DOI: https://doi.org/10.11649/sfps.1770

„Kłamstwa”, „brudne szaleństwo”, „rozbój na równej drodze”, czyli jak Sienkiewicz werbalizował negatywne oceny i emocje (na podstawie korespondencji prywatnej)

Leonarda Mariak

Abstract


“Lies”, “Dirty Madness”, “Daylight Robbery”: How Henryk Sienkiewicz Verbalised Negative Judgments and Emotions (Based on Private Correspondence)

This article is part of a stream of research on the language and style of private correspondence of Henryk Sienkiewicz. The article contains analysis of expressive lexis that the writer used to verbalise his negative judgments and feelings, which is complex, rich and diverse in terms of both form and meaning. The lexical material which relates to the second – unsuccessful – marriage of Sienkiewicz to Maria Wołodkowiczówna comes from selected letters by the writer addressed to his sister-in-law – Jadwiga Janczewska neé Szetkiewicz. The selected lexis encompasses, for example, words with explicit, implicit and evaluative expression, belonging to different categories of meaning.

 

„Kłamstwa”, „brudne szaleństwo”, „rozbój na równej drodze”, czyli jak Sienkiewicz werbalizował negatywne oceny i emocje (na podstawie korespondencji prywatnej)

Artykuł wpisuje się w nurt badań nad językiem i stylem korespondencji prywatnej Henryka Sienkiewicza. Analizie poddano złożoną, bogatą i zróżnicowaną pod względem formy i znaczenia warstwę leksyki nacechowanej ekspresywnie, którą pisarz wykorzystywał do werbalizacji swoich negatywnych ocen i uczuć. Materiał leksykalny pochodzi z korpusu listów adresowanych do szwagierki – Jadwigi z Szetkiewiczów Janczewskiej, przedstawiających wydarzenia związane z drugim – nieudanym – małżeństwem Sienkiewicza z Marią Wołodkowiczówną. Wśród zebranej leksyki znalazły się np. wyrazy o ekspresji eksplicytnej i implicytnej, wartościującej, przynależnej do różnych kategorii znaczeniowych.


Keywords


private correspondence; Henryk Sienkiewicz; marked lexis; linguistic expression

Full Text:

PDF (in Polish)

References


Bokszczanin, M. (1996). Wstęp. W H. Sienkiewicz, Listy: T. 2. Cz. 1. Jadwiga i Edward Janczewscy (M. Bokszczanin, Red.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Bokszczanin, M. (2008). Wstęp. W H. Sienkiewicz, Listy: T. 4. Cz. 1. Maria z Szetkiewiczów Sienkiewiczowa – Maria z Wołodkowiczów Sienkiewiczowa – Maria z Babskich Sienkiewiczowa (1888–1907) (M. Bokszczanin, Red.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Grabias, S. (1981). O ekspresywności języka: Ekspresja a słowotwórstwo. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie.

Grzegorczykowa, R. (1978). Struktura semantyczna wyrażeń ekspresywnych. W M. Szymczak (Red.), Z zagadnień słownictwa współczesnego języka polskiego (ss. 117–123). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Karłowicz, A., Niedźwiedzki, W., & Kryński, J. (Red.). (1900–1927). Słownik języka polskiego [SW] (T. 1–8). Warszawa.

Kita, M. (2013). Polski dyskurs prywatności. Postscriptum Polonistyczne, 2013(1(11)), 93–103.

Kozłowska, A. (2011). O stylistycznym zróżnicowaniu idiolektu (na przykładzie tekstów Karola Wojtyły – Jana Pawła II). W U. Sokólska (Red.), Odmiany stylowe polszczyzny dawniej i dziś (ss. 89–109). Białystok: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu w Białymstoku.

Krzyżanowski, J. (1956). Henryk Sienkiewicz: Kalendarz życia i twórczości. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Mariak, L. (2000). Perswazyjność prasy tajnej okresu powstania styczniowego. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.

Mariak, L. (2013a). Formy adresatywne w nagłówkach i formułach kończących listy Henryka Sienkiewicza do żon. Roczniki Humanistyczne: Językoznawstwo, 61(6), 155–165.

Mariak, L. (2013b). Funkcja informacyjna leksyki z zakresu medycyny w listach prywatnych Henryka Sienkiewicza. W M. Gębka-Wolak, J. Kamper-Warejko, & A. Moroz (Red.), Leksyka języków słowiańskich w badaniach synchronicznych i diachronicznych (ss. 217–241). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Mariak, L. (2013c). Nagłówki i formuły kończące w listach Henryka Sienkiewicza do żon (struktura, funkcja i forma gramatyczna). W U. Sokólska (Red.), Tekst – akt mowy – gatunek wypowiedzi (ss. 127–141). Białystok: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu w Białymstoku.

Mariak, L. (2014a). Funkcja ekspresywna leksyki z zakresu medycyny w listach prywatnych Henryka Sienkiewicza. Poznańskie Studia Polonistyczne: Seria Językoznawcza, 21(2), 53–71. https://doi.org/10.14746/pspsj.2014.21.2.4

Mariak, L. (2014b). Funkcje barw w listach Henryka Sienkiewicza do członków rodziny. Studia Językoznawcze, 13, 127–155.

Mariak, L. (2015a). Frazeologizmy w korespondencji prywatnej Henryka Sienkiewicza. Slavia Occidentalis, 72(1), 125–141. https://doi.org/10.14746/so.2015.72.09

Mariak, L. (2015b). „Żaba” i „Mgła” – językowa kreacja Jadwigi Janczewskiej na podstawie listów prywatnych Henryka Sienkiewicza (cechy fizyczne). W U. Sokólska (Red.), Odkrywanie słowa: Historia i współczesność (ss. 253–264). Białystok: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu w Białymstoku.

Mariak, L. (2016a). Środki transportu w listach prywatnych Henryka Sienkiewicza. W M. Święcicka & M. Peplińska (Red.), Miasto – przestrzeń zróżnicowana językowo, kulturowo i społecznie: Cz. 6. Transport miejski w języku i kulturze (ss. 289–309). Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

Mariak, L. (2016b). Właściwości leksykalne języka familijnego Henryka Sienkiewicza (na podstawie korespondencji prywatnej). W B. Taras & W. Kochmańska (Red.), Język nasz ojczysty w sferze życia rodzinnego (ss. 15–29). Rzeszów: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Mariak, L. (2018a). Deskrypcje egzotyki krajów Wschodu w korespondencji prywatnej Sienkiewicza. W E. Biłas-Pleszak, J. Przyklenk, A. Rejter, & K. Sujkowska-Sobisz (Red.), Wędrówka, podróż, migracja w języku i kulturze (ss. 361–375). Katowice: Wydawnictwo UŚ.

Mariak, L. (2018b). Korespondencja prywatna jako przyczynek do badań języka osobniczego (na podstawie listów prywatnych Henryka Sienkiewicza). W M. Pastuch & M. Siuciak (Red.), Historia języka w XXI wieku: Stan i perspektywy (ss. 489–506). Katowice: Wydawnictwo UŚ.

Rejter, A. (2006). Leksyka ekspresywna w historii języka polskiego: Kulturowo-komunikacyjne konteksty potoczności. Katowice: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Śląskiego.

Rzetelska-Feleszko, E. (1993). Nazwy własne. W J. Bartmiński (Red.), Encyklopedia kultury polskiej XX wieku: T. 2. Współczesny język polski (ss. 397–403). Wrocław: Wiedza o Kulturze.

Sienkiewicz, H. (1996a). Listy: T. 2. Cz. 1. Jadwiga i Edward Janczewscy (M. Bokszczanin, Red.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Sienkiewicz, H. (1996b). Listy: T. 2. Cz. 2. Jadwiga i Edward Janczewscy (M. Bokszczanin, Red.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Sienkiewicz, H. (1996c). Listy: T. 2. Cz. 3. Jadwiga i Edward Janczewscy (M. Bokszczanin, Red.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Sienkiewicz, H. (2008a). Listy: T. 4. Cz. 1. Maria z Szetkiewiczów Sienkiewiczowa – Maria z Wołodkowiczów Sienkiewiczowa – Maria z Babskich Sienkiewiczowa (1888–1907) (M. Bokszczanin, Red.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Sienkiewicz, H. (2008b). Listy: T. 4. Cz. 2. Maria z Babskich Sienkiewiczowa (1908–1913) (M. Bokszczanin, Red.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Sienkiewicz, H. (2008c). Listy: T. 4. Cz. 3. Henryk Józef Sienkiewicz – Jadwiga Sienkiewiczówna – Helena Sienkiewiczówna – Lucjan Sieńkiewicz (M. Bokszczanin, Red.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Skorupka, S. (1989). Słownik frazeologiczny języka polskiego [SF] (T. 1–2). Warszawa.

Szczepankowska, I. (2012). O semantyce zaimków. Białostockie Archiwum Językowe, 2012(12), 275–291.

Wachowicz, B. (1994). Marie jego życia. Warszawa: Świat Książki.

Wachowicz, B. (2008). Dom Sienkiewicza. Warszawa: Rytm.




Copyright (c) 2019 Leonarda Mariak

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/