DOI: https://doi.org/10.11649/slh.2013.016

Incognito ergo sum. O wytwarzaniu obojętności

Joanna Tokarska-Bakir

Abstract


Incognito ergo sum: on indifference 

The present article is an analysis of various types of indifference of non-Jewish inhabitants of Warsaw to the plight of Jewish Poles. The words of Krzysztof Dunin-Wąsowicz, a historian and “Żegota” activist, provide the vantage point for the analysis: Dunin-Wąsowicz claimed that around 75 per cent of the inhabitants of Warsaw “were indifferent to what was taking place behind the Ghetto wall”. Thomas Kuhne hypothesised that it was Germans’ indifference to the Jewish – not hatred – that legitimised the Nazi racial policies of the 1930s. This statement might also apply to the “75 per cent of the inhabitants of Warsaw”. The article is mainly based on articles published by ZWZ-AK, in particular Biuletyn Informacyjny.

 

Incognito ergo sum. O wytwarzaniu obojętności

Autorka analizuje różne odcienie obojętności nieżydowskich mieszkańców Warszawy w latach czterdziestych wobec losu żydowskich Polaków. Punktem wyjścia jest zdanie Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, historyka i działacza „Żegoty”, który stwierdził, że dla około 75 procent mieszkańców Warszawy „obojętne było to, co działo się poza murem getta”. Powołując się na tezę Thomasa Kuhnego, że to właśnie obojętność Niemców wobec Żydów – a nie nienawiść w stosunku do nich – „spowodowała masowe poparcie nazistowskiej polityki rasowej w latach trzydziestych”, autorka zastanawia się, czy „podobnej opinii nie można by sformułować pod adresem” 75 procent mieszkańców Warszawy. Materiał do analizy stanowią w znacznej mierze publikacje prasy ZWZ-AK, w tym przede wszystkim „Biuletyn Informacyjny”.


Keywords


Jewish Poles; non-Jewish Poles; indifference; Holocaust; witnesses-perpetrators-victims

Full Text:

PDF (in Polish)

References


Bauman, Z. (1999). Modernity and the Holocaust (reprint.). Cambridge, New York: Polity Press.

Bauman, Z. (2009). Nowoczesność i Zagłada. (T. Kunz, Tłum.) (2. wyd.). Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Bergmann, O. (1998). Narodowa demokracja wobec problematyki żydowskiej w latach 1918-1929. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Bobrowska, E. (2007). Obrazowanie społeczeństwa w mediach. Analiza radiomaryjnego dyskursu. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bourdieu, P. (2005). Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia. (P. Biłos, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Bronner, S. J. (Red.). (2007). The meaning of folklore. The analytical essays of Alan Dundes. Logan: Utah State University Press.

Broszat, M. (1986). The Third Reich and the German People. W H. Bull (Red.), The challenge of the Third Reich: The Adam von Trott memorial lectures. Oxford: Oxford University Press.

Brubaker, R. (2004). Ethnicity without groups. Cambridge (Mass.): Harvard University Press.

Bujak, F. (1919). The Jewish question in Poland. Paris. Pobrano z http://www.jrbooksonline.com/HTML-docs/jewish_question_in_poland.htm

Czapliński, P. (2013, kwiecień 15). Rudy i Zośka 70 lat później. Estetyka i erotyka patriotyzmu. Gazeta Wyborcza.

Czaykowski, K. (1910). Odżydzenie postępu. Przegląd Powszechny, 108(2).

Czy Żyd może należeć do OZN. (1937). Gazeta Polska, 110.

Datner, H. (2007). Ta i tamta strona. Żydowska inteligencja Warszawy drugiej połowy XIX wieku. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny.

Deklaracja ideowo-polityczna Obozu Zjednoczenia Narodowego. (1946) (2. wyd.). Środkowy Wschód. Pobrano z www.polona.pl/dlibra/doccontent?id=26889&from=FBC

Doroszewski, W. (1963). Słownik języka polskiego (T. 5). Warszawa: Wiedza Powszechna.

Dunin-Wąsowicz, K. (2013). Tłum patrzył na getto. Z prof. Krzysztofem Dunin-Wąsowiczem rozmawia Dariusz Nowik. Newsweek Historia, (4).

Gilman, S. L. (1986). Jewish self-hatred. Anti-Semitism and the hidden language of the Jews. Baltimore, London: The John Hopkins University Press.

Gluckman, M. (1958). Analysis of social situation in modern Zululand. Manchester: Manchester University Press.

Grochowska, M. (2012). Ćwiczenia z niemożliwego. Warszawa: Wielka Litera.

Gross, J. T. (2004). Niepamięć zbiorowa. Tygodnik Powszechny, (32).

Gruszczyński, W. (b.d.). Lotna Sandomierska. Dzieje Oddziału partyzanckiego. b.m.

Gruszczyński, W. (1995). Odwet – Jędrusie: próba monografii. Staszów: Staszowskie Towarzystwo Kulturalne.

Hochberg-Mariańska, M., & Gruss, N. (Red.). (1947). Dzieci oskarżają. Kraków: Centralna Żydowska Komisja Historyczna w Polsce.

Janicka, E. (2011). Festung Warschau. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Janion, M., & Szczuka, K. (2013). Niedobre dziecię. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Jeske-Choiński, T. (1914). Program i metoda Żydów. Warszawa: Księgarnia „Przeglądu Katolickiego”.

Kalicki, W. (2008, kwiecień 22). Świadek tylko czyta. Gazeta Wyborcza. Pobrano z http://wyborcza.pl/2029020,76842,5134852.html?sms_code

kospa. (2013, maj 9). Krzysztof Dunin-Wąsowicz nie żyje. Był Sprawiedliwym wśród Narodów Świata.

Gazeta Wyborcza. Pobrano z http://wyborcza.pl/1,75478,13877439,Krzysztof_Dunin_Wasowicz_nie_zyje__Byl_Sprawiedliwym.html#ixzz2Snr0dU7F

Kościesza, Z. (1913). Jak się odżydzać? Poradnik dla wszystkich Polaków. Warszawa: Swój do swego.

Krawczyk, A. (2012). Mały traktat wersalski. Stosunki Międzynarodowe. Pobrano z http://www.stosunkimiedzynarodowe.pl/ma%C5%82y-traktat-wersalski

Ku jakiej Polsce idziemy? (1942, styczeń 22). Rzeczpospolita Polska (2).

Kuhne, T. (2011). Belonging and genocide. Hitler‘ s community, 1918-1945. New Haven, New York: Yale University Press.

Kuroń, J. (1990). Wiara i wina. Do i od komunizmu. Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza.

Legenda o ciosie w plecy. (b.d.). Wikipedia.pl. Pobrano z http://pl.wikipedia.org/wiki/Legenda_o_ciosie_w_plecy

Libionka, D. (2006). ZWZ-AK i Delegatura Rządu RP wobec eksterminacji Żydów polskich. W A. Żbikowski (Red.), Polacy i Żydzi pod okupacją niemiecką 1939-1945. Warszawa: IPN.

Linde, S. B. (1951). Słownik języka polskiego (3. wyd., T. 3). Warszawa: PIW.

Majchrowski, J. (1985). Silni – zwarci – gotowi: myśl polityczna Obozu Zjednoczenia Narodowego. Warszawa: PWN.

Makuchowska, M. (2011). Od wrogów do braci. Posoborowe zmiany w dyskursie Kościoła katolickiego. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.

Marcuse, H. (b.d.). Review of: Boris Barth, Dolchstosslegenden und politische Desintegration: Das Trauma der deutschen Niederlage im Ersten Weltkrieg, 1914-1933 (Düsseldorf: Droste, 2003). Pobrano z http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/publications/reviews/BarthRev069.htm

Modras, R. (2004). Kościół katolicki i antysemityzm w Polsce w latach 1933-1939. (W. Turopolski, Tłum.). Kraków: Homini.

Morawski, ks. M. (1896). Antysemityzm. Przegląd Powszechny. Pobrano z http://www.ultramontes.pl/asemityzm.htm

Newton, A. Z. (2003). Incognito Ergo Sum: ‘Ex’ Marks the Spot in Cahan, Johnson, Larsen, and Yezierska. W H. Hathaway, & et al. (Red.), Race and the modern artist. Oxford: Oxford University Press.

Prus, B. (1991). Lalka (T. 1). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Rolke, T. (2013, maj 19). Ucieczka w modę. Z Tadeuszem Rolke rozmawia Jacek Tomczuk. Newsweek.

Rosting, H. (1923). Protection of minorities by the League of Nations. The American Journal of International Law, 17(4). Pobrano z http://www.jstor.org/discover/10.2307/2188655?uid=3738840&uid=2&uid=4&sid=56278140963

Rotem, S. (2013, kwiecień 20). Do dziś dręczy mnie myśl, czy wolno nam było. Gazeta Wyborcza.

Rudnicki, S. (2008). Asemityzm i jego skutki. W S. Rudnicki, Równi ale niezupełnie. Warszawa: Stowarzyszenie „Midrasz”.

Sala Rose, R. (2006). Krytyczny słownik mitów i symboli nazizmu. (Z. Jakubowska, & A. Rurarz, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Sic!

Showalter, D. (1982). Little man, what now? Der Sturmer in the Weimar Republic. New York: Shoe String Press, Incorporated.

Stab-in-the-back myth. (b.d.). Pobrano z http://en.wikipedia.org/wiki/File:Stab-in-theback_postcard.jpg

Strzembosz, T. (2000). Rzeczpospolita podziemna. Warszawa: Wydawnictwo Krupski i S-ka.

Szczotka, S. (b.d.). Wizerunek bolszewika w polskich plakatach propagandowych z wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920 roku ze zbiorów Muzeum Niepodległości. Pobrano z http://www.muzeumniepodleglosci.home.pl/konferencja/referaty_/8.%20mgr%20Sylwia_Szczotka_wizerunek_bolszewika.pdf

Szpakowska, M. (2012). „Wiadomości Literackie“ prawie dla wszystkich. Warszawa: W.A.B.

Szpytma, M., & Szarek, J. (2007). Sprawiedliwi wśród narodów świata. Kraków: Dom Wydawniczy Rafael.

Timofiejew, G. (1960). Człowiek jest nagi. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.

Tokarska-Bakir, J. (2012). Okrzyki pogromowe. Szkice z antropologii historycznej Polski 1939-1946. Wołowiec: Czarne.

Tych, F. (1999). Długi cień Zagłady. Szkice historyczne. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny.

Urban, J. (2013). Jerzy Urban o swoim życiu rozmawia z Martą Stremecką. Warszawa: Wydawnictwo Czerwone i Czarne.

Zagadnienie żydowskie. (1941). Wiadomości Polskie, (57).

Zaremba, M. (2012). Wielka trwoga. Polska 1944-1947. Kraków: Znak.

Zerubavel, E. (2006). Elephant in the Room. Silence and Denial in Everyday Life. Oxford: Oxford University Press.

Żuławski, Z. (1939). Refleksje. Warszawa: Wydawnictwo Komisji Centralnej Związków Zawodowych.

Żyndul, J. (2011). Kłamstwo krwi. Legenda mordu rytualnego na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Warszawa: Wydawnictwo Cyklady.




Copyright (c) 2014 Joanna Tokarska-Bakir

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/