DOI: https://doi.org/10.11649/slh.2013.013

Od melancholii do rozpaczy. O prozie Andrzeja Stasiuka

Claudia Snochowska-Gonzalez

Abstract


From melancholy to despair. About Andrzej Stasiuk’s prose works

In Moja Europa, Jadąc do Babadag and Fado Andrzej Stasiuk describes his travelling to the countries of the East-Central Europe: its diminished, forgotten part, lying on the margins of History and Progress. It is a land of melancholy, of the eternal emptiness and lack. To praise it means to give an ironic response to the enthusiasm of a “return to the West”, to the attempts to meet East-European stigma and to the West’s fear of East-European ferocity. What is the source of this melancholy? Stasiuk refers to Cioran, his philosophy of history, his resignation and his belief in the bankruptcy of the European civilization. We know, however, that in the case of Cioran melancholy covers the memory of philosopher’s commitment to Romanian fascism; his subsequent melancholy replaces responsibility. What are the wounds and silenced victims hiding in Stasiuk’s melancholic landscape? What kind of responsibility does he not want to accept? In his next book, Dziennik pisany później, Stasiuk comes back to the same countries, this time not trying to escape the hell of questions about the East-European ethnic carnage. The author of the article analyses his turning point, using the terminology developed in Peter Hallward’s Absolutely Post-colonial to describe the dynamics between two tendencies: singular and specific.

 

Od melancholii do rozpaczy. O prozie Andrzeja Stasiuka

W Mojej Europie, Jadąc do Babadag i Fado Andrzej Stasiuk podróżuje po krajach Europy Środkowo-Wschodniej. To Europa pomniejsza, zapomniana, na marginesie Historii i Postępu. Jest to kraina melancholii, pustki i wiecznego braku. Opiewanie jej staje się ironiczną odpowiedzią na entuzjazm „powrotu do Zachodu”, na próby sprostania wschodnioeuropejskiemu piętnu i na zachodnie przerażenie wschodnioeuropejską dzikością. Skąd się jednak bierze spowijająca ją melancholia? Stasiuk powołuje się na Ciorana, na jego filozofię historii, rezygnację i przekonanie o bankructwie cywilizacji europejskiej. Wiemy jednak, że w przypadku Ciorana melancholia przykrywa pamięć o przemilczanym romansie filozofa z faszyzmem, który miał się stać radykalnym wyrwaniem się ku nowemu światu i nowej historii. Jakie rany i przemilczane ofiary kryją się w melancholijnym krajobrazie u Stasiuka? Jakiej odpowiedzialności nie chce przyjąć? W kolejnej książce, Dzienniku pisanym później, Stasiuk wraca w te same miejsca, by tym razem nie umknąć przed pytaniami o wschodnioeuropejskie piekło etnicznej jatki. Autorka przedstawia ten zwrot, korzystając z terminologii Petera Hallwarda i opisanej przez niego dynamiki między tendencjami singular i specific.


Keywords


Andrzej Stasiuk; East-Central Europe; postcolonial theory; Central-European melancholy

Full Text:

PDF (in Polish)

References


Buchowski, M. (2008). Widmo orientalizmu w Europie. Od egzotycznego Innego do napiętnowanego swojego. Recykling Idei, (wiosna/lato), 98–107.

Burton, R. (1876). The anatomy of melancholy, what is its kinds, causes, symptoms, prognostics and several cures of it. London: W. Tegg.

Cioran, E. (1997a). Cahiers. Paris: Gallimard.

Cioran, E. (1997b). Historia i utopia. (M. Bieńczyk, Tłum.). Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.

Cioran, E. (1999). Rozmowy z Cioranem. (I. Kania, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo KR.

Conrad, J. (1995). Jądro ciemności. (A. Zagórska, Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Goffman, E. (2005). Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości. (A. Dzierżyńska, & J. Tokarska-Bakir, Tłum., J. Tokarska-Bakir, Wstęp). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Hallward, P. (2001). Absolutely postcolonial: Writing between the Singular and the Specific. Manchester University Press.

Hallward, P. (2008). Postkolonialność absolutna. Między osobliwym a konkretnym. Recykling Idei, (wiosna/lato), 44–52.

Havel, V. (1993, październik 17). New democracies for Old Europe. New York Times, s. E17.

Janion, M. (2001). Cierń i róża Ukrainy. W M. Janion, Prace wybrane (T. 4: Romantyzm i jego media, ss. 675–712). Kraków: Universitas.

Kilbansky, R., Panofsky, E., & Saxl, F. (2009). Saturn i melancholia. Studia z historii filozofii, przyrody, medycyny, religii oraz sztuki. (A. Kryczyński, Tłum.). Kraków: Universitas.

Kołodziejczyk, D. (2010). „The Slavic on the road” — Eastern European negative nativism in Andrzej Stasiuk’s travelogues. Kultura – Historia – Globalizacja, (7). Pobrano z http://www.khg.uni.wroc.pl/?type=artykul&id=115

Komar, M. (1978). Piekło Conrada. Warszawa: Czytelnik.

Kundera, M. (1984). Zachód porwany: eseje i polemiki. Wrocław: Wydawnictwo Oświatowe BiS.

Laignel-Lavastine, A. (2010). Cioran, Eliade, Ionesco: o zapominaniu faszyzmu. Trzech intelektualistów rumuńskich w dziejowej zawierusze. (I. Kania, Tłum.). Kraków: Universitas.

Lepenies, W. (1972). Melancholie und Gesellschaft. Frankfurt am Main: Suhrkamp.

Morrison, T. (1996). Umiłowana. (R. Gorczyńska, Tłum.). Warszawa: Świat Książki.

Müller, H. (1993). Stirb schneller, Europa. Iztok – Iztok, (9-10).

Neumann, I. B. (1993). Russia as Central Europe’s constituting other. East European Politics & Societies, 7(2), 349–369. doi:10.1177/0888325493007002006

Said, E. W. (2009). Kultura i imperializm. (M. Wyrwas-Wiśniewska, Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Sosnowska, A. (2004). Zrozumieć zacofanie. Spory historyków o Europę Wschodnią (1947–1994). Warszawa: Trio.

Sowa, J. (2011). Fantomowe ciało króla. Peryferyjne zmagania z nowoczesną formą. Kraków: Universitas.

Stasiuk, A. (1998). Jak zostałem pisarzem (próba autobiografii intelektualnej). Wołowiec: Czarne.

Stasiuk, A. (2004). Jadąc do Babadag. Wołowiec: Czarne.

Stasiuk, A. (2006). Fado. Wołowiec: Czarne.

Stasiuk, A. (2010). Dziennik pisany później. Wołowiec: Czarne.

Stasiuk, A. (2011, listopad 11). Ciemna dolina. Tygodnik Powszechny. Pobrano z http://tygodnik.onet.pl/33,0,70375,ciemna_dolina,artykuł.html

Stasiuk, A. (2013, sierpień 3). Bo przecież Jezus był Polakiem. Wywiad Doroty Wodeckiej z Andrzejem Stasiukiem. Gazeta Wyborcza.

Stasiuk, A., & Andruchowicz, J. (2001). Moja Europa. Wołowiec: Czarne.

Todorova, M. (2008). Bałkany wyobrażone. (P. Szymor, & M. Budzińska, Tłum.). Wołowiec: Czarne.

Tokarska-Bakir, J. (2005). Topos ruin. Zbawcze narracje w najnowszej historii Niemców, Żydów i Polaków. Krytyka Polityczna. Dziennik Opinii, (7/8), 266–287.

Wolff, L. (1994). Inventing Eastern Europe. Stanford University Press.

Žižek, S. (1990). Eastern Europe’s Republics of Gilead. New Left Review, 1(183), 50–62.

Žižek, S. (2009). Kruchy absolut. (M. Kropiwnicki, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.




Copyright (c) 2014 Claudia Snochowska-Gonzalez

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/