DOI: https://doi.org/10.11649/abs.2017.007

Stanisław Bułak-Bałachowicz. Postać, która mogła połączyć narody byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego, a jednak ich nie połączyła

Joanna Gierowska-Kałłaur

Abstract


Stanisław Bułak-Bałachowicz. He who could have united the nations of the former Grand Duchy of Lithuania, yet did not

Revered, fluent in all Borderland languages, an excellent soldier; Stanisław Bułak-Bałachowicz, back when he was a subordinate of Nikolai Yudenich, tried to rename the unit under his command to the "People's Army", or in other words, the Territorial or National Army. The territorial understanding of "Belarusness", in conjunction with the nearly atavistic antibolshevism of Bałachowicz, were a great asset in Józef Piłsudski's new political combination. Piłsudski decided to benefit from Savinkov's idealistic approach for his own purpose. The Russian Political Committee, Bałachowicz's troops and the statements of Vyacheslav Adamovich (father) were to support the establishment of Belarus for Belarusians. Not under Kaunas and Berlin, nor a Soviet one. A “Third Belarus”. A Belarus friendly towards Poland. Following discussions with Savinkov, the builder of the "Third Russia", Piłsudski engaged himself after 6 March 1920 (Millerand Note) in supporting (inter alia financially) the Russian Political Committee. Based on the agreement of the Polish Supreme Command with B.V. Savinkov, all Russian formations on the Polish territory were subordinated politically to B. Savinkov. On 27 August 1920, on the orders of the Supreme Command, Bałachowicz entered a secret agreement with Savinkov. They both were also to seek convening the Constituent Assembly, providing land for the people and democracy, and to create a Union of Nations (i.e., a federation). In the event of Bałachowicz's unit succeeding "deeper into Russian territory", the local government and the administrative board were to be founded on his authority. This is how Bułak-Bałachowicz was to become the executor of the first phase of Piłsudski's new "concept for Belarus".

 

Stanisław Bułak-Bałachowicz. Postać, która mogła połączyć narody byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego, a jednak ich nie połączyła

Darzony powszechnym szacunkiem przez sobie współczesnych, posługujący się wszystkimi kresowymi językami, świetny żołnierz – Stanisław Bułak-Bałachowicz jeszcze jako podkomendny Mikołaja Judenicza, starał się o przemianowanie dowodzonego przez siebie oddziału na „Armię Ludową”, inaczej ujmując, Armię Terytorialną lub Krajową. Terytorialnym rozumieniem „białoruskości”, powiązanym z atawistycznym antybolszewizmem Bałachowicza, posłużył się Józef Piłsudski w swojej nowej kombinacji politycznej. Piłsudski postanowił wykorzystać nadarzające się romantyczne marzenie Sawinkowa o Trzeciej Rosji dla własnego celu. Rosyjski Komitet Polityczny, szable Bałachowicza i oświadczenia Wiaczesława Adamowicza ojca (Mozyrz, listopad 1920 r.) miały posłużyć do budowy – Białorusi dla Białorusinów. Nie „kowieńsko-berlińskiej” i nie „sowieckiej”. „Trzeciej Białorusi”. Białorusi przyjaznej Polsce. W wyniku rozmów z Sawinkowem, budowniczym „Trzeciej Rosji”, po 6 marca 1920 r. (tzw. Nota Milleranda) Piłsudski zaangażował się we wspieranie (również finansowe) Rosyjskiego Komitetu Politycznego. Na podstawie umowy Polskiego Naczelnego Dowództwa z B. W. Sawinkowem wszystkie formacje rosyjskie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zostały podporządkowane politycznie B. Sawinkowowi. 27 sierpnia 1920 r. z rozkazu Naczelnego Dowództwa Bałachowicz zawarł z Sawinkowem tajną umowę. Obaj z Sawinkowem dążyć mieli do zwołania w przyszłości Zgromadzenia Ustawodawczego, ziemi dla ludu, demokracji i utworzenia Związku Narodów (federacji). W przypadku posunięcia się oddziału Bułak-Bałachowicza „w głąb terytorium rosyjskiego” miały być przy nim zorganizowane samorząd lokalny i zarząd administracyjny. Właśnie w ten sposób Bułak-Bałachowicz miał być wykonawcą kolejnego „pomysłu” J. Piłsudskiego „na Białoruś”.


Keywords


Bułak-Bałachowicz; Piłsudski; Savinkov (Sawinkow); Polish-Soviet war; Belarus

Full Text:

PDF (in Polish)

References


Berger, R. (2007). Bałachowicz a Żydzi. Akant: Miesięcznik Literacki, 10(11, Suppl. Świat Inflant, Nr 11), 13–14.

Bulak-Balakhovich: Biograficheskiĭ ukazateľ. (n.d.). Retrieved November 2, 2017, from http://www.hrono.ru/biograf/bio_b/bulak_balahovich.php

Bulak-Balakhovich Stanislav Nikodimovich (1883–1940). (n.d.). Novyĭ istoricheskiĭ vestnik. Retrieved November 2, 2017, from http://www.nivestnik.ru/2002_2/8.shtml

Cabanowski, M. (1993). Generał Stanisław Bułak-Bałachowicz: Zapomniany bohater. Warszawa: „Mikromax”.

Cabanowski, M. (2000). Generał Stanisław Bułak-Bałachowicz: Zapomniany bohater (2nd ed., text rev.). Grodzisk Mazowiecki: Ośrodek Kultury.

Cabanowski, M. (2013). Generał Stanisław Bułak-Bałachowicz: Ostatni Kmicic II RP i wyklęci żołnierze wojny polsko-sowieckiej 1920 roku. Kraków: Oficyna Wydawnicza Mireki.

Cherniakevich, A. N. (2015). „Balakhovtsy”: Posleslovie: Otdely byvcheĭ Dobrovoľcheskoĭ armii generala S. Balakhovicha na territorii Poľshi v 1921–1939 gg. In A. V. Posadskiĭ (Ed.), „Atamanshchina” i „partizanshchina” v Grazhdanskoĭ voĭne: Ideologiia, voennoe uchastie, kadry: Sbornik stateĭ i materialov. Moskva: AIRO–ХХI.

Cisek, J. (1993). Białoruskie oddziały gen. Stanisława Bułak-Bałachowicza w polityce Józefa Piłsudskiego w okresie wojny polsko-bolszewickiej (marzec-grudzień 1920 r.) (Rozprawa doktorska napisana w Instytucie Historii Uniwersytetu Wrocławskiego pod kierunkiem prof. Wojciecha Wrzesińskiego). Uniwersytet Wrocławski, Wrocław.

Engelstein, L. (2018). Russia in flames: War, revolution, civil war, 1914–1921. Oxford: Oxford University Press.

Garlicki, A. (2003). „Dwójka” o Grupie gen. Bałachowicza. In M. Zgórniak, I. Stawowy-Kawka, & W. Rojek (Eds.), Państwa europejskie na drodze do niepodległości: W drugiej połowie XIX i XX wieku (pp. 283–300). Kraków: Tow. Wydawnicze „Historia Iagellonica”.

Gierowska-Kałłaur, J. (2003). Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich. Warszawa: „Neriton”.

Gierowska-Kałłaur, J. (2005). Litwa Środkowa. Zeszyt Naukowy Muzeum Wojska, 2005(18), 117–125.

Gierowska-Kałłaur, J. (2015a). „Kwestia białoruska” w Dzienniku Michała Romera: Na podstawie zapisów pomiędzy 25 marca 1918 a 6 marca 1920 roku (tom 24, 25 i 26 Diariusza). Przegląd Wschodni, 14(2(54)), 335–360.

Gierowska-Kałłaur, J. (2015b). Monarchiści i ich symulacje polityczne w maju lipcu 1920 r.: Memoriały płk. Maxa Bauera i gen. Wasilija Biskupskiego. Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej, 50(2), 31–54.

Gierowska-Kałłaur, J. (2017). Wizja polskiej polityki wobec Ziem Wschodnich w świetle Biuletynów Informacyjnych Straży Kresowej. In A. Dawid & J. Lusek (Eds.), Między mitem a rzeczywistością: Kresy Wschodnie w XIX i XX wieku. Bytom: Muzeum Górnośląskie.

Gomółka, K. (1989). Polska wobec oddziałów Stanisława Bułak-Bałachowicza w 1920 roku. Zeszyt Naukowy Muzeum Wojska, 1989(3), 100–106.

Grosfeld, L. (1965). Piłsudski i Sawinkow. In Studia historyczne: Księga jubileuszowa z okazji 70 rocznicy urodzin prof. dra Stanisława Arnolda (pp. 108–131). Warszawa: Książka i Wiedza.

i. (n.d.). Generał Bułak-Bałachowicz. Retrieved May 20, 2016, from http://jpilsudski.org/artykuly-personalia-biogramy/generalicja-oficerowie-zolnierze/item/1810-general-bulak-balachowicz

Isakau, S. (Director). (2009). Generał nieskończonej wojny [Film]. TVP/Belsat. Retrieved May 20, 2016, from http://vod.tvp.pl/4284096/general-nieskonczonej-wojny

Iwanow, M. (2007). Stanisław Bułak-Bałachowicz i kwestia żydowska. Teki Biograficzne, 2007(2), 39–45.

Iwanow, M. (2010). Żydowskie wojsko Bułak-Bałachowicza. Przegląd Wschodni, 11(2), 365–379.

Jekabsons, E. (2011). Łotysze w oddziale Stanisława Bułak-Bałachowicza w latach 1918–1919 i pobyt oddziału na Łotwie w latach 1919–1920. Białoruskie Zeszyty Historyczne, 2011(35), 158–172.

Karpus, Z. (1990). Działalność gen. St. Bułak-Bałachowicza i jego oddziału w Polsce podczas wojny 1920. Zeszyt Naukowy Muzeum Wojska, 1990(4), 89–101.

Karpus, Z. (1999). Wschodni sojusznicy Polski w wojnie 1920 roku: Oddziały wojskowe ukraińskie, rosyjskie, kozackie i białoruskie w Polsce w latach 1919–1920. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Karpus, Z., & Łatyszonek, O. (1995). Życiorys gen. Stanisława Bułak-Bałachowicza. Białoruskie Zeszyty Historyczne (Białystok), 1995(2(4)), 160–169.

Klaving, V. (2003). Grazhdanskaia voĭna v Rossii: Belye armii. Moskva: AST. (Voenno-istoricheskaia biblioteka).

Koło tradycji wojskowej im. gen. Stanisława Bułak-Bałachowicza. (n.d.). Retrieved May 20, 2016, from http://web.archive.org/web/20090208101717/http:/raberg.webpark.pl/

Konstantynowicz, B. (n.d.). The Corps of Balachowicz. Retrieved May 20, 2016, from http://konstantynowicz.info/Balachowicz/

Korbel, J. (2012, June 18). Krótka historia ostatniej puszczy Europy. Latarnia Morska. Retrieved May 20, 2016, from http://www.latarnia-morska.eu/index.php?option=com_content&vi

ew=category&id=37&Itemid=62&limitstart=80〈=pl

Kruchinin, A. S. (2011). Generaly S. N. i I. N. Bulak-Balakhovichi. In A. S. Kruchinin, Beloe dvizhenie: Istoricheskie portrety (pp. 1142–1201). Moskva: Izdateľstvo Astreľ.

Latyshonak, A. (2009). ZHaŭnery BNR. Belastok: Belaruskae Histarychnae Tavarystva.

Leinwand, A. (1964). Polska a Denikin: Z dziejów stosunków między Polską a kontrrewolucją na południu Rosji w 1918–1920. In Z dziejów wojny i polityki: Księga pamiątkowa ku czci siedemdziesiątej rocznicy urodzin prof. dra Janusza Wolińskiego (pp. 33–38). Warszawa. (Zeszyt WEP, Seria historyczna, nr 11 (37)).

Łatyszonek, O. (1992). Spod czerwonej gwiazdy pod biały krzyż. Zeszyt Naukowy Muzeum Wojska w Białymstoku, 1992(6), 41–49.

Łatyszonek, O. (1995). Białoruskie formacje wojskowe 1917–1923. Białystok: Białoruskie Towarzystwo Historyczne.

Mackiewicz, J. (n.d.). Książka o niepokojących analogiach: „Pamiętniki” Wędziagolskiego. Retrieved May 20, 2016, from http://www.jozefmackiewicz.com/teksty28.html (First printed „Wiadomości", 1972, Nr 42 (1385))

Miliakowa. L. B. (Ed.). (2006). Kniga pogromov: Pogromy na Ukraine, v Belorussii i evropeĭskoĭ chasti Rossii v period Grazhdanskoĭ voĭny 1918–1922 gg.: Sbornik dokumentov. Moskva: ROSSPĖN.

Paluszyński, T. (1992). Przejście oddziału generała Stanisława Bułak-Bałachowicza z Estonii do Polski (marzec 1920 roku). In J. Kiwerska, B. Koszel, & D. Matelski (Eds.), Polska i Europa w XIX–XX wieku: Studia historyczno-politologiczne (pp. 109–124). Poznań: „Arpress”.

Paluszyński, T. (2006). Stanisław Bułak-Bałachowicz w estońskiej wojnie narodowowyzwoleńczej w latach 1918–1919. Poznańskie Zeszyty Humanistyczne, 6, 81–99.

Patelski, M. (2006). Generał Stanisław Bułak-Bałachowicz – kontrowersje wokół postaci. In M. Iwanow (Ed.), Białoruś trudna droga do demokracji. Wrocław: Wyd. Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego.

Pelica, G. J. (2008). Konkretne czyny Stanisława Bułak-Bałachowicza. Akant, 11(4, Suppl. Świat Inflant, Nr 4), 10.

Pelica, G. J. (2011). „Bałachowcy” Stanisława Lisa-Błońskiego jako przestrzeń refleksji i historyczny dokument. Lublin: Wydawnictwo Drukarnia Best Print.

Raport por. Błońskiego do szefa Oddz II Dowództwa 3.Armii z 30 VII 1920. (1990). In J. Cisek, Sąsiedzi wobec wojny 1920 roku (p. 124). Londyn: Polska Fundacja Kulturalna.

Simanski, P. (1931). Kampania białoruska Rosyjskiej Armii Ludowo-Ochotniczej gen. St. Bułak-Bałachowicza w 1920 r. Bellona, 1931(37), 196–232.

Simonova, T. (1997). IA zelënyĭ general. Rodina, 1997(11), 36–41. Retrieved November 2, 2017, from http://batko-bulak.livejournal.com/4376.html

Skaradziński, B. (1999). Echo nad samą Wisłą. Więź, 1999(7), 116–120.

Smele, J. D. (2017). Historical dictionary of the Russian civil wars 1916–1926 (Vols. 1–2). Lanham, MD: Rowman & Littlefiel.

Vashkevich, A., Charniakevich, A., & IUrkevich, I. (Trans., Foreword & Commentary). (2014). Balakhoŭtsy: Svedchanni. Dakumenty. Dasledavanni (2nd ed., text rev.). Smalensk: Inbelkuľt.

Volkov, S. V. (2010). Bulak-Balakhovich. In D. M. Volodikhin & S. V. Volkov (Eds.), Grazhdanskaia voĭna v Rossii: Ėntsiklopediia katastrofy (pp. 290–310). Moskva: Sibirskiĭ tsiriuľnik.

Wędziagolski, K. (2007). Pamiętniki: Wojna i rewolucja, kontrrewolucja, bolszewicki przewrót, warszawski epilog (G. Eberhardt, Foreword, Afterword & Footnotes). Warszawa: Wydawnictwo Iskry.

Wilczyński, M. (2011, August 17). Rycerze śmierci baćki Bałachowicza. Gazeta Polska (Warszawa), 2011(33), 16–17.

Zaiats, N. A., & Kruglikow, V. V. (2015). „Dovesti nenavisť … k boľshevikam do ozvereniia”: Polk S. N. Balakhovicha v Luzhskom uezde v 1918 g. In A. V. Posadskiĭ (Ed.), „Atamanshchina” i „partizanshchina” v Grazhdanskoĭ voĭne: Ideologiia, voennoe uchastie, kadry: Sbornik stateĭ i materialov. Moskva: AIRO–ХХI.

Zajko, A. (2008). Walki gen. Stanisława Bułak-Bałachowicza na białoruskim Polesiu. Podlaski Kwartalnik Kulturalny, 2008(3), 7–14.

Zychowicz, P. (2011, August 23). Zdradzeni przez Polskę. Rzeczpospolita, pp. P12–P13.

Printed sources:

Bulak-Balakhovich, S. N. (1923). Gen. Bulak-Balakhovich o svoem dele. In Arkhiv grazhdanskoĭ voĭny (Pt. 1, pp. 153–157). Berlin: Russkoe tvorchestvo.

Bułak-Bałachowicz, S. (1922). List otwarty gen. Bułak-Bałachowicza do Sejmu Ustawodawczego Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: [Zakł. Graf. C.A.B.P.].

Eckart, D. (1921). Totengräber Rußlands. Zeichnungen von Otto v. Kursell. Verse von… München: Deutscher Volks-Verl.

Krótki zarys zagadnienia białoruskiego. (1928). Warszawa 31 I 1928 r. Referat opracowany na podstawie materiałów Oddział II Szt Gen. L.ew.3 Tylko do użytku służbowego.

Lis-Błoński, S. (1929). Bałachowcy. Federacja, 1929(1–2), 29.

Lis-Błoński, S. (2013). Bałachowcy: Notatki oficera łącznikowego przy Ochotniczej Armii Sprzymierzonej z frontu wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku (G. J. Pelica, Introduction & Prep.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza Mireki.

Shupa, S. (Ed. & Trans.). (1998). Arkhivy Belaruskaĭ Narodnaĭ Rėspubliki [Archives of the Belarusian Democratic Republic] (Vol. 1, Pt. 2). Minsk: Bel. in-t navuki i mastatstva, T-va bel. piśmenstva „Nasha niva”.




Copyright (c) 2017 Joanna Gierowska-Kałłaur

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/