DOI: https://doi.org/10.11649/sm.1370

Българската реформация? За хибридизацията на идеите в процеса на модернизацията на културата

Ewelina Drzewiecka

Abstract


Bulgarian Reformation? On hybridization of ideas in the process of modernization of culture

The paper raises the question of the Bulgarian notion of Reformation both as a particular historical event and its local reinterpretations and adaptations. The focus is on the history of the concepts of “Reformation” and “Protestant propaganda” in Bulgarian culture as well as on the cultural influences of the protestant thought in nineteenth-century Bulgaria. Particular interest is given to the Bulgarian scientific discourse, especially the Marxist one, as a dominant in the Bulgarian historiography. The paper studies in depth the case of Todor Ikonomov (1835–1892), a Bulgarian enlightener involved in religious and Church matters during the National Revival, perceived as an example of meaningful hybridization of ideas of Protestant and Enlightenment origins. The main question is about the relation between secular and religious power, and thus between religion and nation, as a sign of the Modern thinking.

 

Bułgarska reformacja? O hybrydyzacji idei w procesie modernizacji kultury

W artykule podjęto problem bułgarskiego rozumienia reformacji zarówno w sensie wydarzenia historycznego, jak i jego lokalnych reprezentacji i adaptacji. Przedmiotem uwagi jest historia pojęć „reformacja” i „propaganda protestancka” w kulturze bułgarskiej, jak również wpływy myśli protestanckiej w Bułgarii w XIX wieku. Szczególne miejsce poświęcono bułgarskiemu dyskursowi naukowemu, zwłaszcza marksistowskiemu jako dominującemu w bułgarskiej historiografii. Szczegółowo przeanalizowano przypadek Todora Ikonomowa (1835–1892), bułgarskiego działacza na rzecz oświecenia narodu, który w okresie odrodzenia zaangażowany był w sprawy religijne i kościelne. Jego poglądy zostają uznane za przykład znaczącej hybrydyzacji idei o protestanckiej i oświeceniowej proweniencji. Stawiane w konkluzji pytanie dotyczy relacji między władzą świecką i religijną, a także – między religią a narodem – jako wyrazem myślenia nowoczesnego.


Keywords


Reformation; Modernity; Bulgarian culture; history of ideas; Protestantism; Todor Ikonomov

Full Text:

PDF (in Bulgarian)

References


Angelov, D. (1969). Bogomilstvoto v Bŭlgariia. Sofiia: Nauka i izkustvo.

Appadurai, A. (1996). Modernity at large: Cultural dimensions of globalization. Minneapolis: University of Minnesota Press.

Bŭchvarov, M. (1966). Borbata na bŭlgarskite vŭzrozhdentsi protiv religioznite zabludi. Sofiia: BKP.

Bŭchvarov, M. (1983). Filosofsko-sotsiologicheskite vŭzgledi na Todor Ikonomov. In T. Ikonomov, Filosofsko i sotsiologicheski sŭchineniia (pp. 7–52). Sofiia: Nauka i izkustvo.

Danova, N. (2009). Roliata na protestantskata etika za formiraneto na moderniia eticheski kodeks pri bŭlgarite. In Balkanite: Mezhdu traditsiiata i modernostta (pp. 256–291). Sofiia: IK „Gutenberg“.

Daskalov, R. (2013). Kak se misli Bŭlgarskoto vŭzrazhdane: 10 godini po-kŭsno. Sofiia: Prosveta.

Drzewiecka, E. (2016). Od przyjemności do pomyślności, czyli o pożytkach z (bułgarskiego) „oświecenia”. In E. Solak, B. Popiołek, & B. Todorović (Eds.), Małe przyjemności: Katalog słowiański (pp. 225–238). Kraków: Wydawnictwo «Scriptum».

Filosofski rechnik. (1987). Sofiia: Partizdat.

Gandev, K. (1939). Ranno vŭzrazhdane 1700–1860. Sofiia: Pech. Kultura.

Ikonomov, T. (1872). Chitalishte i ekzarkhiia. Chitalishte, (19), 890–894.

Ikonomov, T. (1885). Protestantskata propaganda u nas” i neĭnitie polzi za Bŭlgariia. Russe: Skoropechatnitsa na v. Slavianin”.

Ikonomov, T. (1973). Memoari. Sofiia: Bŭlgarski pisatel.

Ikonomov, T. (1983). Filosofsko i sotsiologicheski sŭchineniia. Sofiia: Nauka i izkustvo.

Ilchev, I., & Mitev, P. (2003). Dokosvaniia do Amerika (XIX – nachaloto na XX vek). Sofiia: Fondatsiia Khemimont.

Kempa, T. (2007). Wobec kontrreformacji: Protestanci i prawosławni w obronie swobód wyznaniowych w Rzeczpospolitej w końcu XVI i w pierwszej połowie XVII wieku. Toruń: Adam Marszałek.

Klark, D. (2007). Bibliiata i Bŭlgarskoto vŭzrazhdane. Sofiia: MaK.

Koralov, E. (1943). Todor Ikonomov: Zhivot i deĭnost. Sofiia: Stop. Razvitie. (Biblioteka Proslava. Nashite vodachi, 4)

Kozelek, R. (2002). Plastovete na vremeto: Izsledvaniia po teoriia na istoriiata. Sofiia: Dom na naukite za choveka i obshtestvoto.

Kozelek, R. (2007). Studii po istoriia na poniatiiata. Sofiia: Dom na naukite za choveka i obshtestvoto.

Kulichev, K. (2008). Zaslugite na protestantite za bŭlgarskiia narod. Sofiia: UI „Sv. Kliment Okhridski“.

Nikolov, Ĭ. (1967). Borbata na Mateĭ Preobrazhenski protiv protestantskata propaganda. Izvestiia na Instituta za istoriia, 18, 213–230.

Nikolov, Ĭ. (1972). Nemskata reformatsiia i niakoi tsŭrkovni deĭtsi ot bŭlgarskite zemi prez XVI vek. In V. Khadzhinikolov (Ed.), Bŭlgarsko-germanski otnosheniia i vrŭzki (Vol. 1, pp. 11–33). Sofiia: BAN.

Nikolov, Ĭ. (1979). Nemskite reformatori, balkanskite provintsii na osmanskata imperiia i misiia na Dimitŭr Mizietsa v Germaniia. In V. Khadzhinikolov (Ed.), Bŭlgarsko-germanski otnosheniia i vrŭzki (Vol. 2, pp. 9–48). Sofiia: BAN.

Nikolova, B. (2007). Predvaritelni istoriografski belezhki za publikatsiite vŭrkhu istoriiata na protestantstvoto v Bŭlgariia i za periodichniia pechat na bŭlgarskite protestanti sled 1989. In Reformatsiiata: Istoriia i sŭvremenni izmereniia (pp. 59–66). Sofiia: NBU.

Shopov, P. (1974). Propagandnata i prosvetna deĭnost na amerikanskite bibleĭski obshtestva v bŭlgarskite zemi prez XIX vek. Izvestiia na Instituta za istoriia, 23, 149–184.

Shvat-Gŭlŭbova, G. (2010). Haeresis bulgarica v bŭlgarskoto kulturno sŭznanie na XIX i XX vek. Sofiia: UI „Sv. Kliment Okhridski“.

Solak, E. (1997). Nowo-bułgarska Biblia i jej język. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Stanev, N. (1932). Uchebnik po obshta i bŭlgarska istoriia: Novi vekove: Za III kl. na narodna progimnaziia. Sofiia: St. Atanasov.

Stoianov, M. (1941). Petko R. Slaveĭkov i protestantskata propaganda u nas. Rodina, (3), 90–98.

Stoianov, M. (1964). Nachalo na protestantskata propaganda v Bŭlgariia. Izvestiia na Instituta za istoriia, 14–15, 45–67.

Strashimirova, V. (1992). Bŭlgarinŭt pred praga na novoto vreme: Orientiri na vŭzrozhdenskiia svetogled. Sofiia: UI „Sv. Kliment Okhridski“.

Szwat-Gyłybowa, G. (2017). Zamurowana niewiasta, Odyseusz i Bułgarska Wielkanoc. Tonczo Żeczew w poszukiwaniu mitu konserwatywnego. Slavia Meridionalis, 17. https://doi. org/10.11649/sm.1368

Taylor, C. (2003). Modern social imaginaries. Durham: Duke University Press.

Taylor, C. (2007). A secular age. Cambridge: Harvard University Press.

Theodossiou, E., Grammenos, T., & Manimanis, V. N. (2004). Theophilos Kairis: The creator and initiator of Theosebism in Greece. The European Legacy, 9(6), 783–797. https://doi. org/10.1080/1084877042000311626

Todev, I. (1995). Novi ochertsi po bŭlgarska istoriia: Triŭgŭlnik na nadezhdata Studii i eseta po bŭlgarsko Vŭzrazhdane. Sofiia: IK VEK 21.

Todorov, I. (1921). Todor Ikonomov i deĭnostta mu v sluzhene na bŭlgarskiia narod. Sofiia: Knigoizd. Al. Paskalev.

Topencharov, V. (1970). Konstantin-Kiril Filosof – ABV na Renesansa. Sofiia: Narodna mladezh.

Topencharov, V. (1974). Dve zharavi – edin plamŭk: Bugri katari: Zashto pŭrvata obshtoevropeĭska narodna vŭlna protiv feodalizma be narechena bŭlgarska eres. Sofiia: Nauka i izkustvo.

Traĭkov, V. (1979). Protestantskite misioneri i borbata na bŭlgarskiia narod za tsŭrkovna svoboda. In Bŭlgariia v sveta ot drevnostta do nashi dni (Vol. 1, pp. 461–468). Sofiia: Nauka i izkustvo.

Trendafilov, V. (1996). Neizlichimiiat obraz v ogledaloto: Aktualnata bŭlgarska retseptsiia na Angliia, anglichanina i angliĭskata misŭl prez XIX i nachaloto na XX v. Sofiia: Kralitsa Mab.

Trendafilov, V. (2015). Upotrebite na britanskiia mentor: Retseptsiiata na Charls Dikens v Bŭlgariia. Sofiia: Kolibri.

Vasilev, G. (2015). Bogomilite – predshestvenitsi na Reformatsiiata. Istoriia, 23(1), 86–89.

Zhechev, T. (1975a). Todor Ikonomov: Ocherk za istoriiata na bŭlgarskata obshtestvena misŭl. Sofiia: OF.

Zhechev, T. (1975b). Bŭlgarskiiat Velikden ili strastite bŭlgarski. Sofiia: Narodna mladezh.




Copyright (c) 2017 Ewelina Drzewiecka

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/