language contact (pp. 299–319). London: Wiley-Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781444318159.ch15

Trudgill, P. (2011). Sociolinguistic typology: Social determinants of linguistic complexity. Oxford: Oxford University Press.

Turkowska, D. (Ed.). (1985). Joannis Dlugossii Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae: Liber decimus (1370–1405). Varsaviae: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Ulčinajtė, E. (2004). Latinitas jako część litewskiej historii literatury i kultury. Terminus, 6(2), 31–39.

Volumina legume. (1859) (Vol. 2). Petersburg: Jozafat Ohryzko.

Volumina legume. (1860) (Vol. 5). Petersburg: Jozafat Ohryzko.

Walczak, B. (2004). Kultura jako czynnik integracji europejskiej – przykład Rzeczypospolitej Obojga Narodów. In M. Walczak-Mikołajczakowa (Ed.), Kulturowe konteksty integracji europejskiej (pp. 23–33). Gniezno: Wydawnictwo Collegium Europeum Gnesnense.

Wexler, P. (1977). A historical phonology of the Belorussian language. Heidelberg: Winter.

Wiemer, B. (2003). Dialect and language contacts on the territory of the Grand Duchy of Lithuania from the 15th century until 1939. In K. Braunmüller & G. Ferraresi (Eds.), Aspects of multilingualism in European language history (pp. 105–143). Amsterdam: John Benjamins Pub. https://doi.org/10.1075/hsm.2.06wie

Wisner, H. (1969). Lata szkolne Janusza Radziwiłła: Przyczynek do dziejów szkolnictwa kalwińskiego na Litwie w pierwszej połowie XVII wieku. Odrodzenie i Reformacja w Polsce, 14, 183–194.

Zabrocki, L. (1963). Wspólnoty komunikatywne w genezie i rozwoju języka niemieckiego. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Zamblera, F. (2013). Plurilinguismo e poliglossia nella Lituani sud-orientali. Res Balticae, 12, 179–191.

ZHuraŭski, A. I. (1967). Historyia belaruskaĭ litaraturnaĭ movy (Vol. 5). Minsk: Vyd-va “Navuka i tėkhnika”.

ZHuraŭski, A. I. (1989). Mova Statuta. In I. P. Shamiakin (Ed.), Statut Vialikaha kniastva Litoŭskaha 1588: Tėksty. Davednik. Kamentaryi (pp. 502–506). Minsk: BelSĖ.

Zielińska, A. (2002). The sociolinguistic situation of the Polish language of the Slavic-Lithuanian borderlands (the region of the present-day countries: Byelorussia, Lithuania and Latvia). Folia Linguistica, 36(3–4), 359–380. https://doi.org/10.1515/flin.2002.36.3-4.359

Zinkevičius, Z. (1987). Lietuvių kalbos istorija: Vol. 2. Iki pirmųjų raštų. Vilnius: Mokslas.

Zinkevičius, Z. (1992). A Polish-Lithuanian vocabulary. Linguistic and Oriental Studies from Poznań, 1, 99–133.




Copyright (c) 2017 Andrii Danylenko

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/