DOI: https://doi.org/10.11649/slh.2013.015

Ale światy są tendencyjne

Agata Fiedotow

Abstract


But... These worlds are tendentious 

The article focuses on the term tendentious novel and its special use in the Polish literary theory: the context of socialist realist novels. Taking into consideration Louis Althusser’s concept of ideology and Pierre Bourdieu’s theory of pure and impure taste, the article calls into question the idea of tendentiousness in discourse, and categorizing novels as “strongly saturated with ideology” and therefore labelling them as “tendentious”. The inspiration to write this paper was the perception of socialist realism in Poland, with particular reference to Stalinist novels, whose forgotten senses and unknown but universal metaphoric systems are presented by the author.

 

Ale światy są tendencyjne

Autorka opisuje znaczenie pojęcia „powieści tendencyjnej”, jak również jego szczególne użycie w polskiej teorii literatury w kontekście powieści socrealistycznej. W odniesieniu do koncepcji ideologii Louisa Althussera oraz teorii gustu czystego/nieczystego Pierre’a Bourdieu autorka kwestionuje ideę „tendencyjności” w dyskursie, a co za tym idzie, stawia pod znakiem zapytania również zasadność określania powieści „mocno nasyconych ideologią” mianem „tendencyjnych”. Inspiracją do napisania artykułu był odbiór w Polsce realizmu socjalistycznego, a w szczególności powieści czasu stalinizmu, których zapomniany sens oraz uniwersalną metaforykę autorka przedstawia w niniejszej pracy.


Keywords


tendentious novel; socialist realism; ideology; disgust; world transformation

Full Text:

PDF (in Polish)

References


Althusser, L. (2006). Ideologie i aparaty ideologiczne państwa. (A. Staroń, Tłum.). Warszawa: Studenckie Koło Filozofii Marksistowskiej UW.

Bikont, A., & Szczęsna, J. (2006). Lawina i kamienie. Pisarze wobec komunizmu. Warszawa: Prószyński i S-ka.

Boryś, W. (2005). Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Bourdieu, P. (2005). Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia. (P. Biłos, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Bourdieu, P., & Passeron, J.-C. (2006). Reprodukcja. Elementy teorii systemu nauczania. (E. Neyman, Tłum.). Warszawa: PWN.

Brandys, K. (1955). Obywatele. Warszawa: Czytelnik.

Brandys, M. (1953). Początek opowieści. Warszawa: PIW.

Braun, A. (1954a). Lewanty (T. 1). Warszawa: Czytelnik.

Braun, A. (1954b). Lewanty (T. 2). Warszawa: Czytelnik.

Długosz-Kurczabowa, K. (2008). Wielki słownik etymologiczno-historyczny języka polskiego. Warszawa: PWN.

Doda, A. (Red.). (2004). Powaga ironii. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Douglas, M. (2007). Czystość i zmaza. (M. Bucholc, Tłum.). Warszawa: PIW.

Dróżdż-Satanowska, Z. (1953). Opowieść wierzbowa. Warszawa: Czytelnik.

Fatyga, B., & Zieliński, P. (2006). Tempus Fugit. Analiza metafor czasu – propozycja metodologiczna. Przegląd Socjologii Jakościowej, 1. Pobrano z http://www.qualitativesociologyreview.org/PL/index_pl.php

Gadamer, H.-G. (2007). Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej. (B. Baran, Tłum.). Warszawa: PWN.

Gałaj, J. (1953). W rodzinie Lebiodów. Warszawa: Czytelnik.

Głowiński, M. (1992). Rytuał i demagogia: trzynaście szkiców o sztuce zdegradowanej. Warszawa: OPEN.

Gombrowicz, W. (1987). Ferdydurke. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Jäkel, O. (2003). Metafory w abstrakcyjnych domenach dyskursu. Kognitywno-lingwistyczna analiza metaforycznych modeli aktywności umysłowej, gospodarki i nauki. (M. Banaś, & B. Drąg, Tłum.). Kraków: Universitas.

Jasińska, A., & Siemieńska, R. (1978). Wzory osobowe socjalizmu. Warszawa: Książka i Wiedza.

Konwicki, T. (1952). Przy budowie. Warszawa: Czytelnik.

Krzyżanowski, J. (Red.). (1969). Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich (T. 1). Warszawa: PIW.

Lakoff, G., & Johnson, M. (2010). Metafory w naszym życiu. (T. Krzeszowski, Tłum.). Warszawa: Aletheia.

Majmurek, J., & Szumlewicz, P. (Red.). (2010). PRL bez uprzedzeń. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Książka i Prasa”.

Mannheim, K. (2008). Ideologia i utopia. (J. Miziński, Tłum.). Warszawa: Aletheia.

Meissner, J. (1952). S/T Samson wychodzi w morze. Warszawa: Książka i Wiedza.

Newerly, I. (1953). Pamiątka z Celulozy. Warszawa: Czytelnik.

Piekara, M. (2001). Bohater powieści socrealistycznej. Katowice: Wydawnictwo Gnome.

Ricoeur, P. (1975). Zdarzenie i sens wypowiedzi (E. Bieńkowska, Tłum.). W S. Cichowicz (Red.), Egzystencja i hermeneutyka. Rozprawy o metodzie (ss. 239–251). Warszawa: PAX.

Sławiński, J. (Red.). (1988). Słownik terminów literackich. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Szacki, J. (1991). Ideologia. W J. Szacki, Dylematy historiografii idei oraz inne szkice i studia. Warszawa: PWN.

Ścibor-Rylski, A. (1952). Węgiel. Warszawa: Książka i Wiedza.

Tokarska-Bakir, J. (1992). Hermeneutyka gadamerowska w etnograficznym badaniu obcości. Polska Sztuka Ludowa. Konteksty, 1, 3–17.

Tokarska-Bakir, J. (2014). Komentarz metodologiczny: hermeneutyka filozoficzna jako pomoc w etnograficznym badaniu obcości. W J. Tokarska-Bakir, Wyzwolenie przez zmysły. Tybetańskie koncepcje soteriologiczne (2. wyd.). Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.

Tomasik, W. (1988). Polska powieść tendencyjna 1949-1955. Problemy perswazji literackiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Tomasik, W. (1991). Słowo o socrealizmie. Szkice. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uczelniane WSP.

Toniak, E. (2008). Olbrzymki: kobiety i socrealizm. Kraków: Korporacja Ha!art.

Walat, T. (2013, luty 13). Sukces turystyki kryminalnej w Szwecji. Polityka. Pobrano z http://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/swiat/1523991,1,sukces-turystyki-kryminalnej-w-szwecji.read

Ważyk, A. (b.d.). Poemat dla dorosłych (pierwodruk: „Nowa Kultura” z 21 sierpnia 1955). lewicowo.pl. Pobrano z http://lewicowo.pl/poemat-dla-doroslych

Żukrowski, W. (1953). Mądre zioła. Warszawa: PIW.




Copyright (c) 2014 Agata Fiedotow

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/