DOI: https://doi.org/10.11649/sm.2016.021

In the trap of agnosticism: Judas according to Emiliyan Stanev

Ewelina Drzewiecka

Abstract


In the trap of agnosticism: Judas according to Emiliyan Stanev

The article discusses the modern sensation of complete enslavement. It offers an in-depth analysis of Emiliyan Stanev’s short story Lazarus and Jesus (Lazar i Isus; 1977) in the context of relevant entries from the author’s diaries. The article centres on the presentation of Judas as a debunker of Christ’s teaching. Stanev presents his vision of a permanent rift between spirit and reason that is not only a clear expression of the tragedy of agnosticism, but also, paradoxically, an indication that the state of ignorance is blessed, albeit impossible to achieve. Stanev’s story can be interpreted as a deeply ambiguous polemic not only with Christian religion understood as an “irrational” truth about transcendence but also with ideology, i.e. a doctrine that promises future happiness but is just as oppressive as formal secular power.

 

W pułapce agnostycyzmu, czyli Judasz według Emiliana Stanewa

Artykuł omawia problematykę nowoczesnego poczucia totalnego zniewolenia. Przed­miotem uwagi jest opowiadanie Emiliana Stanewa Лазар и Исус (Łazarz i Jezus, 1977), zaś kontekstem – osobisty dziennik autora oraz rola jego Judasza jako demistyfikatora Chrystusowej nauki. Postawiona przez pisarza diagnoza wiecznego rozdarcia między duchem a rozumem staje się nie tylko kryptonimem tragizmu postawy agnostycznej, lecz – paradoksalnie – także przesłanką dla tezy o błogosławionym, choć niemożliwym do osiągnięcia stanie niewiedzy. Utwór interpretowany jest jako głęboko ambiwalentna polemika nie tyle z religią chrześcijańską jako irracjonalną „prawdą” o transcendencji, co z ideologią, tj. doktryną obiecującą przyszłe szczęście, choć równie zniewalającą jak formalna władza świecka.


Keywords


Emiliyan Stanev; Judas; Bible; Modernity; agnosticism; ideology; Bulgarian literature

Full Text:

PDF (in English)

References


Arendt, H. (1978). The life of the mind (Vol. 1, Thinking). New York: Harcourt Brace Jovanovich.

Bielik-Robson, A. (2000). Inna nowoczesność: Pytania o współczesną formułę duchowości. Kraków: Universitas.

Buchkov, A. (1996). Emiliian Stanev i problemŭt za krizata na avtorstvoto. Plovdiv: UI “Paisiĭ Khilendarski”.

Buczyńska-Garewicz, H. (2008). Prawda i złudzenie. Kraków: Universitas.

Dimitrov, N. (2007). Problemŭt za tselostnostta v kŭsnoto tvorchestvo na E. Stanev. In Pisatel bŭlgarski: 100 godini ot rozhdenieto na Emiliian Stanev (pp. 92–106). Sofiia: IK LIK.

Drzewiecka, E. (2013). Metamorfozy Judasza: Autorskie parafrazy biblijne jako świadectwo przemian kulturowych (na przykładzie literatury bułgarskiej). Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, 3(6), 143–163.

Drzewiecka, E. (2014). Koniec eschatologii?: Poszukiwania modus existendi w świetle (po) nowoczesnych apokryfów bułgarskich. Slavia Meridionalis, 14, 351–384. http://dx.doi. org/10.11649/sm. 2014.017

Drzewiecka, E. (2016). Herezja Judasza w kulturze (po)nowoczesnej. Studium przypadku. Kraków: Universitas.

Dupré, L. (1972). The other dimension: A search for the meaning of religious attitudes. New York: Doubleday, Incorporated.

Dzhev’etska, E. (2008). Intertekstualnost v razkaza na Emiliian Stanev “Lazar i Isus” i romana na Borislav Pekich “Vreme chuda”. Nauchnite Trudove na Plovdivskiia universitet, 46(1Б), 369–382.

Efendulov, D. (2005). Razkazŭt “Lazar i Isus” ot Emiliian Stanev i prokletite vŭprosi na bitieto. Sveta gora, 6, 121–126.

Emiliian Stanev – lichnost i tvorcheska sŭdba. (1997). Sofiia: Literaturen forum.

Emiliian Stanev i bezkraĭnite lovni poleta na literaturata: IUbileen sbornik po povod 100 godini ot rozhdenieto na pisatelia. Izsledvaniia. Arkhiv. Spomeni. (2008). Veliko Tŭrnovo: UI “Sv. sv. Kiril i Metodiĭ”.

Emiliian Stanev: IUbileen vestnik po povod 90 godini ot rozhdenieto. (1997). Sofiia: IK LIK.

Filipowicz, S. (2011). Prawda i wola złudzenia: Esej o myśleniu. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie-Oficyna Wydawnicza Łośgraf.

Georgieva, T. (2007). “Lazar i Isus” na Emiliian Stanev: Semantika na optichnoto. In Pisatel bŭlgarski: 100 godini ot rozhdenieto na Emiliian Stanev (pp. 177–187). Sofiia: IK LIK.

Georgieva, T. (2008). “Lazar i Isus” ot 70-te (kholizŭm ili pragmatizŭm). In Emiliian Stanev i bezkraĭnite lovni poleta na literaturata: IUbileen sbornik po povod 100 godini ot rozhdenieto na pisatelia. Izsledvaniia. Arkhiv. Spomeni (pp. 259–266). Veliko Tŭrnovo: UI “Sv. sv. Kiril i Metodiĭ”.

Gerova, D. (2007). Kŭde be otpechatan za pŭrvi pŭt razkazŭt “Lazar i Isus”. In Pisatel bŭlgarski: 100 godini ot rozhdenieto na Emiliian Stanev (pp. 270–274). Sofiia: IK LIK.

Grudkov, V. (2010). Zhitie na bŭlgarskiia Antikhrist: Romanŭt Antikhrist na Emiliian Stanev v svetlinata na srednovekovnata khristiianska kultura. Sofiia: Sofiia PAM Pŭblishing Kŭmpani.

Ĭoveva, R. (1981). Filosofsko-istoricheskite romani na Emiliian Stanev: Obrazi i kompozitsiia. Sofiia: Narodna prosveta.

Ivanova, D. (2007). Romanŭt “Antikhrist” na Emiliian Stanev i bibleĭskoto slovo. In Pisatel bŭlgarski: 100 godini ot rozhdenieto na Emiliian Stanev (pp. 188–203). Sofiia: IK LIK.

Karolev, S. (1982). Neutolimiiat: Kniga za Emiliian Stanev. Sofiia: Bŭlgarski pisatel.

Katsarska, K. (1999). Sotsialen nikhilizŭm i khumanistichna neudovletvorenost na Emiliian-Stanevite geroi, tŭrsashti Boga. In K. Katsarska, Chovek i Bog v bŭlgarskata literatura (pp. 239–260). Plovdiv: Makros.

Kuleva, A. (1997). Polemichnata retseptsiia na uchenieto na Petŭr Dŭnov v etiko-filosofskata sistema na Emiliian Stanev. In Emiliian Stanev: Lichnost i tvorcheska sŭdba (pp. 100–108). Sofiia: Literaturen forum.

Łysień, L. (2004). Religia. Ateizm. Wiara: Problematyka filozofii Boga w XIX i XX wieku. Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT.

Nietzsche, F. (1966). Beyond good and evil. (W. Kaufmann, Trans.). New York: Random House.

Pencheva, R. (2002). Emiliian Stanev za vŭzkresenieto na Lazar. Demokraticheski pregled, (49), 359–385.

Pencheva, R. (2003). Literaturniiat arkhiv – nedorazkazanata pamet. Veliko Tŭrnovo: Faber.

Pencheva, R. (2011). Siuzheti na zabravata. Revanshi na pametta: Literaturno-kriticheski statii i dokumentalni izsledvaniia. Sofiia: Astarta.

Radev, I. (1999). Bibliiata i bŭlgarskata literatura XIX–XX vek. Veliko Tŭrnovo: Abagar.

Radev, I. (2010). Emiliian Stanev v dialog s vremeto. Sofiia: UI „Sv. Kliment Okhridski“.

Renan, E. (1866). The Apostles. New York: Carleton.

Renan, Ė. (1907). Istoriia pervykh vekov khristianstva (Vol. 2, Apostoly). Sankt Peterburg: N. Glagolev.

Safranski, R. (1999). Zło: Dramat wolności. (I. Kania, Trans.). Warszawa: Czytelnik.

Sarandev, I. (2007). Emiliian Stanev: Literaturni anketi. Sofiia: IK Lik.

Sivriev, S. (2011). Metamorfozata na Lazar (Za “Lazar i Isus” na Emiliian Stanev). Elektronno spisanie LiterNet, (10(143)). Retrieved 11 May 2014, from http://liternet.bg/publish/ ssivriev/lazar.htm

Spomeni za Emiliian Stanev. (2007). Sofiia: IK Lik.

Stanev, E. (1981). Lazar i Isus. In E. Stanev, Sŭbrani sŭchineniia v sedem toma (Vol. 1, pp. 373–392). Sofiia: Bŭlgarski pisatel.

Stanev, E. (1983). Za Lev Nikolaevich. In E. Stanev, Sŭbrani sŭchineniia v sedem toma (Vol. 7, pp. 260–266). Sofiia: Bŭlgarski pisatel.

Stanev, E. (1998). Kradetsŭt na praskovi: Dnevnik. Sofiia: Tilia.

Stanev, E. (2004). Antikhrist. Sofiia: Zakhari Stoianov.

Staneva, N. (1979). Dnevnik s prodŭlzhenie. Sofiia: Profizdat.

Sugarev, E. (1987). Krŭstopŭtishta na razuma i dushata (za romana “Antikhrist” na Emiliian Stanev). Literaturna misŭl, (3), 48–62.

Szczegóła, L. (1999). Między mistyfikacją a nieświadomością. O pojęciu fałszywej świadomości. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Szwat-Gyłybowa, G. (2005). Haeresis bulgarica w bułgarskiej świadomości kulturowej XIX i XX wieku. Warszawa: SOW.

Vasilev, S. (2008). Evangelie ot Lazar (Razkazŭt “Lazar i Isus” ot Emiliian Stanev). In Emiliian Stanev i bezkraĭnite lovni poleta na literaturata: IUbileen sbornik po povod 100 godini ot rozhdenieto na pisatelia. Izsledvaniia. Arkhiv. Spomeni (pp. 223–258). Veliko Tŭrnovo: UI “Sv. sv. Kiril i Metodiĭ”.

Vasilev, S. (2011). Lazar i IUda. In S. Vasilev, Varvelo (Literaturniiat front. Evangelie ot Lazar). Veliko Tŭrnovo: Faber.

Vladeva, M. (2015). “Vreme na chudesa” i/ili “Lazar i Isus”. Retrieved 14 October 2015 from, http://calic.balkansbg.eu/conferens/bulgarian-literature-the-comparable-and-the-incomparable/142-vreme-na-chudesa-i-ili-lazar-i-isus.html




Copyright (c) 2016 Ewelina Drzewiecka

License URL: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/