DOI: https://doi.org/10.11649/slh.1862

„To nie jest kwestia wyboru”. Z Aleksandrem Smolarem rozmawia Konrad Matyjaszek [“It’s not a matter of choice.” Aleksander Smolar interviewed by Konrad Matyjaszek]

Konrad Matyjaszek

Abstract


“It’s not a matter of choice.” Aleksander Smolar interviewed by Konrad Matyjaszek

Konrad Matyjaszek’s interview with Aleksander Smolar focuses on the contemporary Polish intelligentsia, identified as a social group and a social milieu, and on this group’s self-image produced in relation to antisemitism, understood here both as a set of violence-based public activities and practices, and as an excluding prejudice that constitutes a component of the Polish culture. Aleksander Smolar discusses the history of Aneks, the Polish-language émigré socio-cultural journal, whose editor-in-chief he remained during the entire time of its activity (1973–1990). He talks about the political conditions and forms of pressure directed at the Aneks’s editorial board, composed in majority of persons forced to emigrate from Poland during the antisemitic campaign of March 1968, he also mentions the post-1968 shift of the Polish sphere of culture towards the political right and conservatism, and the rapprochement between the left-wing opposition circles and the organizations associated with the Catholic Church that was initiated in the 1970s. He also recounts reactions to the political changes expressed by his father, Grzegorz Smolar, a communist activist and an activist of the Jewish community in Poland. Afterwards, Smolar discusses the context of creation of his 1986 essay Taboo and innocence [Tabu i niewinność] and analyses the reasons for which the majority of the Polish intelligentsia chose not to undertake cultural critique directed against the antisemitic components of the Polish culture.

 

„To nie jest kwestia wyboru”. Z Aleksandrem Smolarem rozmawia Konrad Matyjaszek

Przedmiotem rozmowy Konrada Matyjaszka z Aleksandrem Smolarem jest obraz własny współczesnej inteligencji polskiej jako grupy społecznej i środowiska, wytwarzany w odniesieniu do antysemityzmu, rozumianego zarówno jako zespół publicznych działań i praktyk przemocowych, jak również jako wykluczające uprzedzenie stanowiące element polskiej kultury. Aleksander Smolar opowiada o historii emigracyjnego czasopisma społeczno-kulturalnego „Aneks”, którego redaktorem naczelnym był przez cały czas istnienia pisma w latach 1973–1990. Mówi o uwarunkowaniach i presji, jakiej poddawana była redakcja „Aneksu”, składająca się w większości z osób zmuszonych do emigracji podczas antysemickiej kampanii Marca 1968 roku; o połączonym z kampanią marcową przesunięciu polskiego obiegu kultury w stronę prawicy i konserwatyzmu; o podjętym w latach siedemdziesiątych zbliżeniu środowisk lewicowej opozycji ze stowarzyszeniami powiązanymi z Kościołem katolickim. Aleksander Smolar relacjonuje reakcje na zachodzące przemiany polityczne, jakie dostrzegał u swojego ojca, działacza komunistycznego i zarazem działacza społeczności żydowskiej w Polsce, Grzegorza Smolara; opowiada też o kontekście powstania eseju swojego autorstwa Tabu i niewinność oraz o przyczynach, dla których przedstawiciele polskiej inteligencji nie decydowali się na pełne podjęcie krytyki antysemickich elementów kultury polskiej.


Keywords


Polish history; intelligentsia; 1968; Holocaust; antisemitism; communism

References


Anderson, B. (1997). Wspólnoty wyobrażone: Rozważania o źródłach i rozprzestrzenianiu się nacjonalizmu (S. Amsterdamski, Tłum.). Kraków: Znak.

Aneks (1973). Nieopublikowana wersja artykułu wstępnego do pierwszego numeru „Aneksu”.

Archiwum „Aneksu” – Kultura Liberalna. Pobrano 2 grudnia 2018, z https://aneks.kulturaliberalna.pl/dokumenty/nieopublikowana-wersja-artykulu-wstepnego-do-pierwszego-numeru-aneksu

Aneks. (1986). Żydzi jako polski problem [zbiór tekstów]. Aneks, 1986(41–42), 3–133.

Błoński, J. (1987). Biedni Polacy patrzą na getto. Tygodnik Powszechny, 1987(2), 1–2.

Cooley, C. H. (2009). Human nature and the social order. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers. (1. wyd. 1902).

Czapska, M. (1957). W odpowiedzi red. Turowiczowi. Kultura, 6(116), 53.

Engelking, B. (2011). Jest taki piękny słoneczny dzień…: Losy Żydów szukających ratunku na wsi polskiej 1942–1945. Warszawa: Centrum Badań nad Zagładą Żydów.

Engelking, B., & Grabowski, J. (Red.). (2011). Zarys krajobrazu: Wieś polska wobec zagłady Żydów 1942–1945. Warszawa: Centrum Badań nad Zagładą Żydów.

Engelking, B., & Grabowski, J. (Red.). (2018). Dalej jest noc: Losy Żydów w wybranych powiatach okupowanej Polski. Warszawa: Centrum Badań nad Zagładą Żydów.

Engelking, B., & Leociak, J. (2001). Getto warszawskie: Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: IFiS PAN.

Gross, J. T. (1979). Polish society under German occupation: The Generalgouvernement, 1939–1944. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Gross, J. T. (2001). Sąsiedzi: Historia zagłady żydowskiego miasteczka. Sejny: Pogranicze.

Karpiński, W., & Król, M. (1974). Sylwetki polityczne XIX wieku. Kraków: Znak.

Leder, A. (2013, grudzień 7). Jak w latach 70. ulotniła się lewica. Krytyka Polityczna. Pobrano 2 grudnia 2018, z http://krytykapolityczna.pl/kraj/leder-jak-w-latach-70-ulotnila-sie-lewica/

Majchrowski, J. (1984). Geneza politycznych ugrupowań katolickich. Paryż: Libella.

Majchrowski, J. (1985). Oksfordzka konferencja poświęcona stosunkom polsko-żydowskim. Dzieje najnowsze, 17(3–4), 323–325.

Majchrowski, J. (1988). Some observations on the situation of the Jewish minority in Poland during the years 1918–1939. Polin: Studies in Polish Jewry, 3, 302–313.

Mendelsohn, E. (1988). Response to Majchrowski. Polin: Studies in Polish Jewry, 3, 314–332.

Michnik, A. (1977). Kościół, lewica, dialog. Paryż: Instytut Literacki.

Miłosz, C. (1984). Szlachetność, niestety. Kultura, 1984(9), 7–14.

Orzechowski, H., & Leder, A. (2016, październik 8). Prof. Andrzej Leder: Ta formacja będzie rządziła długo. Może jeszcze jedną kadencję, a może dłużej. Newsweek. Pobrano 2 grudnia 2018,

z https://www.newsweek.pl/polska/prof–andrzej–leder–o–pis–kosciele–i–klasie–sredniej/es68x8b

Polonsky, A. (1984). Oxford conference on Polish-Jewish relations. Soviet Jewish Affairs, 14(3), 51–56. https://doi.org/10.1080/13501678408577466

Polonsky, A. (2009). Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje uczestnika. Kraków: Austeria.

Scharf, R. (1996). Cum ira et studio. W R. Scharf, Co mnie i tobie Polsko…: Eseje bez uprzedzeń (ss. 76–83). Kraków: Fundacja Judaica.

Scharf, R., & Szczypiorski, A. (1979). Polacy i Żydzi - podsumowanie dyskusji. Kultura, 1979(11), 115–133.

Smolar, A. (1986). Tabu i niewinność. Aneks, 1986(41–42), 89–133.

Strzembosz, T. (2001a). Panu Prof. Gutmanowi do sztambucha. Więź, 2001(6), 92–97.

Strzembosz, T. (2001b, styczeń 27). Przemilczana kolaboracja. Rzeczpospolita.

Szczypiorski, A. (1979). Polacy i Żydzi. Kultura, 1979(5), 3–13.

Szczypiorski, A. (1986). Początek. Paryż: Instytut Literacki.

Tokarska-Bakir, J. (2008). Legendy o krwi: Antropologia przesądu. Warszawa: WAB.

Tokarska-Bakir, J. (2012). Okrzyki pogromowe: Szkice z antropologii historycznej Polski lat 1939–1946. Wołowiec: Czarne.

Tokarska-Bakir, J. (2018). Pod klątwą: Społeczny portret pogromu kieleckiego. Warszawa: Czarna owca.

Turowicz, J. (1957, marzec 7). Antysemityzm. Tygodnik Powszechny, 1957(11), 1.

Walicki, A. (1985). Spotkania z Miłoszem. Londyn: Aneks.

Węgrzyn, E. (2010). Emigracja ludności żydowskiej z Polski do Izraela w latach 1956–1959: Przyczyny, przebieg wyjazdu, proces adaptacji w nowej ojczyźnie. Prace Historyczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, 137, 137–151.

Znaniecki, F. (1991). Prawa psychologii społecznej (J. Radzicki, Tłum.). Warszawa: PWN. (1. wyd. 1925).


Comments on this article

View all comments


Copyright (c) 2018 Konrad Matyjaszek, Aleksander Smolar

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/