DOI: https://doi.org/10.11649/slh.1555

Wybawca Wittgenstein? Problem reguł w teorii praktyki Pierre'a Bourdieu

Magdalena Pancewicz-Puchalska

Abstract


Wittgenstein the saviour? The problem of rules in Pierre Bourdieu’s theory of practice

The text constitutes a thorough and exhaustive analysis of the impact of Ludwig Wittgenstein’s philosophy on Pierre Bourdieu’s theory of practice and especially on his notions of practical sense and logic of practice. The author first considers both philosophers’ attitude to objectivism. Then she proposes a reading of Wittgenstein’s theory that might prove useful and inspiring in the sociological field. In the final section, the author analyses the other, partly oppositional in relation to Bourdieu’s, theories of practice, proposed by Anthony Giddens and Michel de Certeau, putting them in the light of Wittgenstein’s analyses.

 

Wybawca Wittgenstein? Problem reguł w teorii praktyki Pierre’a Bourdieu

Tekst stanowi dociekliwą i wyczerpującą analizę wpływu filozofii Ludwiga Wittgensteina na teorię praktyki Pierre’a Bourdieu, a zwłaszcza na wypracowane przez Bourdieu pojęcia zmysłu praktycznego i logiki praktycznej. Autorka rozważa stosunek do obiektywizmu obu filozofów. Następnie proponuje takie odczytanie teorii Wittgensteina, które mogłoby okazać się pożyteczne i inspirujące w polu socjologicznym. W ostatniej części artykułu autorka analizuje inne, po części opozycyjne wobec teorii Pierre’a Bourdieu teorie praktyki, zaproponowane przez Anthony’ego Giddensa i Michela de Certeau i stawia je w świetle analiz Wittgensteina.


Keywords


Pierre Bourdieu; Ludwig Wittgenstein; habitus

Full Text:

PDF (in Polish)

References


Berger, P., & Luckmann, T. (1983). Społeczne tworzenie rzeczywistości (J. Niżnik, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bourdieu, P. (1990). In other words: Essays towards a reflexive sociology (M. Adamson, Tłum.). Stanford: Stanford University Press.

Bourdieu, P. (1999). Postscript. W P. Bourdieu, A. Accardo, G. Balazs i in., The weight of the world: Social suffering in contemporary society (P. Parkhurs Ferguson i in., Tłum.). Stanford: Stanford University Press.

Bourdieu, P. (2002). Bachelors’ ball (R. Nice, Tłum.). Chicago: University of Chicago Press.

Bourdieu, P. (2004a). Męska dominacja (L. Kopciewicz, Tłum.). Warszawa: Oficyna Naukowa.

Bourdieu, P. (2004b). Science of science and reflexivity (R. Nice, Tłum.). Chicago: University of Chicago Press.

Bourdieu, P. (2007). Szkic teorii praktyki poprzedzony trzema studiami na temat etnologii Kabylów (W. Kroker, Tłum.). Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki.

Bourdieu, P. (2008). Zmysł praktyczny (M. Falski, Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bourdieu, P. (2009). Rozum praktyczny: O teorii działania (J. Stryjczyk, Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bourdieu, P., & Wacquant, L. (1992). An invitation to reflexive sociology. Chicago: The University of Chicago Press.

Bourdieu, P., & Wacquant, L. (2001). Zaproszenie do socjologii refleksyjnej (A. Sawisz, Tłum.). Warszawa: Oficyna Naukowa.

Bouvresse, J. (1999). Rules, dispositions, and the habitus. W R. Shusterman (Red.), Bourdieu: A critical reader (ss. 45–63). Oxford: Blackwell Publishers.

Buchanan, I. (2000). Michel de Certeau: Cultural theorist. London: Sage Publications.

Certeau, M. de. (2008). Wynaleźć codzienność: Sztuki działania (K. Thiel-Jańczuk, Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Certeau, M. de, Giard, L., & Mayol, P. (2011). Wynaleźć codzienność: T. 2. Mieszkać, gotować (K. Thiel-Jańczuk, Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Crary, A. (2009). O stosunku filozofii Wittgensteina do myśli politycznej (L. Rasiński, Tłum.). W A. Crary & R. Read (Red.), Wittgenstein – nowe spojrzenie (ss. 147–178). Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Dreyfus, H., & Rabinow, P. (1999). Can there be a science of existential structure and social meaning. W R. Shusterman (Red.), Bourdieu: A critical reader (ss. 84–93). Oxford: Blackwell Publishers.

Finkelstein, D. H. (2009). Wittgenstein o regułach i platonizmie (T. Zarębski, Tłum.). W A. Crary & R. Read (Red.), Wittgenstein – nowe spojrzenie (ss. 73–96). Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Gerrans, P. (2005). Tacit knowledge, rule following and Pierre Bourdieu’s philosophy of social science. Anthropological Theory, 5(1), 53–74. https://doi.org/10.1177/1463499605050869

Giddens, A. (2002). Nowoczesność i tożsamość: „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności (A. Szulżycka, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Giddens, A. (2003). Stanowienie społeczeństwa: Zarys teorii strukturacji (S. Amsterdamski, Tłum.). Poznań: Wydawnictwo Zysk i Spółka.

Giddens, A. (2009). Nowe zasady metody socjologicznej: Pozytywna krytyka socjologii interptretatywnych (G. Woroniecka, Tłum.). Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”.

Highmore, B. (2002). Everyday life and cultural theory: An introduction. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203464229

Kripke, S. (2007). Wittgenstein o regułach i języku prywatnym (K. Posłajko & L. Wroński, Tłum.). Warszawa: Fundacja Aletheia.

McGinn, M. (1997). Wittgenstein and the „philosophical investigations”. London: Routledge.

Pancewicz-Puchalska, M. (2008). Przemoc daru: Pierre Bourdieu o podwójnej prawdzie gier społecznych. W M. Baczewska (Red.), Portrety przemocy: Filozofia – społeczeństwo – kultura (ss. 50–61). Lublin: Wydawnictwo Akapit.

Pancewicz-Puchalska, M. (2011). Praktykowanie kultury poprzez ciało – o pewnych wątkach fenomenologicznych w socjologii Pierre’a Bourdieu. W K. Łukasiewicz & I. Topp (Red.), Kultura jako cultura (ss. 127–145). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Schatzki, T. R. (1996). Social practices: A Wittgensteinian approach to human activity and the social. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511527470

Schatzki, T. R. (1997). Practices and actions: A Wittgensteinian critique of Bourdieu and Giddens. Philosophy of the Social Sciences, 3(27), 283–308. https://doi.org/10.1177/004839319702700301

Schatzki, T. R. (2000). Wittgenstein and the social context of an individual life. History of the Human Sciences, 13(1), 93–107. https://doi.org/10.1177/09526950022120629

Schatzki, T. R., Knorr-Cetina, K., & Savigny, E. von (2001). Practice turn in contemporary theory. London: Routledge.

Sewell, W. H. Jr. (2006). Teoria struktury: Dwoistość, podmiotowość sprawcza a transformacja (A. Zawadzka & W. Derczyński, Tłum.). W A. Jasińska-Kania, L. M. Nijakowski, J. Szacki, & M. Ziółkowski (Wyb.), Współczesne teorie socjologiczne (T. 2, ss. 700–722). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Shotter, J. (1995). Wittgenstein’s world: Beyond the way of theory toward a social poetics. Pobrano 3 października 2013, z http://www.massey.ac.nz/~alock/virtual/poetics.htm

Stone, M. (2009). Wittgenstein o dekonstrukcji (K. Liszka, Tłum.). W A. Crary & R. Read (Red.), Wittgenstein – nowe spojrzenie (ss. 107–145). Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Swartz, D. (1997). Culture and power: The sociology of Pierre Bourdieu. Chicago: The University of Chicago Press.

Szacki, J. (1991). Obiektywizm i subiektywizm w socjologii. W J. Szacki, Dylematy historiozofii idei oraz inne szkice i studia (ss. 167–217). Warszawa: PWN.

Szacki, J. (2002). Historia myśli socjologicznej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Tarkowska, E. (1974). Ciągłość i zmiana socjologii francuskiej: Durkheim, Mauss, Lévi-Strauss. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Taylor, C. (1993). To follow a rule… W C. Calhoun, E. LiPuma, & M. Postone (Red.), Pierre Bourdieu: Critical perspectives (ss. 45–60). Cambridge: Polity Press.

Wacquant, L. (1992). Toward a social praxeology: The structure and logic of Bourdieu’s sociology. W P. Bourdieu & L. Wacquant, An invitation to reflexive sociology (ss. 1–59). Chicago: The University of Chicago Press.

Wacquant, L. (1998). Pierre Bourdieu. W M. Stones (Red.), Key sociological thinkers (ss. 215–230). London: Macmillan Press. https://doi.org/10.1007/978-1-349-26616-6_17

Wacquant, L. (2001). Wprowadzenie. W P. Bourdieu & L. Wacquant, Zaproszenie do socjologii refleksyjnej (A. Sawisz, Tłum.) (ss. 8–41). Warszawa: Oficyna Naukowa.

Winch, P. (1995). Idea nauki o społeczeństwie i jej związki z filozofią (B. Chwedeńczuk, Tłum.). Warszawa: Oficyna Naukowa.

Wittgenstein, L. (1980a). Culture and value (G. H. von Wright, Red., P. Winch, Tłum.). Chicago: University of Chicago Press.

Wittgenstein, L. (1980b). Remarks on philosophy of psychology (G. E. M. Anscombe, Tłum.). Oxford: Basil Blackwell.

Wittgenstein, L. (1993). Big typescript sections 86–93. W J. Klagge & A. Nordmann (Red.), Philosophical occasions 1912–1951. Indianapolis, IN: Hackett.

Wittgenstein, L. (2000). Uwagi różne (M. Kowalewska, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo KR.

Wittgenstein, L. (2008). Dociekania filozoficzne (B. Wolniewicz, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.




Copyright (c) 2017 Magdalena Pancewicz-Puchalska

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/