DOI: https://doi.org/10.11649/sm.2014.020

Koniec epoki rewizjonizmu – rok 1945 w publikacjach gazety „Църковен вестник”

Anna Rusewa

Abstract


The end of the age of revisionism – 1945 in the journal Carkoven vestnik

The main purpose of this article is to show a Bulgarian political and cultural memorial space from the perspective of the Orthodox Church, which is emblematic for the Second World War. In my work I analyse publications which appeared in the journal Carkoven vestnik between 1940 and 1944 concerning the religious, historical, political and social issues of the time. It is not my intention to deal with the religiosity of the Bulgarian people during this difficult period, even though the source material would suggest it. The idea is to reconstruct the attitudes of the Orthodox Church to the main contemporary ideologies and policies pursued by government of Tsar Boris III. I analyse the position of the Orthodox Church, which on the one hand stresses its role as the spiritual centre of Bulgarian society, and on the other as an institution serving national interests. I pay particular attention to the role of the „Great Bulgaria” myth and the age of revisionism, nurtured in the Church, in context of German assistance in regaining the territories lost after the First World War and Balkan wars. I present a detailed historical record of the annexation of Dobruja. All studies are placed in the broad social and cultural context of the age, as well as the context of local cultural texts. I base my analysis on the typology of Eric Voegelin, who showed Gnostic political influences in his works The New Science of Politics and Hitler und die Deutschen.

 

Koniec epoki rewizjonizmu – rok 1945 w publikacjach gazety „Църковен вестник”

Na łamach gazety „Църковен вестник”, będącej oficjalnym organem Bułgarskiej Cerkwi Prawosławnej, w czasie II wojny światowej publikowano teksty o treściach wyraźnie inspirowanych ideologią narodowosocjalistyczną, jednoznacznie wskazujące na polityczne zaangażowanie, wiążące interesy Cerkwi i państwa. Artykuł miał na celu pokazanie środków perswazji, jakimi posługiwała się ta jawna propaganda oraz stopnia zależności oficjalnego sta­nowiska Cerkwi od koniunktury politycznej w kraju i Europie. W refleksji na ten temat użyto terminologię zaproponowaną przez Erica Voegelina, autora takich pozycji jak Hitler und die Deutschen czy Nowa nauka polityki, ze szczególnym uwzględnieniem szeroko omawianych przez autora gnostyckich inspiracji „odnowy świata”. Do przybliżenia złożoności problemu relacji kościelno-politycznych w Bułgarii oraz do przedstawienia wpływu haseł bułgarskiego rewizjonizmu terytorialnego na działania Cerkwi posłużyła analiza publikacji gazety kościelnej odnoszących się do aneksji Dobrudży Południowej.


Keywords


Carkoven vestnik; the II World War; the Orthodox Church; Tsar Boris III; the Great Bulgaria; Dobruja; Eric Voegelin

Full Text:

PDF (In Polish)

References


Avramov, R. (2012). „Spasenie” i padenie. Mikroikonomika na dŭrzhavniia antisemitizŭm v Bŭlgariia 1940–1944 g. Sofiia: Universitetsko izdatelstvo „Sv. Kliment Okhridski”.

Bar-Zoar, M. (1999). Izvŭn khvatkata na Khitler. Sofiia: Universitetsko izdatelstvo „Sv. Kli¬ment Okhridski”.

Biblia Tysiąclecia. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków orygi¬nalnych. (2003). Poznań: Pallottinum.

Borejsza, J. W. (2000). Szkoły nienawiści. Historia faszyzmów europejskich 1919–1945. Wrocław¬-Warszawa-Kraków: Ossolineum.

Czekalski, T. (2010). Bułgaria. Warszawa: TRIO.

Dąbek-Wirgowa, T. (1980). Historia literatury bułgarskiej. Zarys. Wrocław: Ossolineum.

Dneshnata i utreshna tsivilizatsiia. (1940). TSŭrkoven vestnik, (14), 166.

Dobrudzha. (1940). TSŭrkoven vestnik, (34), 399.

Eldŭrov, S. (1999). Dukhovnata mobilizatsiia na Bŭlgarskata Pravoslavna TSŭrkva (1939–1944). In: G. Bakalov et al. (Eds.), Religiia i tsŭrkva v Bŭlgariia. Sotsialni i kulturni izmereniia v pravoslavieto i negovata spetsifika v bŭlgarskite zemi (p. 250–260). Sofiia: Gutenberg.

Heilke, T. W. (2010). Kto jest sługą Boga? In: A. Miętek & M. J. Czarnecki (Eds.), Problem ładu politycznego. Eseje o myśli Erica Voegelina (p. 303–325). Warszawa: Teologia Polityczna.

Ibr. (1941). Otradno i primerno. TSŭrkoven vestnik, (14), 155–156.

Juda, C. (2011). Wielkanoc Bułgarska. In: G. Szwat-Gyłybowa (Ed.), Leksykon tradycji bułgar¬skiej (p. 336–340). Warszawa: SOW.

Klejn, Z. (2005). Bułgaria. Szkice z dziejów najnowszych. Pułtusk: Akademia Humanistyczna im. A. Gieysztora.

Koen, D. (1995). Otseliavaneto na bŭlgarskite evrei prez vtora svetovna voĭna. In: D. Koen (Ed.), Otseliavaneto. Sbornik ot dokumenti 1940–1944. Sofiia: Izdatelski centŭr „Shalom”.

Konstitutsiia na Bŭlgarsko TSarstvo. (1945). Sofiia: Dŭrzhavno knigoizdatelstvo.

Kraĭova v svetlinata na Pravoslavieto. (1940). TSŭrkoven vestnik, (37), 438.

Krystewa, J. (2001). Bułgario, moje cierpienie…. Tygiel Kultury, (4–6), 173–183.

Lebedova, R. (2003). Roliata na bibleĭskiia kod pri sŭzdavane na mita za zlatna Dobrudzha. In: V. Boneva & E. Ivanova (Eds.), Khristiianskata traditsiia i tsarskata institutsiia v bŭlgarskata kultura (p. 188–202). Shumen: Universitetsko izdatelstvo „Episkop Konstanti Preslavski”.

Liberatos, A. (1999). Vselenskata patriarshiia, natsionalizmŭt i bŭlgarskiiat tsŭrkoven vŭpros (1856–1872). In: G. Bakalov et al. (Eds.), Religiia i tsŭrkva v Bŭlgariia. Sotsialni i kulturni izme¬reniia v pravoslavieto i negovata spetsifika v bŭlgarskite zemi (p. 130–134). Sofiia: Gutenberg.

Minczew, G. (1993). „Watykańscy szpiedzy” i zdrajcy narodu w XIX wieku w Bułgarii. In: T. Dąbek-Wirgowa & A. Z. Makowiecki (Eds.), Obraz zdrajcy i szpiega w kulturach sło¬wiańskich (p. 105–122). Warszawa: Uniwersytet Warszawski Wydział Polonistyki.

Minczew, G. (2011). Borys I. In: G. Szwat-Gyłybowa (Ed.), Leksykon tradycji bułgarskiej (p. 42–45). Warszawa: SOW.

N. (1941). Ide nov den. TSŭrkoven vestnik, (27), 309.

Namesto programa. (1900). TSŭrkoven vestnik, (1), 1.

Neofit, mitropolit Vidinski. (1938). Dvadeset godishno tsaruvane. TSŭrkoven vestnik, (36), 417–419.

Neofit, mitropolit Vidinski. (1940). Rodna Dobrudzha. TSŭrkoven vestnik, (34), 397.

Nikolov, T. (1940). Bŭlgarskata viara i nadezhda. TSŭrkoven vestnik, (30), 358–359.

Nikolov, T. (1941). TSŭrkvata i noviiat red v sveta. TSŭrkoven vestnik, (21), 235–236.

P. (1940). Opravdani nadezhdi. TSŭrkoven vestnik, (30), 355–356.

P. (1941). Povelitelna nuzhda ot bditelnost i narodno edinenie. TSŭrkoven vestnik, (1–2), 25–26.

Petkov, P. (Ed.). (2003). Bŭlgarskata tsŭrkva prez vekovete. Hauchna sesiia po sluchaĭ 1130 godini ot uchrediavaneto na Bŭlgarskata tsŭrkva i 130 godini ot sŭzdavaneto na Bŭlgarskata ekzarkhiia. Sofiia: Universitetsko izdatelstvo „Sv. Kliment Okhridski”.

Petkov, S. (1999). Za razvitieto na otnosheniiata mezhdu Bŭlgarskata Pravoslavna TSŭrkva i dŭrzhavnata vlast (1878–1896). In: G. Bakalov et al. (Eds.), Religiia i tsŭrkva v Bŭlgariia. Sotsialni i kulturni izmereniia v pravoslavieto i negovata spetsifika v bŭlgarskite zemi (p. 190–210). София: Гутенберг.

Petleshkov, .N. Khr. (1940). Po pŭtia na dedite. TSŭrkoven vestnik, (38), 450.

Rashev, Ĭ. (1940). Dŭrzhava, religiia i moral. TSŭrkoven vestnik, (37), 437–438.

Runciman, S. (1973). Wielki kościół w niewoli. Studium historyczne patriarchatu konstanty¬nopolitańskiego od czasów bezpośrednio poprzedzających jego podbój przez Turków aż do wybuchu greckiej wojny o niepodległość. Trans. J. S. Łoś. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX.

Runciman, S. (2008). Teokracja bizantyjska. Trans. M. Radożycka-Paoletti. Katowice: Wydaw¬nictwo „Książnica”.

Siedlecka, S. (2011). Pogranicze Zachodnie. In: G. Szwat-Gyłybowa (Ed.), Leksykon tradycji bułgarskiej (p. 225–226). Warszawa: SOW.

Silata na krŭvta. (1940). TSŭrkoven vestnik, (38), 449.

Snegarov, I. (1929). Otnosheniiata mezhdu Bŭlgarskata tsŭrkva i drugite pravoslavni tsŭrkvi sled provŭzglasiavaneto na skhizmata. TSŭrkoven arkhiv, ІІІ–IV. Retrieved from http://pravoslavie. domainbg.com/03/snegarov/snegarov_shizmata.html

Snegarov, I. (1946a). Kratka istoriia na sŭvremennite pravoslavni tsŭrkvi (bŭlgarska, ruska i srŭbska) (Vol. 2). Sofiia: Universitetska pechatnitsa.

Snegarov, I. (1946b). TSar Ferdinand (1887–1918) i Bŭlgarskata tsŭrkva. Dukhovna kultura, 8, 1–18.

Stefan, mitropolit Velikotŭrnovski. (1943). TSŭrkvata i dŭrzhavata v Bŭlgariia (1878–1918). Breslau.

Stoianova, V. (1999). TSŭrkva i natsionalno obedinenie-Bŭlgarskata Pravoslavna TSŭrkva prez vtora svetovna voĭna. In: G. Bakalov et al. (Eds.), Religiia i tsŭrkva v Bŭlgariia. Sotsialni i kulturni izmereniia v pravoslavieto i negovata spetsifika v bŭlgarskite zemi (p. 261–270). София: Гутенберг.

Szacki, J. (2000). Spotkania z utopią. Warszawa: Wydawnictwo „Sic!”.

Szwat-Gyłybowa, G. (Ed.). (2011). Leksykon tradycji bułgarskiej. Warszawa: SOW.

Tanty, M. (2003). Bałkany w XX wieku. Dzieje polityczne. Warszawa: Książka i Wiedza.

Temelski, K. (2003). Ot fermana do skhizmata (Ili kak Bŭlgarskata pravoslavna tsŭrkva polu¬chi pŭlna nezavisimost). In: P. Petkov (Ed.), Bŭlgarskata tsŭrkva prez vekovete. Hauchna sesiia po sluchaĭ 1130 godini ot uchrediavaneto na Bŭlgarskata tsŭrkva i 130 godini ot sŭzdavaneto na Bŭlgarskata ekzarkhiia (p. 206–217). Sofiia: Universitetsko izdatelstvo „Sv. Kliment Okhridski”.

TSarski manifest kŭm bŭlgarskiia narod. (1940). TSŭrkoven vestnik, (36), 423.

Uspienski, B. (1999). Car i patriarcha: charyzmat władzy w Rosji: bizantyjski model i jego nowe rosyjskie ujęcie. Trans. H. Paprocki. Katowice: Śląsk.

Voegelin, E. (1992a). Gnoza – istota nowożytności. In: E. Voegelin, Nowa nauka polityki (p. 103–123). Trans. P. Śpiewak. Warszawa: Fundacja „Aletheia”.

Voegelin, E. (1992b). Rewolucja gnostycka-przypadek purytan. In: E. Voegelin, Nowa nauka polityki (p. 125–147). Trans. P. Śpiewak. Warszawa: Fundacja „Aletheia”.

Voegelin, E. (2004). Gnostycka polityka. Człowiek w kulturze, (16), 231–250.

Voegelin, E. (2006). Hitler und die Deutschen. München: Wilhelm Fink Verlag.

Wasilewski, T. (1988). Historia Bułgarii. Wrocław: Ossolineum.

Wielomski, A. (1999). Filozofia polityczna Erica Voegelina. Arcana, (5), 134–155.

Zhechev, T. (1980). Bŭlgarski Velikden ili strastite bŭlgarski. Sofiia: Narodna Mladezh.

Zimniak-Hałajko, M. & Hałajko, J. (2003). Przygody gnozy według Erika Voegelina. Przegląd Filozoficzny, (2), 89–100.

Znamierowska-Rakk, E. (2009). Bułgarski rewizjonizm terytorialny a zbliżenie Bułgarii z III Rzeszą. Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej, XLIV, 77–100.




Copyright (c) 2014 Anna Rusewa

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/