DOI: https://doi.org/10.11649/sm.2014.016

Przemiany utopii w chorwackiej prozie insularnej drugiej połowy XX i początku XXI wieku na wybranych przykładach

Anna Boguska

Abstract


Transformations of utopia in the Croatian insular prose of the second half of 20th and the first half of the 21st centuries based on examples

The article is an attempt to show a different means of presenting the newest Croatian literature than through topics such as the problem of the country’s national tradition, patriotism, post-communism, and issues of identity and emigration, which seems to be the most popular tendency among Polish researchers. Placing her research in the regionalistic stream, the author of the article discusses Croatian insular prose through the category of utopia. She sees The lost homeland [Izgubljeni zavičaj] by Slobodan Novak as an example of modern utopia, interprets The Island of Dreams [Otok snova] by Damir Miloš as a postmodern dystopia and perceives A Guide Across the Island [Vodič po otoku] by Senko Karuza as a vision of a new, post-postmodern type of utopia.

 

Przemiany utopii w chorwackiej prozie insularnej drugiej połowy XX i początku XXI wieku na wybranych przykładach

Artykuł jest próbą pokazania innego sposobu prezentowania najnowszej literatury chor­wackiej aniżeli poprzez takie tematy jak problematyka narodowej tradycji kraju, patriotyzm, postkomunizm, kwestie tożsamości i emigracji, co wydaje się najbardziej popularną tendencją wśród polskich badaczy. Autor artykułu, wpisując swoje badanie w nurt regionalistyczny, omawia chorwacką prozę insularną poprzez kategorię utopii. Izgubljeni zavičaj Slobodana Novaka widzi jako przykład utopii modernistycznej, Otok snova Damira Miloša interpretuje jako postmodernistyczną dystopię, zaś Vodič po otoku Senka Karuzy postrzega jako wizję nowego rodzaju utopii post-postmodernistycznej.


Keywords


utopia; dystopia; Croatian insular prose

Full Text:

PDF (In Polish)

References


Banasik, B. (2010). O bohaterach i rajach. Utopia i optymizm jako wyznaczniki kultury Zachodu. In: T. Sieczkowski & D. Misztal (Eds.), Utopia – wczoraj i dziś (p. 23–42). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Bauman, Z. (2013a). O parweniuszu i pariasie, czyli o bohaterach i ofiarach nowoczesności. In: Z. Bauman, Ponowoczesność jako źródło cierpień (p. 123–143). Warszawa: Wydawnictwo Sic!

Bauman, Z. (2013b). O turystach i włóczęgach, czyli o bohaterach i ofiarach ponowoczesności. In: Z. Bauman, Ponowoczesność jako źródło cierpień (p. 145–166). Warszawa: Wydawnictwo Sic!

Benjamin, W. (1996). O pojęciu historii. Trans. K. Krzemieniowa. In: W. Benjamin, Anioł historii. Eseje, szkice, fragmenty (p. 413–425). Trans. K. Krzemieniowa, H. Orłowski, & J. Sikorski. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Boguska, A. (2009). Chorwackie Wyspy Szczęśliwe. Od mitologizacji przestrzeni do fenome¬nologii miejsca. Przegląd Humanistyczny, 4(415), 79–87.

Boguska, A. (2011). Mistyfikacje chorwackiego raju. Rzecz o prozie wyspiarskiej Senka Karuzy. In: Istina, mistifikatsiia, lŭzha v slavianskite ezitsi, literaturi i kulturi (p. 404–411). Sofiia: LEKTURA.

Boguska, A. (2012). Autentyczność poszukiwana. O czytaniu tożsamości chorwackich wyspiarzy poprzez literackie obrazy wysp. In: E. Gołachowska & A. Zielińska (Eds.), Konstrukcje i destrukcje tożsamości. Tożsamość wobec wielojęzyczności (p. 365–380). Warszawa: Sla¬wistyczny Ośrodek Wydawniczy.

Brešić, V. (2004). Slavonska književnost. Prilog hrvatskoj književnoj topografiji. In: S. Botica (Ed.), Zbornik Zagrebačke Slavističke Škole 2003 (p. 75–85). Zagreb: Filozofski fakultet u Zagrebu.

Brešić, V. (2005). Slavonska poetika zemlje. Vijenac, (288). Retrieved from http://www.matica. hr/Vijenac/vijenac288.nsf/AllWebDocs/Vinko.html

Buczyńska-Garewicz, H. (2008). Aletheia. In: H. Buczyńska-Garewicz, Prawda i złudzenie. Eseje o myśleniu (p. 155–204). Kraków: Universitas.

Cage, J. (1959). Lecture on nothing. Incontri Musicali, 3, 109–126.

Curtius, E. R. (2005). Krajobraz idealny. In: E. R. Curtius, Literatura europejska i łacińskie średniowiecze (p. 191–209). Trans. A. Borowski. Kraków: Universitas.

Czapik-Lityńska, B. (2005). „Ja jestem“ – myślący podmiot na scenie pisma i na scenie świata. In: B. Czapik-Lityńska (Ed.), Literatury słowiańskie po roku 1989. Nowe zjawiska, tendencje, perspektywy (Vol. 3, Podmiotowość, p. 223–233). Warszawa: Dom Wydawniczy ELIPSA.

Dąbrowska-Partyka, M. (2005). Postmodernistyczna twarz postkomunizmu, czyli jako zostać prawdziwym Chorwatem. In: H. Janaszek-Ivaničkova (Ed.), Literatury słowiańskie po roku 1989. Nowe zjawiska, tendencje, perspektywy (Vol. 2, Transformacja, p. 214–221). Warszawa: Dom Wydawniczy ELIPSA.

Dedić, N. (2009). Utopijski prostori umetnosti i teorije posle 1960. Beograd: ATOČA.

Duda, D. (2005). Literatura chorwacka w neokapitalistycznej artykulacji. In: H. Janaszek-Iva¬ničkova (Ed.), Literatury słowiańskie po roku 1989. Nowe zjawiska, tendencje, perspektywy (Vol. 1, Transformacja, p. 230–237). Warszawa: Dom Wydawniczy ELIPSA.

Dyras, M. (1999). Figura losu chorwackiego w cyklu „vukovarskim” Pavao Pavličicia. In: J. Kornhauser (Ed.), Przemiany w świadomości i kulturze duchowej narodów Jugosławii po 1991 roku (p. 161–173). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Dyras, M. (2002). Strategie odzyskiwania utraconej tożsamości. Chorwacka „powieść o histo¬rii”. In: B. Zieliński (Ed.), Narodowy i ponadnarodowy model kultury. Europa Środkowa i Półwysep Bałkański (p. 113–119). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Dyras, M. (2009). Re-inkarnacje narodu. Chorwackie narracje tożsamościowe w latach dzie¬więćdziesiątych XX wieku. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Gillis, J. (2004). Islands of the mind. How the Human Imagination Created the Atlantic World. New York: Palgrave Macmillan.

Gosk, H. (2007). Od modelu rzeczywistości idealnej do symulakrum. Utopii socrealistycznej życie po życiu. In: E. Paczoska & J. Sadowski (Eds.), Homo utopicus, terra utopica. O utopii i jej lekturach (Vol. 2, p. 139–151). Warszawa: Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego.

Jawoszek, A. (2009). Listy o kraju, którego nie ma (Amerykański fikcjonarz, Muzeum bez¬warunkowej kapitulacji). In: C. Juda (Ed.), Słowiańskie diaspory. Studia o literaturze emigracyjnej (p. 149–157). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Jeziorska-Haładyj, J. (2007). Poetyka współczesnej powieści dystopijnej (na przykładach z najnowszej prozy brytyjskiej). In: E. Paczoska & J. Sadowski (Eds.), Homo utopicus, terra utopica. O utopii i jej lekturach (Vol. 2, p. 167–177). Warszawa: Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego.

Karuza, S. (2007). Vodič po otoku. In: S. Karuza, Teško mi je reći – sabrane priče (p. 213–313). Zagreb: Profil.

Karuza, S. (2008). Przewodnik po wyspie. Trans. B. Kramar. Warszawa: Czytelnik.

Kleszcz, L. (1997). Filozofia i utopia. Platon, Biblia, Nietzsche. Wrocław: Wydawnictwo Uni¬wersytetu Wrocławskiego.

Kornhauser, J. (1999). Chorwacka poezja martyrologiczna po 1991 roku i stereotypy narodowe. In: J. Kornhauser (Ed.), Przemiany w świadomości i kulturze duchowej narodów Jugosławii po 1991 roku (p. 153–160). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Kornhauser, J. (2001). Poezja „krugovców”. Rozpoznanie wstępne. In: W. Lubaś & M. Balowski (Eds.), Studia nad współczesnymi językami i literaturami południowo- i zachodniosłowiań¬skimi (p. 11–18). Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.

Kornhauser, J. (2003). Polscy „oniryści”,chorwaccy „borgesowcy” i serbscy „charmsowcy” – fan¬tastyczny wariant postmodernizmu (funkcja procesu historycznoliterackiego). In: A. Dudek (Ed.), Z polskich studiów slawistycznych. Literaturoznawstwo (p. 125–132). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kornhauser, J. (2005). Reinterpretacja tradycji w postjugosłowiańskich pracach historycznolite¬rackich. In: M. Dąbrowska-Partyka (Ed.), W poszukiwaniu nowego kanonu. reinterpretacje tradycji kulturalnej w krajach postjugosłowiańskich po 1995 roku (p. 423–472). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Luty, J. (2009). Puste słowa Johna Cage’a. Dyskurs. Pismo Naukowo-Artystyczne ASP we Wro¬cławiu, 9, 95–113.

Małczak, L. (2004). Wiatr w literaturze chorwackiej. O figurze literackiej wiatru u XIX- i XX-wiecznym piśmiennictwie chorwackim strefy śródziemnomorskiej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Małczak, L. (2005a). Miljenko Jergović – ponowoczesny apatryda. In: B. Czapik-Lityńska & M. Buczek (Eds.), Z dziejów podmiotu i podmiotowośći w literaturach słowiańskich XX w. (p. 246–258). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Małczak, L. (2005b). Przestrzenne konteksty chorwackiego literaturoznawstwa. In: L. Mio¬dyński (Ed.), Cywilizacja – przestrzeń – teksty. Słowiańska topografia kulturowa w języku i literaturze (p. 47–59). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Mokrzan, M. (2006). Postmodernizm – zmierzch czy afirmacja utopii? In: E. Paczoska & J. Sadowski (Ed.), Homo utopicus, terra utopica. O utopii i jej lekturach (Vol. 1, p. 65–77). Warszawa: Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego.

Nemec, K. (2006). Hrvatska inzularna proza. HUM – časopis Filozofskog fakulteta Sveučilišta u Mostaru, 1, 9–30.

Novak, S. (1969). Izgubljeni zavičaj. In: S. Novak, Izgubljeni zavičaj. Dolutali metak (p. 9–80). Zagreb: Izdavačko poduzeće Zora.

Novak, S. (1990). Już nie u siebie i 9 opowiadań. Trans. J. Chmielewski, D. Cirlić-Straszyńska & A. Dukanović. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Panofsky, E. (1971). Et in Arcadia ego. Poussin i tradycja elegijna. Trans. A. Morawińska. In: E. Panofsky, Studia z historii sztuki (s. 324–342). Trans. K. Kamińska et al. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Pavličić, P. (2004). Hrvatska književnost sjevera i juga. In: S. Botica (Ed.), Zbornik Zagrebačke Slavističke Škole 2003 (p. 115–119). Zagreb: Filozofski fakultet u Zagrebu, Zagrebačka slavistička škola, Hrvatski seminar za strane slaviste.

Pieniążek-Marković, K. (2005). Ekspresje (nie)podmiotowości i (nie)tożsamości w najnowszej poezji chorwackiej. In: B. Czapik-Lityńska (Ed.), Literatury słowiańskie po roku 1989. Nowe zjawiska, tendencje, perspektywy (Vol. 3, Podmiotowość, p. 212–222). Warszawa: Dom Wydawniczy ELIPSA.

Pieniążek-Marković, K. (2011). „Ja” – człowiek i świat w najnowszej poezji chorwackiej (1990–2010). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Sommer, M. (2003). Zbieranie. Próba filozoficznego ujęcia. Trans. J. Merecki. Warszawa: Ofi¬cyna Naukowa.

Symiotuk, S. (1997). „Przechadzka” jako czynność filozoficzna. In: S. Symiotuk, Filozofia i genius loci (p. 105–123). Warszawa: IK.

Szacki, J. (2000). Spotkania z utopią. Warszawa: Wydawnictwo „Sic!”.

Wesseling, E. (1997). Historical Fiction. Utopia in History. In: H. Bertens & D. W. Fokkema (Eds.), International Postmodernism: Theory and Literary Practice (p. 203–211). Amster¬dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing.

Wojciechowski, P. (2007). Modernistyczny homo utopicus w „Mirandzie” Antoniego Langego. In: E. Paczoska & J. Sadowski (Eds.), Homo utopicus, terra utopica. O utopii i jej lekturach (Vol. 2, p. 105–116). Warszawa: Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego.

Wołek-San Sebastian, K. (2009). Chorwaci, emigracja, mit. In: C. Juda (Ed.), Słowiańskie dia¬spory. Studia o literaturze emigracyjnej (p. 159–166). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Zeidler-Janiszewska, A. (2006). Progi i granice doświadczenia (w) nowoczesności. Teksty Drugie, (3), 12–13.




Copyright (c) 2014 Anna Boguska

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/