DOI: https://doi.org/10.11649/slh.2016.003

The Embassy of Poland in Poland: The Polin Myth in the Museum of the History of Polish Jews (MHPJ) as narrative pattern and model of minority-majority relations [Ambasada Polski w Polsce. Mit Polin w Muzeum Historii Żydów Polskich jako wzór narracji i model relacji mniejszość-większość]

Elżbieta Janicka

Abstract


The Embassy of Poland in Poland: The Polin Myth in the Museum of the History of Polish Jews (MHPJ) as narrative pattern and model of minority-majority relations

The text offers an analysis of the MHJP’s core exhibition, the architecture of the Museum’s building as well as the transformations of its surroundings, seen as operations in as well as on a space that is a sign and a designate of the Holocaust. This observed de-Holocaustization of the Holocaust story takes place in the context of progressing Holocaustization of the story concerning the past of ethnic Poles.

The main narrative uniting the MHJP’s surroundings, building and core exhibition is the idyllic myth of Polin which dictates the selection and presenting of information. The story of Polish hosts and Jewish guests that is inherent to the Polin myth establishes inequality and dominance/subjugation as framing principles of a story of majority-minority relations. It also constitutes a mental gag and an instance of emotional blackmail which precludes any rational – analytical and critical – conversation based on historical realities. Furthermore, in practice, it is a part of a pattern of culture which produces – and at the same time legitimizes – violence and exclusion.

The article reconstructs the principles governing the Polinization of the history of Jews in Eastern Europe (a term coined by Konrad Matyjaszek). These principles include: emphasizing the Polish over the Jewish lieux de mémoire; presenting the figures and landmarks of importance for both groups through the prism of those aspects which concern the majority group; refraining from problematization of specific phenomena (like Judaism or transboundary character) and from applying to the a longue durée perspective; and decontextualization (e.g., by passing over anti-Semitism – Christian but not only Christian – and its significance for the construction of the majority group’s collective identity, an identity that over time increasingly determined the Jews’ conditions of life, until eventually it determined their fate). In relation to the core exhibition the text discusses such issues as: “last minute” censorship; affirmation of anti-Semitic phantasms (like the Paradisus Iudaerum or Esterka); the abandonment planned – and prepared – part of the exhibition dealing with the period after the regaining of independence by Poland in 1989; presenting numerous events and questions in a way that contradicts the state of research not only known but often arrived at in Poland (a particularly outraging example of this is abstaining from a realistic presentation of the Polish context of the Holocaust in favor of a return to the outdated category of the innocent, or indifferent, Polish bystander to the Holocaust).

The stake of this retouched story is the image of Poland and reputation of Poles, that is to say – the complacency of the non-Jewish majority. The price is the mystification of Eastern European Jewish history and the thwarting of the potential for change which arouse as a result of the Jedwabne debate. This potential promised a chance for a revision of culture and a remodelling of social relations in the spirit of equal rights and integrated history. Apart from the period from 1944/45 to 1946, this chance was unprecedented in the
Jewish-Polish and Polish-Jewish “common history that divides”.

 

 

Ambasada Polski w Polsce. Mit Polin w Muzeum Historii Żydów Polskich (MHŻP) jako wzór narracji i model relacji mniejszość-większość


Tekst zawiera analizę wystawy głównej MHŻP, architektonicznej postaci gmachu muzeum i przekształceń jego otoczenia jako operacji dokonanych w oraz na przestrzeni będącej znakiem i desygnatem Zagłady. Kontekstem dla obserwowanej deholokaustyzacji opowieści o Holokauście jest postępująca holokaustyzacja opowieści o przeszłości etnicznych Polaków. 

Narracją główną spajającą otoczenie MHŻP, gmach oraz wystawę główną jest idylliczny mit
Polin, który rozstrzyga o selekcji i sposobie prezentowania informacji. Zawarta w nim opowieść o polskich gospodarzach i żydowskich gościach ustanawia nierównoprawność oraz dominację/podporządkowanie jako zasady ramowe opowieści o relacji większość-mniejszość. Stanowi także rodzaj mentalnego knebla i emocjonalnego szantażu, który udaremnia racjonalną – analityczną i krytyczną – rozmowę w kategoriach historycznego konkretu. Ponadto zaś – w praktyce – jest częścią wzoru kultury, który produkuje – i legitymizuje zarazem – przemoc oraz wykluczenie.

Artykuł rekonstruuje reguły polinizacji historii Żydów w Europie Wschodniej (termin autorstwa Konrada Matyjaszka). Do reguł tych należą m.in. eksponowanie polskich miejsc pamięci (lieux de mémoire) kosztem żydowskich miejsc pamięci; prezentowanie figur i cezur obopólnie ważnych przez pryzmat tego, co w nich istotne dla grupy większościowej; brak problematyzacji zjawisk specyficznych (jak np. judaizm, transgraniczność) i ujęcia ich w perspektywie długiego trwania; dekonstektualizacja (np. pominięcie antysemityzmu –chrześcijańskiego i nie tylko – oraz jego znaczenia dla konstrukcji zbiorowej tożsamości grupy większościowej, która z biegiem czasu w coraz znaczniejszym stopniu rozstrzygała o warunkach życia Żydów, aż przesądziła o ich losie).

W odniesieniu do wystawy głównej tekst porusza sprawę m.in. cenzury last minute; afirmacji antysemickich fantazmatów (jak Paradisus Iudaeorum czy Esterka); rezygnacji z przewidzianej i przygotowanej części ekspozycji dotyczącej okresu po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1989 roku; prezentacji wielu wydarzeń i zagadnień w sposób sprzeczny ze stanem badań nie tylko znanym, ale też niejednokrotnie wypracowanym w Polsce (czego szczególnie bulwersującym przykładem jest odstąpienie od realistycznej prezentacji polskiego kontekstu Zagłady i powrót do zdezaktualizowanej kategorii biernego czy też obojętnego polskiego świadka [bystander] Zagłady).

Stawką tak spreparowanej opowieści jest wizerunek Polski i reputacja Polaków, a więc dobre samopoczucie nieżydowskiej większości. Ceną zaś – mistyfikacja historii Żydów Europy Wschodniej oraz zniweczenie potencjału zmiany, który ujawnił się w związku z debatą jedwabieńską. Potencjał ten oznaczał szansę rewizji kultury oraz przebudowy stosunków społecznych w duchu równych praw i historii zintegrowanej. Nie licząc okresu 1944/1945 - 1946, była to szansa bezprecedensowa w żydowsko-polskiej i polsko-żydowskiej „wspólnej historii, która dzieli”.

 


Keywords


anti-Semitism; de-Holocaustization; Museum of the History of Polish Jews (POLIN MHPJ); Polin myth; Polish historical policy; politics of memory; Polish Jews (concept revision); symbolic violence

References


Agnon, S. Y. (1925). Polin: Sipure Agadot. Tel Aviv: Hedim.

Agnon, S. Y. (1930, January). “Nie wiedzielim” (Z legend o Polsce). Naród, (11), 65–66.

Agnon, S. Y. (1966). Qedumot. In Kol sippurav shel Shmuel Yoseph Agnon (Vol. 1). Jerusalem: Schocken.

Aleksiun, N. (2006). Stosunki polsko-żydowskie w piśmiennictwie historyków żydowskich w Polsce w latach trzydziestych XX wieku. Studia Judaica, (1), 47–67.

An-ski, S. (1909). Di cejlem-frage. Dos naje lebn, (7).

Arad, Y. (2012). La réécriture de la Shoah en Lituanie d’après les sources lituaniennes. Revue d’Histoire de la Shoah, (197), 607–660.

Arel, D. (2010). L’Ukraine, la guerre et le principe de responsabilité collective. In G. Mink & P. Bonnard (Eds.), Le Passé au présent: Gisements mémoriels et actions historicisantes en Europe centrale et orientale (pp. 83–102). Paris: Michel Houdiard Éditeur.

Assuntino, R., & Goldkorn, W. (1999). Strażnik: Marek Edelman opowiada. (J. J. Szczepański, Foreword, I. Kania,Trans.). Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak.

Bakalarski, P. (2014, March 6). Dyrektor Muzeum Historii Żydów Polskich zapowiada: „To nie będzie muzeum antysemityzmu”. TVN 24 / TVN Warszawa. Retrieved 26 July 2016, from http://tvnwarszawa.tvn24.pl/informacje,news,to-nie-bedzie-muzeum-antysemityzmu,115596.html

Bar-Itzhak, H. (1999). Jewish Poland – Legends of origin: Ethnopoetics and legendary chronicles. Detroit: Wayne State University Press.

Bar-Itzhak, H. (n.d.). Esterke. (D. Strauss, Trans. from the Hebrew). In The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe. Retrieved 26 July 2016, from http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Esterke

Bartal, I. (1986). Loyality to the crown or Polish patriotism? The metamorphoses of an anti-Polish story of the 1863 Insurrection. Polin: Studies in Polish Jewry, 1 (Poles and Jews: Renewing the dialogue), 81–95.

Bilewicz, M., & Haska, A. (2012, October 1). Wiara w mord rytualny we współczesnej Polsce. Retrieved 1 July 2016, from http://www.otwarta.org/index.php/kto-wierzy-w-mord-rytualny/

Błoński, J. (January 11, 1987). Biedni Polacy patrzą na getto. Tygodnik Powszechny, (2), 1, 4.

Błoński, J. (2010). Biedni Polacy patrzą na getto. In A. Michnik (Ed.), Przeciw antysemityzmowi 1936–2009. Kraków: Universitas.

Błoński, J. (1998). The poor Poles look at the Ghetto. In A. Polonsky (Ed.), My brother’s keeper? Recent Polish debates on the Holocaust (pp. 34–52). Oxford: Routledge.

Cohen, N. (2014). Zapominanie języka: Polszczyzna i jidysz wśród młodzieży żydowskiej w międzywojennej Polsce. (I. Suchojad, Trans. from the English). In E. Prokop-Janiec & M. Tuszewicki (Eds.), Polskie tematy i konteksty literatury żydowskiej (pp. 269–275). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Engel, D. (1987). In the shadow of Auschwitz: The Polish government-in-exile and the Jews, 1939–1942. Chapel Hill, NC: University of North Carolina Press.

Engel, D. (1993). Facing a Holocaust: The Polish government-in-exile and the Jews, 1943–1945. Chapel Hill: University of North Carolina Press.

Engelking, B., & Gutman, I. (2013). Z profesorem Israelem Gutmanem rozmawia Barbara Engelking. Zagłada Żydów, (9), 207–242.

Engelking, B., & Libionka, D. (2009). Żydzi w powstańczej Warszawie. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów.

Estraikh, G. (2015). The Kultur-Lige in Warsaw: A stopover in the Yiddishists’ journey between Kiev and Paris. In G. Dynner & F. Guesnet (Eds.), Warsaw: The Jewish Metropolis: Essays in honor of the 75th birthday of Professor Antony Polonsky. Leiden: Brill. https://doi.org/10.1163/9789004291812_015

Garstenfeld, M. (2009). The abuse of Holocaust memory: Distortions and responses. (A. H. Foxman, Foreword). Jerusalem: Jerusalem Center for Public Affairs, Institute for Global Jewish Affairs, Anti-Defamation League.

Gerlach, C. (1998). The Wannsee Conference, the fate of German Jews, and Hitler’s decision in principle to exterminate all European Jews. The Journal of Modern History, 70(4), 759–812. http://dx.doi.org/10.1086/235167

Głosowanie nr 43 na 25. posiedzeniu Sejmu dnia 09–11–2012 r. o godz. 15:57:15. (2012). Retrieved 22 July 2015, from http://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/agent.xsp.symbol=glosowania&NrKadencji=7&NrPosiedzenia=25&NrGlosowania=43

Goldenberg, A. (2014, April 9). Polish museum director stresses 1,000-year Jewish history. Forward. Retrieved 26 July 2016, from http://forward.com/news/196311/polish-museum-director-stresses-1000-yearjewish-h/

Grabowski, J. (2004). „Ja tego Żyda znam!”: Szantażowanie Żydów w Warszawie 1939–1943. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.

Grabowski, J. (2016). The Holocaust as a Polish problem. In I. Grudzińska-Gross & I. Nawrocki (Eds.), Poland and Polin: New interpretations in Polish-Jewish studies (pp. 17–27). Frankfurt am Main: Peter Lang Edition.

Grupińska, A., Filipek, W., & Edelman, M. (2000). Co było znaczące w getcie? Nic! Nic! Nie mówcie bzdur! Rozmowa z Markiem Edelmanem przeprowadzona wspólnie z Włodzimierzem Filipkiem dla poznańskiego podziemnego kwartalnika „Czas” w 1985. In A. Grupińska, Ciągle po kole: Rozmowy z żołnierzami getta warszawskiego. Warszawa: Twój Styl.

Grupińska, A., & Gawisar, L. (2000). No przecież jestem! Rozmowa z Lubą Gawisar. In A. Grupińska, Ciągle po kole: Rozmowy z żołnierzami getta warszawskiego. Warszawa: Twój Styl.

Gutman, Y. (1982). The Jews of Warsaw, 1939–1945: Ghetto, underground, revolt. (I. Friedman, Trans. from the Hebrew). Bloomington, IN: Indiana University Press.

Halpern, A. (1934, February 11). Piękna książka dla dzieci żydowskich. Echo Żydowskie, (8), 3.

Halpern, I. (Ed.). (1945). Pinkas Va’ad Arba’ Aratsot. Jerusalem: Mosad Bialik.

Janicka, E. (2010). Holocaustization. (A. Graff, Trans.). In A. Molisak & S. Ronen (Eds.), Polish and Hebrew literature and national identity (pp. 275–290). Warsaw: Dom Wydawniczy Elipsa.

Janicka, E. (2013a). Casimir the Great’s Flying Circus presents: ‘The narrowest house in the world – an event on a global scale.’ Historical re-enactment on the occasion of the 70th anniversary of the Aktion Reinhardt. Studia Litteraria et Historica, (2), 1–56, http://dx.doi.org/10.11649/slh.2013.005

Janicka, E. (2013b). Memory and identity in the former Warsaw Ghetto area. (J. Dziubińska, Trans.). Herito, (4), 66–81.

Janicka, E. (2014). Zamiast negacjonizmu: Topografia symboliczna terenu dawnego getta warszawskiego a narracje o Zagładzie. Zagłada Żydów, (10), 209–256.

Janicka, E. (2015a). Pamięć przyswojona: Koncepcja polskiego doświadczenia zagłady Żydów jako traumy zbiorowej w świetle rewizji kategorii świadka. Studia Litteraria et Historica, (3–4), 148–227. http://dx.doi.org/10.11649/slh.2015.009

Janicka, E. (2015b). The Square of Polish Innocence: POLIN Museum of the History of Polish Jews in Warsaw and its symbolic topography. East European Jewish Affairs, 45(2–3), 200–214. http://doi.org/10.1080/13501674.2015.1059246

Janicka, E., & Żukowski, T. (2011, October 29). Ci nie są z ojczyzny naszej. Gazeta Wyborcza, pp. 20–21.

Janicka, E., & Żukowski, T. (2012). Przemoc filosemicka. Studia Litteraria et Historica, (1), 1–39. http://dx.doi.org/10.11649/slh.2012.001

Karski, J. (2012). Polish death camps, „Collier’s” (14 October 1944)[facsimile]. Zagłada Żydów, (8).

Klich, A., Kurski, J., & Bartoszewski, W. (2013, April 13–14). Arcypolskie powstanie żydowskie. Z Władysławem Bartoszewskim rozmawiają Aleksandra Klich i Jarosław Kurski. Gazeta Wyborcza, p. 14.

Kozłowski, M. (2015). Polskie obozy na straży tożsamości. Bez Dogmatu, (2).

Krutikov, M. (2011). From Kabbalah to class struggle: Expressionism, Marxism, and Yiddish literature in the life and work of Meir Wiener. Stanford: Stanford University Press.

Landau-Czajka, A. (2006). Syn będzie Lech… Asymilacja Żydów w Polsce międzywojennej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton & Instytut Historii PAN.

Landau-Czajka, A. (2015a). Polin – czyli świetlana przeszłość. In A. Landau-Czajka, Polska to nie oni: Polska i Polacy w polskojęzycznej prasie żydowskiej II Rzeczypospolitej. Warszawa: ŻIH.

Landau-Czajka, A. (2015b). Polska to nie oni: Polska i Polacy w polskojęzycznej prasie żydowskiej II Rzeczypospolitej. Warszawa: ŻIH.

Langer, L. L. (1998). Preempting the Holocaust. New Haven: Yale University Press.

Libionka, D. (2006). ZWZ-AK i Delegatura Rządu RP wobec eksterminacji Żydów polskich. In A. Żbikowski (Ed.), Polacy i Żydzi pod okupacją niemiecką 1939–1945: Studia i materiały (pp. 15–207). Warszawa: IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

Libionka, D. (2008). Polskie piśmiennictwo na temat zorganizowanej i indywidualnej pomocy Żydom (1945–2008). Zagłada Żydów, (4), 17–80.

Machcewicz, P., & Persak, K. (Eds.). (2002). Wokół Jedwabnego (Vol. 1). Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

Matyjaszek, K. (2015, March 24). Polinizacja historii: O wystawie stałej Muzeum Historii Żydów Polskich. Kultura Liberalna, (324(12/2015)). Retrieved 24 March 2015, from http://kulturaliberalna.pl/2015/03/24/konrad-matyjaszek-mhzp-wystawa-stala-recenzja/

Mendelsohn, E. (1983). The Jews of East Central Europe between the world wars. Bloomington, IN: Indiana University Press.

Michalska-Bracha, L. (2015). Powstanie styczniowe. In S. Bednarek & B. Korzeniewski (Eds.), Polskie miejsca pamięci: Dzieje toposu wolności (pp. 251–272). Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Nałkowska, Z. (1982). Medaliony. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza.

Novick, P. (1999). The Holocaust in American life. Boston: Houghton Mifflin Company.

Paziński, P., & Datner, H. (2015). Jankiel, chasydzi i Tuwim: O Muzeum Historii Żydów Polskich z Heleną Datner rozmawia Piotr Paziński. Midrasz, (1).

Penn, S. (2014, October 29). Museum of the History of Polish Jews: Now can we rest! Political Critique. Retrieved 24 March 2015, from http://politicalcritique.org/culture/2014/museum-of-the-history-of-polishjews/

Perchoc, P. (2010). Les mutations du compromis mémoriel européen: Une étude balte. In G. Mink & P. Bonnard (Eds.), Le Passé au présent: Gisements mémoriels et actions historicisantes en Europe centrale et orientale (pp. 55–67). Paris: Michel Houdiard Éditeur.

Perechodnik, C. (2004). Spowiedź: Dzieje rodziny żydowskiej podczas okupacji hitlerowskiej w Polsce. (D. Engel, Ed.). Warszawa: Ośrodek KARTA.

Postman, N. (1990). Museum as Dialogue, Museum News, 69(5), 55–58.

Postman, N. (1994). Museum as dialogue. In G. Kavanagh (Ed.), Museum provision and professionalism. New York: Routledge.

Puławski, A. (2009). W obliczu Zagłady: Rząd RP na uchodźstwie, Delegatura Rządu RP na Kraj, ZWZ-AK wobec deportacji Żydów do obozów zagłady (1941–1942). Lublin: IPN.

Rogoziński, S. (1994). Moje szczęśliwe życie. (A. Mostowicz, Foreword). Łódź: Futura Press.

Roseman, M. (2002). The Wannsee Conference and the final solution: A reconsideration. New York: Metropolitan Books.

Rosenfeld, A. H. (2013). The end of the Holocaust. Bloomington: Indiana University Press.

Rotem, S. (1993). „Kazik”: Wspomnienia bojowca ŻOB. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Różański, P. (2006). Wilno, 19–21 kwietnia 1919 roku. Kwartalnik Historii Żydów, (1).

Sandauer, A. (1982). O sytuacji pisarza polskiego pochodzenia żydowskiego w XX wieku: Rzecz, którą nie ja powinienem był napisać... Warszawa: Czytelnik.

Scholem, G. (2006). S. J. Agnon – ostatni hebrajski klasyk? (A. Lipszyc, Trans.). In G. Scholem, Żydzi i Niemcy: Eseje. Listy. Rozmowa (pp. 312–336). Sejny: Pogranicze.

Shmeruk, C. (1985). The Esterke story in Yiddish and Polish literature: A case study in the mutual relations of two cultural traditions. (P. Glikson, Trans., J. Michałowicz, Trans., Polish citations). Jerusalem: Zalman Shazar Center for the Furtherance of the Study of Jewish History.

Shmeruk, C. (1987). Responses to antisemitism in Poland, 1912–1936: A case study of the novels of Michał Bursztyn. In J. Reinharz (Ed.), Living with antisemitism: Modern Jewish responses. Hanover: Brandeis University Press.

Shmeruk, C. (1990). Yiddish literature and collective memory: The case of the Khmelnytskyi’s massacres. Polin: Studies in Polish Jewry, 5, 173–183.

Shmeruk, C. (2000). Legenda o Esterce w literaturze jidysz i polskiej: Studium z dziedziny stosunków wzajemnych dwóch kultur i tradycji. (M. Adamczyk-Garbowska, Trans.). Warszawa: Oficyna Naukowa.

Shmeruk, C. (2014a). Awrom Suckewer i polska poezja. Juliusz Słowacki w poemacie „Cu Pojln”. (M. Adamczyk-Garbowska, Trans. from the Yiddish). In E. Prokop-Janiec & M. Tuszewicki (Eds.), Polskie tematy i konteksty literatury żydowskiej (pp. 279–287). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Shmeruk, C. (2014b). Rzeź Chmielnickiego: Literatura jidysz i pamięć zbiorowa. (M. Tengowska, Trans. from the English). In E. Prokop-Janiec & M. Tuszewicki (Eds.), Polskie tematy i konteksty literatury żydowskiej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Sobel, P., & Datner, H. (2014). Z Heleną Datner rozmawia Poldek Sobel. Plotkies, (62). Retrieved 1 July 2016, from http://www.jewish.org.pl/index.php/pl/opinie-komentarze-mainmenu-62/6803-helena-datner-omhp.html

Sommerfeldt, J. von (1942, July). Die Juden in den polnischen Sprichwörtern und sprichwörtlichen Redensarten. Die Burg, (3).

Sprawozdanie Stenograficzne z 25. posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 7 listopada 2012 r. (2012). Retrieved 22 July 2015, from http://orka2.sejm.gov.pl/StenoInter7.nsf/0/EC230E99A06A15C0C1257AB000103234/%24File/25_a_ksiazka.pdf

Steinlauf, M. C. (1997). Bondage to the dead: Poland and the memory of the Holocaust. Syracuse, NY: Syracuse University Press.

Steinlauf, M. C. (2006). Fardibekt! – An-sky’s Polish legacy. In G. Safran & S. J. Zipperstein (Eds.), The worlds of S. An-sky: A Russian Jewish intellectual at the turn of the century. Stanford: Stanford University Press.

Steinweis, A. (2009). Kristallnacht 1938. Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press.

Sternberg, H. (1878). Geschichte der Juden in Polen unter dem Piasten und Jagellonen. Leipzig: Duncker & Humblot

Stryjek, T. (2011). „Wojna o pamięć” o wydarzeniach lat trzydziestych–pięćdziesiątych XX wieku w Europie Środkowej i Wschodniej w latach 2005–2010 – strategie polityki Litwy, Łotwy, Estonii, Ukrainy i Rosji. Kultura i Społeczeństwo, (4), 191–223.

Szaniawska, K., & Datner, H. (2015, maj 30). Datner: Żydowski punkt widzenia. Pyta Kacha Szaniawska. Dziennik Opinii Krytyka Polityczna. Retrieved 1 July 2016, from http://www.krytykapolityczna.pl/artykuly/historia/20150529/datner-zydowski-punkt-widzenia-rozmowa

Szarota, T. (2000). U progu Zagłady: Zajścia antyżydowskie i pogromy w okupowanej Europie. Warszawa: Wydawnictwo Sic!

Szuchta, R., & Trojański, P. (2003). Holokaust – zrozumieć dlaczego. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Mówią wieki” & Dom Wydawniczy Belona.

Szymaniak, K. (2014). Trup, wampir i orzeł: Romantyzm w kulturze jidysz u progu dwudziestolecia międzywojennego. In E. Prokop-Janiec (Ed.), Polacy-Żydzi: Kontakty kulturowe i literackie. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Śmiłowicz, P., & Kaczyński, J. (2006, February 16). Prezydent naprawdę się wahał: Z Jarosławem Kaczyńskim rozmawia Piotr Śmiłowicz. Rzeczpospolita, p. 3.

Śpiewak, J., Waślicka, Z., Żmijewski, A., & Halbersztadt, J. (2015). Muzeum żydowskie: Z Jerzym Halbersztadtem rozmawiają Jan Śpiewak, Zofia Waślicka, Artur Żmijewski. Krytyka Polityczna, (40–41), 292–319.

Śpiewak, J., Waślicka, Z., Żmijewski, A., & Kirshenblatt-Gimblett, B. (2015). Muzeum faktów odczutych: Z Barbarą Kirshenblatt-Gimblett rozmawiają Jan Śpiewak, Zofia Waślicka i Artur Żmijewski. Krytyka Polityczna, (40–41), 262–275.

Tokarska-Bakir, J. (2004). Żydzi u Kolberga. In J. Tokarska-Bakir, Rzeczy mgliste: Eseje i studia. (M. Janion, Foreword). Sejny: Pogranicze.

Tokarska-Bakir, J. (2008). Legendy o krwi: Antropologia przesądu. Warszawa: WAB.

Tokarska-Bakir, J. (2015). Légendes du sang: Pour une anthropologie de l’antisémitisme chrétien. (M. Maliszewska, Tłum.). Paris: Albin Michel.

Tych, F. (1999). Długi cień Zagłady: Szkice historyczne. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny IN-B.

Uchwała Sejmu RP oddająca hołd Narodowym Siłom Zbrojnym.(n.d.). Retrieved 22 July 2015, from http://nsz.com.pl/index.php/dokumenty/793-uchwaa-sejmu-rp-oddajca-hod-narodowym-siom-zbrojnym

Urynowicz, M. (2009). La Délégation du gouvernement de la République polonaise de Londres et le financement du Conseil d’aide aux Juifs (Żegota). In J.-C. Szurek & A. Wieviorka (Eds.), Juifs et Polonais 1939–2008 (pp. 79–93). Paris: Albin Michael.

Waślicka, Z., Żmijewski, A., & Leociak, J. (2015, March 31). Leociak: Gruz z papier mâché: Pytają Zofia Waślicka i Artur Żmijewski. Dziennik Opinii. Krytyka Polityczna. Retrieved 1 July 2016, from http://www.krytykapolityczna.pl/artykuly/kultura/20150331/leociak-gruz-z-papier-mache-rozmowa

Waślicka, Z., Żmijewski, A., & Stola, D. (2015). Muzeum tożsamości: Z Dariuszem Stolą rozmawiają Zofia Waślicka i Artur Żmijewski. Krytyka Polityczna, (40–41), 276–291.

Wolff-Powęska, A. (2015, April 18–19). Alma Mater Auschwitz. Gazeta Wyborcza, p. 33.

Wróbel, P. J. (2013, December 14–15). Kazimierz i jego Esterka. Gazeta Wyborcza, p. 34. Retrieved 24 March 2015, from http://wyborcza.pl/magazyn/1,134734,15127974,Kazimierz_i_jego_Esterka.html

Yerushalmi, Y. H. (1982). Zakhor: Jewish history and Jewish memory. Seattle: University of Washington Press.

Zaremska, H. (2011). Długosz i Żydzi. In H. Zaremska, Żydzi w średniowiecznej Polsce: Gmina krakowska (pp. 267–292). Warszawa: Instytut Historii PAN.

Zuckerman, Y. (1993). A surplus of memory: Chronicle of the Warsaw Ghetto Uprising. (B. Harshav, Ed. & Trans.). Berkeley, CA: University of California Press.

Żbikowski, A. (2006). U genezy Jedwabnego: Żydzi na Kresach Północno-Wschodnich II Rzeczypospolitej: Wrzesień 1939–lipiec 1941. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny.

Żukowski, T. (2013). Wytwarzanie „winy obojętności” oraz kategorii „obojętnego świadka” na przykładzie artykułu Jana Błońskiego „Biedni Polacy patrzą na getto”. Studia Litteraria et Historica, (2), 423–451. http://dx.doi.org/10.11649/slh.2013.018




Copyright (c) 2016 Elżbieta Janicka

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/