DOI: https://doi.org/10.11649/slh.1363

Dla kogo i o czym? Muzeum Polin, historiografia Żydów a Żydzi jako „sprawa polska" [For whom and about what? The Polin Museum, Jewish historiography and Jews as a “Polish cause”]

Kamil Kijek

Abstract


For whom and about what? The Polin Museum, Jewish historiography and Jews as a “Polish cause”

The article presents main threads of the ongoing debate around the permanent exhibition of the Polin Museum of the History of Polish Jews in Warsaw. Analyzing differences between two fields of research, Jewish studies and studies on Polish-Jewish relations, the article makes the case that many of the critical voices in this debate stem from a lack of understanding of the differences between these two fields of research; these in their turn arise from the current state of affairs in Poland, and the pressure of nationalism and ethnocentrism, exerted also on Polish historical debates. If the telling of the 1,000 years of the history of Jewish life in Poland were to concentrate on the attitudes of the majority population towards Jews, as the critics seem to suggest, should be the case, the Museum’s narrative would run the risk of falling into a teleological fallacy, whereby all previous events and processes are interpreted as mechanically leading to the Holocaust, and of omitting all of these elements of Jewish history which are not relevant from the perspective of the Holocaust and of antisemitism studies. Making anti-Jewish hatred or the attitudes of the general majority towards Jews into the central axis of Jewish history could deprive Jews of their own historical subjectivity. At the same time, the article points out where and how the narrative of the Polin Museum indeed insufficiently includes the subject of antisemitism as an important factor of Jewish experience and of Jewish history in Poland. Renewing the dialogue between representatives of Jewish studies and Polish-Jewish relations studies is crucial from the standpoint of the current situation in Poland, in which the Polin Museum can be used by various actors in their attempts to build highly biased, politicized and uncritical versions of the history of Poland generally and of Polish attitudes towards the Jews specifically. This kind of understanding between the fields of Jewish studies and Polish-Jewish relations studies and their representatives’ common struggle against such attempts require an understanding of the autonomy of and differences between these two fields of research.

 

Dla kogo i o czym? Muzeum Polin, historiografia Żydów a Żydzi jako „sprawa polska”

Artykuł ten przedstawia najważniejsze wątki krytycznej debaty wokół treści wystawy stałej Muzeum Historii Żydów Polskich Polin. Analizując różnice między dwoma polami badawczymi – studiami żydowskimi i studiami nad relacjami polsko-żydowskimi – autor broni tezy, że wiele krytycznych głosów w debacie wynika z niezrozumienia różnic między przedmiotem badań tych dwóch pól, po części wynikającego z obecnej sytuacji – panującego nacjonalizmu i etnocentryzmu, wywierających wpływ również na polskie debaty historyczne. Domaganie się od wystawy opowiadającej tysiącletnią historię Żydów na ziemiach polskich, aby koncentrowała się głównie na stosunku społeczeństwa większościowego do Żydów, grozi popełnieniem błędu teleologii, to jest interpretowaniem wcześniejszych wydarzeń i procesów jako nieuchronnie prowadzących do Zagłady, a także pomijaniem wszystkich tych elementów dziejów żydowskich, które z perspektywy Holokaustu i badań nad antysemityzmem nie mają znaczenia. Tego rodzaju postulaty i stojące za nimi metahistoryczne założenia grożą pozbawieniem Żydów roli podmiotów w ich własnej historii. Z drugiej strony autor tekstu wskazuje na elementy narracji wystawy stałej Muzeum Polin, w których rzeczywiście w niedostateczny sposób uwzględniona została problematyka antysemityzmu jako ważnego elementu żydowskiego doświadczenia i kluczowego czynnika dziejów Żydów w Polsce. Przywrócenie rzeczywistego dialogu i komunikacji pomiędzy przedstawicielami studiów żydowskich i badaczami relacji polsko-żydowskich, przy zachowaniu autonomii tych dwóch pól i zrozumieniu różnic pomiędzy nimi, jest też istotne z punktu widzenia niewątpliwych zagrożeń w postaci prób wykorzystania Muzeum Polin w budowie upolitycznionych, bezkrytycznych wizji historii Polski i stosunku Polaków do Żydów.


Keywords


Polin; Museum of the History of Polish Jews; Jewish studies; Polish-Jewish relations; metahistory; Jewish historiography; antisemitism

References


Bacon, G. C. (1996). The politics of tradition: Agudat Yisrael in Poland, 1916–1939. Jerusalem: Magness Press.

Braun, G. (2015). Owijanie w bibułkę. Uważam Rze, 2015(1). Pobrano 28 września 2016, z http://www.historia.uwazamrze.pl/artykul/1146340/owijanie-w-bibulke

Ferfecki, W. (2014, październik 29). Potrzebne muzeum Żydów. Rzeczpospolita. Pobrano 28 września 2016, z http://www.rp.pl/artykul/1152982-Potrzebne-Muzeum-Zydow.html#ap-1

Janicka, E. (2016). The Embassy of Poland in Poland: The Polin myth in the Museum of the History of Polish Jews as narrative pattern and model of minority-majority relations. W I. Grudzińska-Gross & I. Nawrocki (Red.), Poland and Polin: New interpretations in Polish-Jewish studies (ss. 144–146). Frankfurt am Main: Peter Lang Edition.

Janicka, E., Datner, H., & Keff, B. (2014, maj 30). Polska panika moralna: Czy upamiętnić Sprawiedliwych koło Muzeum Historii Żydów Polskich. Gazeta Wyborcza. Pobrano 28 września 2016, z http://wyborcza.pl/magazyn/1,124059,16065323,Polska_panika_moralna__Czy_upamietnic_Sprawiedliwych.html

Janion, M. (2007). Polonia powielona. W M. Janion, Niesamowita Słowiańszczyzna: Fantazmaty literatury. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Kassow, S. (1989). Community and identity in the interwar Shtetl. W Y. Gutman, E. Mendelsohn, J. Reinharz, & C. Schmeruk (Red.), The Jews of Poland between two world wars. Hanover: University Press of New England.

Krakowska, J. (b.d.). Konformy: Cytatotchórzostwo. Dwutygodnik.com: Strona Kultury. Pobrano 23 sierpnia 2016, z http://www.dwutygodnik.com/artykul/5453-konformy-cytatchorzostwo.html

Matyjaszek, K. (2015, marzec 24). Polinizacja historii: O wystawie stałej Muzeum Historii Żydów Polskich. Kultura Liberalna, 2015(12), Pobrano 23 sierpnia 2016, z http://kulturaliberalna.pl/2015/03/24/konradmatyjaszek-mhzp-wystawa-stala-recenzja/

Matyjaszek, K. (2016). Wall and window: The rubble of the Warsaw Ghetto as the narrative space of the Polin Museum of the History of the Polish Jews. W I. Grudzińska-Gross & I. Nawrocki (Red.), Poland and Polin: New interpretations in Polish-Jewish studies (ss. 59–97). Frankfurt am Main: Peter Lang Edition.

Mendelsohn, E. (1992). Żydzi w Europie Środkowo-Wschodniej w okresie międzywojennym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Mendelsohn, E. (1993). On modern Jewish politics. New York: Oxford University Press.

Pietrzak, J. (2015, wrzesień 12). Muzeum ahistorii Żydów Polskich. Krytyka Polityczna: Dziennik Opinii, 2015(255). Pobrano 28 września 2015, z http://www.krytykapolityczna.pl/artykuly/kultura/20150911/pietrzak-muzeum-ahistorii-zydow-polskich

Roskies, D. G. (2015). Polin: A light unto the nations. Jewish Review of Books, 2015(Winter). Pobrano 28 sierpnia 2016, z http://jewishreviewofbooks.com/articles/1435/polin-a-light-unto-the-nations/

Rosman, M. (1986). Jewish perceptions of insecurity and powerlessness in 16th-18th century Poland. Polin, 1, 19–27.

Rosman, M. (1990). The lord's Jews: Magnate-Jewish Relations in the Polish-Lithuanian Commonwealth during the 18th century. Boston, MA: Harvard University Press.

Rosman, M. (2007). How Jewish is Jewish history?. Liverpool: The Littman Library of Jewish Civilization.

Rosman, M. (2002). Innovative tradition: Jewish culture in the Polish-Lithuanian Commonwealth. W D. Biale (Red.), Cultures of the Jews: A new history (ss. 519–570). New York: Schocken Books.

Rosman, M. (2004). Żydzi pańscy: Stosunki magnacko-żydowskie w Rzeczypospolitej XVIII wieku (W. Tyszka, Tłum.). Warszawa: Biblioteka Narodowa.

Rosman, M. (2011). Jak pisać historię żydowską? (A. Jagodzińska, Tłum. & Red.). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Rosman, M. (2012). Categorically Jewish, distinctly Polish: The Museum of the History of Polish Jews and the new Polish-Jewish metahistory. Jewish Studies, Internet Journal (JSIJ), 2012(10), 361–387.

Stampfer, S. (1998). Hasidic Yeshivot in inter-war Poland. Polin, 11, 3–24.

Stampfer, S. (2014). Did the Khazars convert to Judaism? Jewish Social Studies, 19(3), 1–72. https://doi.org/10.2979/jewisocistud.19.3.1

Szaniawska, K., & Datner, H. (2015, maj 30). Datner: Żydowski punkt widzenia. Krytyka Polityczna: Dziennik Opinii, 2015(150). Pobrano 25 sierpnia 2016, z http://www.krytykapolityczna.pl/artykuly/historia/20150529/datner-zydowski-punkt-widzenia-rozmowa

Szaniawska, K., & Stola, D. (2015, wrzesień 5). Stola: Pochwały Polin górują nad zarzutami niczym Himalaje. Krytyka Polityczna: Dziennik Opinii, 2015(248). Pobrano 23 sierpnia 2016, z http://www.krytykapolityczna.pl/artykuly/historia/20150904/stola-pochwaly-polin-goruja-nad-zarzutami-niczym-himalaje

Tokarska-Bakir, J. (2016). Polin: Ultimate lost object. W I. Grudzińska-Gross & I. Nawrocki (Red.), Poland and Polin: New interpretations in Polish-Jewish studies (ss. 49–58). Frankfurt am Main: Peter Lang Edition.

Wodziński, M. (2012). Studia żydowskie w Polsce wczoraj i dziś. Studia Judaica, 2012(1–2), 49–75.

Wodziński, M. (2014). Choroba krótkiej pamięci. Polityka, 2014(17), 64–66.

Zubrzycki, G. (2016). Problematizing the Jewish turn. W I. Grudzińska-Gross & I. Nawrocki (Red.), Poland and Polin: New interpretations in Polish-Jewish studies (ss. 175–179). Frankfurt am Main: Peter Lang Edition.




Copyright (c) 2017 Kamil Kijek

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/