DOI: https://doi.org/10.11649/sm.2014.015

“Playing catch up”. The notion of needing to accelerate a country’s progress towards a civilised paradise – the Bulgarian version (a proposed entry for a dictionary of peregrinating ideas)

Grażyna Szwat-Gyłybowa

Abstract


“Playing catch up”. The notion of needing to accelerate a country’s progress towards a civilised paradise – the Bulgarian version (a proposed entry for a dictionary of peregrinating ideas)

This paper outlines the main stages in the process through which the notion of “needing to catch up” (a belief that the country was in need of accelerated development) became incorporated into the idea of Bulgarian national identity. Since the mid-19th century, Bulgarians have tended to rely on the notion of “needing to catch up” as a way of conceptualising their place among “the civilised nations,” a concept they regard with varying degrees of desirability. I use the concept of “needing to catch up” in the sense of a culturally and politically functional standard or template, which nonetheless cannot function as an independent concept since it belongs to different systems of ideas with their various economic, geopolitical, religious, psychological and cultural aspects. Inseparably wedded to the idea of “needing to catch up” is the idea of “retardation”, which was floated in discussions on the Bulgarian condition even before the Bulgarian state emerged as a political reality. As the national movement grew in strength, these inferiority complexes morphed into their mirror image: a belief that Bulgarians were capable of catching up with Europe in terms of cultural advancement. From the early fascination with the cultural achievements of the “enlightened nation” felt by the so-called “Orthodox Enlightenment” thinkers, through a replication of the Russian discourse, this line of reasoning culminated in Marxist ideology (including propaganda between 1945 and 1989) and the post-1989 politics of persuasion. The bell may be tolling for the time-bound idea of “needing to catch up”, a notion which has exhausted its potential to excite intellectual conflict or struggle, and has very possibly resulted is a self-poisoning of the cultures which indulged in it, only to become doomed to dull, infantile repetition.

 

"Doganianie". Idea przyspieszonego rozwoju w drodze do cywilizacyjnego raju. Wersja bułgarska

Artykuł poświęcony jest prezentacji głównych etapów procesu inkorporowania w tkankę bułgarskiej idei narodowej pojęcia doganiania (przyspieszonego rozwoju), które od połowy XIX wieku pozostaje narzędziem konceptualizacji przez Bułgarów ich (różnie wartościowanego) miejsca wśród „narodów cywilizowanych”. „Doganianie” rozumiem jako kulturowo i politycz­nie funkcjonalny wzór rzeczy, który jest konceptem niesamodzielnym, należącym do różnych systemów idei, mającym swój aspekt ekonomiczny, geopolityczny, religijny, psychologiczny, kulturowy. Formuła opóźnienia, zintegrowana z ideą doganiania zagościła w dyskusjach nad statusem Bułgarów jeszcze przed zaistnieniem narodu politycznego. Wraz z rozwojem ruchu narodowego kompleksy otrzymały swój rewers w postaci wiary w możliwość zrównania poziomu cywilizacyjnego z europejskim. Ta linia rozumowania prowadziła od pierwszych fascynacji dorobkiem „oświeconych narodów” w ramach tzw. oświecenia prawosławnego, przez odwzorowywanie dyskursu rosyjskiego po myśl marksistowską (z jej propagandową dominantą w latach 1945–89) i polityki perswazyjne po 1989 roku. Wydaje się, że współcześnie mamy do czynienia z podzwonnym dla związanej z czasowością idei doganiania, która wyczerpała swój potencjał agoniczny a może nawet przyczyniła się do „samozatrucia” absorbujących ją kultur, skazujących się na infantylizację i nudę powtórzeń.


Keywords


progress; enlightenment; development; catching up; Bulgarian culture

Full Text:

PDF (In English)

References


Agamben, G. (2000). Il tempo che resta. Un commento alla Lettera ai Romani. Milano: Bollati Boringhieri.

Agamben, G. (2005). The Time that Remains: A Commentary on the Letter to the Romans. Trans. P. Dailey. Stanford: Stanford University Press.

Agamben, G. (2009). Czas, który zostaje. Komentarz do Listu do Rzymian. Trans. S. Królak. Warszawa: Sic!

Bielik-Robson, A. (2006). Ożywcze niepojednanie: nowoczesność jako doświadczenie religijne. In: R. Nycz & A. Zeidler-Janiszewska (Eds.), Nowoczesność jako doświadczenie (p. 91–118). Kraków: Universitas.

Bonchev, N. (1969). Klasicheskite evropeĭski pisateli na bŭlgarski ezik i polzata ot izuchavaneto na sŭchineniiata im (Poradi povestta „Taras Bulba”). In: P. Dinekov (Ed.), Vŭzrozhdenski stranitsi. Antologiia (Vol. 2, p. 507–508). Sofiia: Bŭlgarski pisatel.

Buczyńska-Garewicz, H. (2010). Człowiek wobec losu. Kraków: Universitas.

Buden, B. (2009). Zone des Übergangs: Vom Ende des Postkommunismus. Frankfurt/Main: Suhrkamp.

Buden, B. (2012). Strefa przejścia. O końcu postkomunizmu. Trans. M. Sutowski. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Bury, J. B. (1987). The Idea of Progress: An Inquiry into its Origin and Growth. New York: Dover Pubns.

Dąbek-Wirgowa, T. (1973). Penczo Sławejkow. Tradycjonalizm i nowatorstwo. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Danova, N. (1994). Konstantin Georgiev Fotinov v kulturnoto i ideĭno-politicheskoto razvitie na Balkanite prez XIX vek. Sofiia: BAN.

Detrez, R. (2004). The Bulgarian National Movement in the Light of Miroslav Hroch’s Analysis of National Revival in Europe. Project: Cultural nationalism in the Balkans during the nineteenth century: Scholarly and intellectual institutions and networks in a multi-ethnic region. Nederlands Instituut Athene, http://www.nia.gr/. Retrieved March 26, 2014, from http://cf.hum.uva.nl/natlearn/Balkan/athens_detrez.html

Dobieszewski, J. (2013). Specyfika i oryginalność kulturowa Rosji (i Słowiańszczyzny) (in manuscript).

Dupré, L. (1972). The Other Dimension. A search for the Meaning of Religious Attitudes. New York: Doubleday et Company.

Dupré, L. (2003). Inny wymiar. Filozofia religii. Trans. S. Lewandowska-Głuszyńska. Kraków: Znak.

Elenkov, I., Daskalov & R. (Eds.). (1994). Zashto sme takiva. V tŭrsene na bŭlgarskata kulturna identichnost. Sofiia: Prosveta.

Fotinov, K. (1969). Predislovie liubochitatelem („Liuboslovie”, 1844). In: P. Dinekov (Ed.), Vŭzrozhdenski stranitsi. Antologiia (Vol. 1). Sofiia: Bŭlgarski pisatel.

Gradinarov, B. (2004). Bŭlgariia – optimistichnite stsenarii. In: V. Prodanov (Ed.), Dogonvash¬toto razvitie (p. 285–294). Veliko Tŭrnovo: Faber.

Herzfeld, M. (2007). Zażyłość kulturowa. Praktyka społeczna w państwie narodowym. Trans. M. Buchowski. Kraków: Wydawnictwo UJ.

IAlŭmov, I. (Ed.). (1997). Khitŭr Petŭr, Nastradin Khodzha i bŭlgarskiia folklor. Nauchni dokladi i sŭobshteniia. Sofiia: IMIR.

Ignatov, A. (1998). Antropologicheska filosofiia na istoriiata. Za edna filosofiia na istoriiata v postmodernata epokha. Sofiia: Fakel.

Khilendarski-Bozveli, N. (1985). Prosveshtenniĭ Evropeets, polumiershaia Mati Bolgariia i sin Bolgarin. In: M. Bradistilova-Dobreva (Ed.), Vŭzrozhdenski dialozi (p. 36–50). Sofiia: BAN.

Khristova, S. (2004). Moral i dogonvashta modernizatsiia. In: V. Prodanov (Ed.), Dogonvashtoto razvitie (p. 194–214). Veliko Tŭrnovo: Faber.

Koselleck, R. (2003). Zeitschichten. Studien zur Historik. Frankfurt am Main: Suhrkamp.

Koselleck, R. (2008). Niemcy – opóźniony naród? In: H. Orłowski (Ed.), „Sonderweg”. Spory o „niemiecką drogę odrębną”. Trans. J. Kałążny, (p. 418–435). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Koselleck, R. (2012). Warstwy czasu. Studia z metahistorii. Trans. K. Krzemieniowa & J. Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Kozelek, R. (2002). Plastovete na vremeto. Izsledvaniia po teoriia na istoriiata. Sofiia: Dom na naukite za choveka i obshtestvoto.

Krasnodębski, Z. (1991). Upadek idei postępu. Warszawa: PIW.

Krumov, K. (2003). Narodŭt dete. Khristiianstvo i kultura, 8, 80–86.

Krŭstev, K. (1994). Bŭlgarskata inteligentsiia. In: I. Elenkov & R. Daskalov (Eds.), Zashto sme takiva. V tŭrsene na bŭlgarskata kulturna identichnost (p. 90–97). Sofiia: Prosveta.

Moses, S. (2006–2007). Mesjanizm czasu teraźniejszego. Teologia Polityczna, 4, 108–113.

Nikolova, R. (2004). Problemŭt za stoĭnostta kako teoretichen konstrukt, ideologiia i realnost pri dŭrzhavniia sotsializŭm. In: V. Prodanov (Ed.), Dogonvashtoto razvitie (p. 227–243). Veliko Tŭrnovo: Faber.

Orłowski, H. (Ed.). (2008). „Sonderweg”. Spory o „niemiecką drogę odrębną”. Trans. J. Kałążny. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Palairet, M. R. (1997). The Balkan Economies c. 1800–1914: Evolution without Development. Cambridge-New York: Cambridge University Press.

Penchev, V. (2005). Istoricheskata priemstvenost v globalizirashtoto dogonvane. Vasil Penchev’s News. Retrieved March 24, 2014, from http://vasil7penchev.files.wordpress.com/2007/09/ text.pdf

Penchev, V. (2007). Istoricheski pŭt i dogonvashto razvitie. In: V. Prodanov (Ed.), Dogonvashtoto razvitie v globaliziranoto informatsionno obshtestvo (p. 121–152). Sofiia: Akademichno izdatelstvo „Prof. Marin Drinov”.

Penev, B. (1994). Nashata inteligentsiia. In: I. Elenkov & R. Daskalov (Eds.), Zashto sme takiva. V tŭrsene na bŭlgarskata kulturna identichnost (p. 131–143). Sofiia: Prosveta.

Petrova, E. (2004). Blagopoluchie i dogonvane. In: V. Prodanov (Ed.), Dogonvashtoto razvitie (p. 134–140). Veliko Tŭrnovo: Faber.

Plessner, H. (2008). Opóźniony naród. O politycznym pokuszeniu ducha mieszczańskiego. In: H. Orłowski (Ed.), „Sonderweg”. Spory o „niemiecką drogę odrębną”. Trans. J. Kałążny (p. 138–161). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Postman, N. (2001). W stronę XVIII stulecia. Jak przeszłość może doskonalić naszą przyszłość. Warszawa: PIW.

Prodanov, V. (Ed.). (2004a). Dogonvashtoto razvitie. Veliko Tŭrnovo: Faber.

Prodanov, V. (2004b). Filosofiia na istoriiata na neistoricheskite narodi. In: V. Prodanov (Ed.), Dogonvashtoto razvitie (p. 13–44). Veliko Tŭrnovo: Faber.

Prodanov, V. (Ed.). (2007). Dogonvashtoto razvitie v globaliziranoto informatsionno obshtestvo. Sofiia: Akademichno izdatelstvo „Prof. Marin Drinov”.

Quinzio, S. (1990). Radici ebraiche del moderno. Milano: Adelphi.

Quinzio, S. (2005). Hebrajskie korzenie nowożytności. Trans. M. Bielawski. Kraków: Wydawnic¬two Homini.

Radev, S. (1973). Stroitelite na sŭvremenna Bŭlgariia (Vol. 2, Regentstvoto). Sofiia: Bŭlgarski pisatel.

Szacki, J. (1991). Dylematy idei dobra wspólnego. In: J. Szacki, Dylematy historiografii idei oraz inne szkice i studia (p. 436–451). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Szwat-Gyłybowa, G. (2011). Paisij Chilendarski. In: G. Szwat-Gyłybowa (Ed.), Leksykon tradycji bułgarskiej (p. 211–114). Warszawa: SOW.

Tischner, J. (1981). Etyka Solidarności. Kraków: Znak.




Copyright (c) 2014 Grażyna Szwat-Gyłybowa

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/