DOI: https://doi.org/10.11649/sm.1339

Les cours parisiens d’Adam Mickiewicz et l’idée de religion universelle

Tomasz Szymański

Abstract


Adam Mickiewicz’s Paris lectures and the idea of universal religion

The first half of nineteenth century in France brings the development of several currents of thought that are trying to find a solution to the problems affecting society in this period (pauperisation, crisis of traditional values, oppressed nations). Catholic traditionalists, Illuminati, utopian socialists and humanitarians often formulate the idea of a universal religion, derived from a primal revelation and evolving through the ages, or the idea of a new religion of the future. The aim of the article is to situate in that wider context Mickiewicz’s Paris Lectures and the convictions of the Polish poet on Slavic religion and Messianism. The text is divided into two parts, corresponding to the key aspects of the topic: the first part talks about the search for a revelation preceding the Judeo-Christian revelation, and the second one concerns the announcement of a new revelation, which completes and fulfills the former one.

 

Prelekcje paryskie Adama Mickiewicza i idea religii uniwersalnej

Pierwsza połowa XIX wieku przynosi we Francji rozwój wielu nurtów usiłujących znaleźć rozwiązanie problemów trawiących społeczeństwo w tym okresie (pauperyzacja, kryzys tradycyjnych wartości, ucisk ludów europejskich). Katoliccy tradycjonaliści, iluminiści, socjaliści utopijni i humanitaryści często formułują ideę uniwersalnej religii, wywodzącej się z pierwotnego objawienia i rozwijającej się w procesie dziejowym, lub też ideę nowej religii przyszłości. Celem artykułu jest usytuowanie w tym kontekście prelekcji paryskich Adama Mickiewicza oraz poglądów polskiego wieszcza na temat religii Słowian i mesjanizmu. Tekst podzielony jest na dwie części, odpowiadające dwóm kluczowych aspektom zagadnienia: pierwsza część mówi o szukaniu objawienia poprzedzającego objawienie judeochrześcijańskie, druga zaś dotyczy zapowiedzi nowego objawienia, stanowiącego dopełnienie tego ostatniego.


Keywords


Adam Mickiewicz; Paris Lectures; Collège de France; universal religion; Slavic religion; messianism; revelation; nineteenth century

Full Text:

PDF (in French)

References


Sources mickiewicziennes

Mickiewicz, A. (1845a). L’Église officielle et le messianisme: Cours de littérature slave du Collège de France: Première partie: Littérature et philosophie. Paris: Au comptoir des imprimeurs-unis. Retrieved 1 July 2017, from https://books.google.pl/books?id=k5CYsWGShh8C&printse c=frontcover&hl=pl#v=onepage&q&f=false

Mickiewicz, A. (1845b). L’Église et le Messie: Cours de littérature slave du Collège de France: Deuxième partie: Religion et politique. Paris: Au comptoir des imprimeurs-unis. Retrieved 1 July 2017, from https://books.google.pl/books?id=E7w9AAAAYAAJ&printsec=frontco ver&hl=pl#v=onepage&q&f=false

Mickiewicz, A. (1849a). Les Slaves: Cours professé au Collège de France (Vols. 1–3). Paris: Au comptoir des imprimeurs-unis.

Mickiewicz, A. (1849b). Les Slaves: Cours professé au Collège de France (Vol. 1). Paris: Au comptoir des imprimeurs-unis. Retrieved 1 July 2017, from https://archive.org/details/ lesslavescoursp00mickgoog

Mickiewicz, A. (1997a). Dzieła: Wydanie Rocznicowe 1798–1998: Vols. 8–11. Literatura słowiańska). (J. Maślanka, Ed., L. Płoszewski, Trans.). Warszawa: Czytelnik.

Mickiewicz, A. (1997b). Prelekcje paryskie: Wybór. (M. Piwińska, Ed., L. Płoszewski, Trans.) (Vols. 1–2). Kraków: Universitas.

Mickiewicz, A. (1833). Livre des pélerins polonais, traduit du polonais d’Adam Mickiewicz par le comte Ch. de Montalembert, suivi d’un Hymne à la Pologne, par F. de La Mennais. Paris: E. Renduel. Retrieved 28 February 2017, from http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k991100k

Autres sources

Ballanche, P.-S. de (1830). Prolégomènes. In P.-S. Ballanche, OEuvres de M. Ballanche (Vol. 3). Paris: Librairie J. Barbezat. Retrieved 28 February 2017, from http://gallica.bnf.fr/ ark:/12148/bpt6k114063q

Lamennais, F. de (1817). Essai sur l’indifférence en matière de religion (Vol. 1). Paris: Tournachon-Molin et H. Séguin. Retrieved 28 February 2017, from http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/ bpt6k61216738

Leroux, P. (1845). De l’humanité, de son principe et de son avenir (Vol. 1). Paris: Perrotin. Retrieved 28 February 2017, from http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k454802b

Leroux, P. (1848). Du Christianisme et de son origine démocratique (Nouvelle edition). Boussac: imprimerie de P. Leroux. Retrieved 28 February 2017, from http://premierssocialismes. edel.univ-poitiers.fr/document/fd1630/viewer

Maistre, J. de (1822). Les soirées de Saint-Pétersbourg, ou Entretiens sur le gouvernement temporel de la providence; suivis d’un Traité sur les sacrifices (Vol. 2). Paris: Rusand. Retrieved 23 May 2017, from http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k56506w

Miłosz, C. (1985). La Terre d’Ulro: Méditation sur l’espace et la religion. (Z. Bonowicz, Trans.). Paris: Albin Michel.

Saint-Simon Claude-Henri de, (1825), Nouveau christianisme – Dialogues entre un conservateur et un novateur. Retrieved 10 June 2017, from http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8626839k.

Travaux critiques

Bagłajewski, A. (2011). Mickiewiczowska interpretacja Legendy Krasińskiego w prelekcjach paryskich. In M. Kalinowska, J. Ławski, & M. Bizior-Dombrowska (Eds.), Prelekcje paryskie Adama Mickiewicza wobec tradycji kultury polskiej i europejskiej: Próba nowego spojrzenia (pp. 163–179). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Fabianowski, A., & Hoffmann-Piotrowska, E. (Eds.). (2005). Mickiewicz mistyczny. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Górski, K. (1986). Mickiewicz – Towiański. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Hazard, P. (1935). La Crise de la conscience européenne (1680–1715). Paris: Boivin et Librairie générale française.

Hoffmann-Piotrowska, E. (2004). Mickiewicz-towiańczyk: Studium myśli. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Hoffmann-Piotrowska, E., (2014). „Święte awantury…” : orto- i heterodoksje Adama Mickiewicza. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Kalinowska, M., Ławski, J., & Bizior-Dombrowska, M. (Eds.). (2011). Prelekcje paryskie Adama Mickiewicza wobec tradycji kultury polskiej i europejskiej: Próba nowego spojrzenia. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Kaźmierczyk, Z. (2012). Słowiańska psychomachia Mickiewicza. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Kolodziej, L. (1966). Adam Mickiewicz: Au carrefour des romantismes européens, essai sur la pensée du poète. Aix-en-Provence: Éditions Ophrys.

Kubik, D. (2012). Mickiewiczowski projekt kultury słowiańskiej: Zarys problematyki dyskursu kulturoznawczego w prelekcjach paryskich. Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ. Nauki Humanistyczne, (4/1), 61–82.

Kuziak, M. (2007). O prelekcjach paryskich Adama Mickiewicza. Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej.

Lagrée, J. (1991). La religion naturelle. Paris: Presses universitaires de France.

Linkner, T. (2014). W romantycznym kręgu słowiańskich wierzeń: Trentowski, Mickiewicz, Słowacki, Budzyński, Kraszewski. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Lubac, H. de. (2014). La postérité spirituelle de Joachim de Flore: De Joachim à nos jours OEuvres complètes XXVII–XVIII. (M. Sutton, Ed.). Paris: Les Éditions du Cerf.

Makowiecka, Z. (1968). Mickiewicz w Collège de France: Październik 1840 – maj 1844. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Masłowski, M. (1998). Gest, symbol i rytuały polskiego teatru romantycznego. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN.

Masłowski, M. (2002). La synthèse religieuse de Mickiewicz. In M. Masłowski & F.-X. Coquin (Еds.), Le verbe et l’histoire: Mickiewicz, la France et l’Europe (pp. 150–165). Paris: Éditions de la Maison des sciences de l’homme.

Masłowski, M. (2010). Słowiański papież: Stosunek romantyków do Kościoła. Znak, (661), 71–87.

Piwińska, M. (1997). Dzieje kultury polskiej w prelekcjach paryskich. In A. Mickiewicz, Prelekcje paryskie: Wybór (Vol. 1, pp. 5–77). Kraków: Universitas.

Prussak, M. (2011). Problemy edytorskie wykładów Adama Mickiewicza w Collège de France. In M. Kalinowska, J. Ławski, & M. Bizior-Dombrowska (Eds.), Prelekcje paryskie Adama Mickiewicza wobec tradycji kultury polskiej i europejskiej: Próba nowego spojrzenia (pp. 17–26). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Rutkowski, K. (1999). Braterstwo albo śmierć: Zabijanie Mickiewicza w Kole Sprawy Bożej. Gdańsk: Słowo / Obraz Terytoria.

Sikora, A. (1967). Posłannicy słowa: Hoene-Wroński, Towiański, Mickiewicz. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Sikora, A. (1984). Towiański i rozterki romantyzmu. Warszawa: Wiedza Powszechna.

Stefanowska, Z. (1976). Próba zdrowego rozumu: Studia o Mickiewiczu. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Stefanowska, Z. (2014). Mapa romantyzmu polskiego: Pisma z lat 1964–2007. Warszawa: Instytut Badań Literackich.

Walicki, A. (1970). Filozofia a mesjanizm: Studia z dziejów filozofii i myśli społeczno-religijnej romantyzmu polskiego. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Walicki, A. (1983). Między filozofią, religią i polityką: Studia o myśli polskiej epoki romantyzmu. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Walicki, A. (2002). La philosophie de l’Histoire d’Adam Mickiewicz. In M. Masłowski & F.-X. Coquin (Eds.), Le verbe et l’histoire: Mickiewicz, la France et l’Europe (pp. 172–187). Paris: Éditions de la Maison des sciences de l’homme.

Walicki, A. (2006). Mesjanizm Adama Mickiewicza w perspektywie porównawczej. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.

Walicki, A. (2009). Filozofia polskiego romantyzmu. Kraków: Universitas.

Weintraub, W. (1959). Literature as prophecy: Scholarship and martinist poetics in Mickiewicz’s Parisian lectures. Gravenhage: Mouton and Co.

Weintraub, W. (1975). Profecja i profesura: Mickiewicz, Michelet i Quinet. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Weintraub, W. (1998a). Mickiewicz – mistyczny polityk i inne studia o poecie. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.

Weintraub, W. (1998b). Poeta i prorok: Rzecz o profetyzmie Mickiewicza. Warszawa: Biblioteka Narodowa.

Wodzyńska, M. (1976). Adam Mickiewicz i romantyczna filozofia historii w Collège de France. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.




Copyright (c) 2017 Tomasz Szymański

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/