DOI: https://doi.org/10.11649/slh.2034

Czerwony nacjonalizm? Przyczynek do genealogii polskiego stalinizmu [Red Nationalism? A Brief Overview of the Origins of Polish Stalinism]

Michał Kozłowski

Abstract


Red Nationalism? A Brief Overview of the Origins of Polish Stalinism

This article argues against the still-dominant idea that Polish Stalinism must be interpreted in “exteriority” and “rupture” due to the Soviet Union’s political grip over the country. The period of Stalinist rule constitutes a particularly dense and fecund time in Polish history, one that can only be understood within the framework of Poland’s past and present: the period's origins and metahistory. The discursive gesture of depriving certain historical actors of their legitimate agency echoes the struggles over ethnicity and politics within Polish socialist circles at the turn of the twentieth century. There is, however, a disturbing paradox in the historical outcome of this distant debate: The ones who carried out the project of a Polish mono-ethnic state were the disciples of Polish revolutionary internationalists.

 

Czerwony nacjonalizm? Przyczynek do genealogii polskiego stalinizmu

Artykuł stanowi polemikę z wciąż jeszcze dominującym poglądem, jakoby ze względu na polityczną dominację Związku Radzieckiego nad ówczesną Polską polski stalinizm należało rozpatrywać w kategoriach „zewnętrzności” i „zerwania”. Stalinizm był szczególnie doniosłym i intensywnym okresem polskiej historii, okresem, który można zrozumieć jedynie w odniesieniu do przeszłości i teraźniejszości Polski, w kontekście jego początków i metahistorii. Dyskursywny gest przemilczenia rzeczywistego wpływu pewnych aktorów na historię przywodzi na myśl konflikt, jaki na przełomie XIX i XX wieku toczył się w obrębie ruchu socjalistycznego wokół roli etniczności w polityce. Te dawne spory miały jednak paradoksalny rezultat: realizacja projektu monoetnicznego polskiego państwa narodowego przypadła w udziale epigonom polskich rewolucjonistów-internacjonalistów.


Keywords


Stalinism; mono-ethnicity; internationalism; Polish history; communism; metahistory; origins

References


Blobaum, R. (1984). Feliks Dzierżyński and the SDKPiL: A study of the origins of Polish communism. Boulder, CO: East European Monographs. (East European Monographs, 154).

Borucki, M. (Red.). (1978). Z dziejów Polski 1864–1939: Teksty źródłowe do nauczania historii Polski. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Ciszewski, P. (2019). Berlin: Pamięci Róży Luksemburg. Pobrano 11 grudnia 2019, z http://lewica.pl/?id=32027&tytul=Berlin:-Pami%EAci-R%F3%BFy-Luksemburg

Chmielewska, K., Mrozik, A., & Wołowiec, G. (Red.). (2018). Komunizm: Idee i praktyki w Polsce 1944–1989. Warszawa: Instytut Badań Literackich.

Cywiński, B. (1971). Rodowody niepokornych. Kraków: Znak.

Fidelis, M. (2015). Kobiety, komunizm i industrializacja w powojennej Polsce. (M. Jaszczurowska, Tłum.). Warszawa: WAB.

Fördős, Z. (2019). Zrozumieć Feliksa (T. 1). Warszawa: Wydawnictwo WasPos.

Foucault, M. (2000). Czym jest Oświecenie? (D. Leszczyński & L. Rasiński, Tłum.). W M. Foucault, Filozofia, historia, polityka: Wybór pism. Warszawa: PWN.

Gellner, E. (2009). Narody i nacjonalizm (T. Hołówka, Tłum.). Warszawa: Difin.

Gontarczyk, P. (2013). Polska Partia Robotnicza: Droga do władzy 1941–1944. Warszawa: Fronda.

Grabski, A. (2008, Kwiecień 18). Listek figowy internacjonalizmu. Rzeczpospolita. Pobrano z https://www.rp.pl/artykul/122648-Listek-figowy-internacjonalizmu.html

Kaliński, J., & Landau, Z. (1998). Gospodarka Polski w XX wieku. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.

Leder, A. (2014). Prześniona rewolucja: Ćwiczenia z logiki historycznej. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Luksemburg, R. (1905). Kwestia polska a ruch socjalistyczny. Kraków.

Łatka, R. (2015). Komunizm w Dzienniku pisanym nocą Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. W R. Łatka & B. Szlachta (Red.), Polskie wizje i oceny komunizmu po 1939 roku (ss. 455–482). Kraków: Ośrodek Myśli Politycznej.

Mackiewicz, S. (2014). Klucz do Piłsudskiego. Kraków: Universitas.

Miłosz, Cz. (1953). Zniewolony umysł. Paryż: Instytut Literacki.

Nazarewicz, R. (2008). Komintern a lewica polska. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Książka i Prasa”.

Paczkowski, A. (1997). Pologne, la “nation-ennemi”: Les répressions soviétiques envers les Polonais – Pologne 1944–1989: le système de repression. W S. Courtois, N. Werth, J.-L. Panné, A. Paczkowski, K. Bartosek, & J.-L. Margolin, Le Livre noir du communisme: Le Livre noir du communisme: Crimes, terreur et répression (ss. 397–428). Paris: Robert Laffon.

Paczkowski, A. (1999a). Poland: The enemy nation. W S. Courtois, N. Werth, J.-L. Panné, A. Paczkowski, K. Bartosek, & J.-L. Margolin, The black book of communism: Crimes, terror, repression (ss. 363–394). London: Harvard University Press.

Paczkowski, A. (1999b). Polacy pod obcą i własną przemocą. W S. Courtois, N. Werth, J.-L. Panné, A. Paczkowski, K. Bartosek, & J.-L. Margolin, Czarna księga komunizmu: Zbrodnie, terror, prześladowania (ss. 397–429). Warszawa: Prószyński i S-ka.

Siermiński, M. (2016). Dekada przełomu: Polska lewica opozycyjna 1968–1980. Od demokracji robotniczej do narodowego paternalizmu. Warszawa: Książka i Prasa.

Szumiło, M. (2014). Roman Zambrowski 1909–1977. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej.

Ther, Ph. (2012). Ciemna strona państw narodowych: Czystki etniczne w nowoczesnej Europie (T. Gabiś, Tłum.). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Tokarska-Bakir, J. (2018). Pod klątwą: Społeczny portret pogromu kieleckiego (T. 1). Warszawa: Czarna Owca.

Torańska, T. (1985). Oni. Londyn: Aneks.

Walenciak, R. (Red.). (2017). Modzelewski, Werblan, Polska Ludowa. Warszawa: Iskry.

Walicki, A. (1983). Rosa Luxemburg and the question of nationalism in Polish Marxism (1893–1914). The Slavonic and East European Review, 61(4), 565–582.

Walicki, A. (2005). Nieporozumienia wokół antykomunizmu. Pobrano 11 grudnia 2019, z http://www.omp.org.pl/stareomp/index835e.html?module=subjects&func=viewpage&pageid=258




Copyright (c) 2019 Michał Kozłowski

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/