Wystawy

„Yesterday’s People – Peasants of Polesie. An Exhibition of Photographs of Rural Eastern Poland in the 1930s” [„Ludzie wczorajsi – chłopi z Polesia. Wystawa fotografii wsi we wschodniej Polsce w latach trzydziestych”]

Wystawa fotografii Józefa Obrębskiego w University Art Gallery, University of Massachusetts, Amherst, październik 1973.

Yesterday’s People – Peasants of Polesie.

Wystawa „Yesterday’s People – Peasants of Polesie” była pierwszą po śmierci Józefa Obrębskiego publiczną prezentacją jego wybranych fotografii z Polesia oraz sylwetki i dorobku. Miała miejsce wkrótce po przekazaniu spuścizny uczonego przez wdowę, Tamarę Obrębską, do archiwum uniwersyteckiego w Amherst.

Merytoryczną opiekę nad wystawą sprawowali prof. Joel M. Halpern i Barbara Kerewsky-Halpern oraz Oksana Grabowicz.

Na otwarciu wystawy gościła prof. Anna Kutrzeba-Pojnarowa z Katedry Etnografii Uniwersytetu Warszawskiego, co dało początek jej późniejszym staraniom i wieloletniej trosce o wprowadzenie do obiegu naukowego zapomnianego lub nieznanego dorobku Józefa Obrębskiego.

Informacja o wystawie zamieszczona w piśmie „Amherst Record”, 3 października 1973

Ta sama wystawa była eksponowana półtora roku później, w marcu 1975 roku, w Central Connecticut State College w New Britain. Jej organizatorem był Stanislaus Blejwas, historyk i działacz polonijny.

Informacja o wystawie zamieszczona w organie Central Connecticut State College, „Inferno”, 6 marca 1975

„Dzisiejsi ludzie Polesia. Tropem ekspedycji Józefa Obrębskiego”

Wystawa fotograficzno-etnograficzna w Muzeum Niepodległości w Warszawie, marzec-czerwiec 1996.

Dzisiejsi ludzie Polesia. Tropem ekspedycji Józefa Obrębskiego.
fot. A. Engelking

Wystawa „Dzisiejsi ludzie Polesia. Tropem ekspedycji Józefa Obrębskiego” prezentowała ok. 150 przedwojennych fotografii Józefa Obrębskiego (czarno-białych) z archiwum University of Massachussetts w Amherst oraz ok. 200 współczesnych (kolorowych), autorstwa studentów etnologii z Uniwersytetu Warszawskiego. Studenci przeprowadzili badania terenowe na Polesiu „śladami Obrębskiego”, dokumentując współczesne realia w tych samych wsiach, w których pracował uczony 60 lat wcześniej.

Dzisiejsi ludzie Polesia. Tropem ekspedycji Józefa Obrębskiego
fot. A. Engelking

Fotografie Obrębskiego z Polesia, na wystawę wybrane spośród zbioru liczącego ogółem ok. tysiąca negatywów, stanowią największą znaną kolekcję międzywojennych fotografii z tego regionu. Była to ich pierwsza prezentacja w Polsce. Na wystawie zdjęciom towarzyszyły eksponaty etnograficzne z Polesia ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

Autorami wystawy byli Katarzyna Dąbek, Anna Engelking i Piotr Szacki. Projekt plastyczny przygotował Piotr Jaszczołt. Organizatorzy: Muzeum Niepodległości i Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej UW.

Wydano katalog (autorstwa Anny Engelking): Dzisiejsi ludzie Polesia. Tropem ekspedycji Józefa Obrębskiego. Wystawa z okazji 60. rocznicy badań etnosocjologicznych Józefa Obrębskiego, Warszawa 1996, 23s.

Ukazała się także recenzja: Мікола Ваўранюк, Людзі Палесся, „Ніва”, [Białystok], nr 16, 21 kwietnia 1996, s. 8.

Ta sama wystawa, pod różnymi tytułami i o różnej liczbie prezentowanych fotografii, była eksponowana w kolejnych latach w kilku miastach Polski:

  • pod tytułem „Polesie 1936, Polesie 1996” w Muzeum Etnograficznym w Zielonej Górze (maj-czerwiec 1998),
  • w Muzeum Regionalnym w Białymstoku (listopad-grudzień 1998) – pod tytułem „Polesie 1936–1996” w Muzeum w Bielsku Podlaskim (maj-sierpień 1999); recenzja: Аляксей Мароз, Фатаграфіі з Палесся, „Ніва”, [Białystok], nr 25, 20 czerwca 1999.
Polesie 1936–1996.
Księga pamiątkowa wystawy
(fot. A. Engelking)
  • pod tytułem „Dzisiejsi ludzie Polesia” w Dworku Sierakowskich w Sopocie (marzec-kwiecień 2001); recenzja: Tadeusz Skutnik, Dusza Polesia, „Dziennik Bałtycki”, 30 marca 2001, s. 36-37.
  • w Ośrodku Międzykulturowych Inicjatyw Twórczych „Rozdroża” w Lublinie (styczeń 2010).

„Палессе, якога не ведаем” [„Polesie, jakiego nie znamy”]

Wystawa fotograficzno-etnograficzna prezentowana w czterech muzeach Białorusi w 1997 roku.

Polesie, jakiego nie znamy.
fot. A. Engelking

Wystawa „Палессе, якога не ведаем” była nieco zmienionym białoruskim wariantem warszawskiej wystawy „Dzisiejsi ludzie Polesia. Tropem ekspedycji Józefa Obrębskiego”. Prezentowano ją w trzech muzeach na Polesiu oraz w Mińsku; w każdym z nich ekspozycję fotograficzną wzbogacały eksponaty wybrane ze zbiorów etnograficznych danego muzeum. Wystawa odwiedziła:

  • Krajoznawcze Muzeum Obwodowe w Brześciu (marzec 1997),
  • Wojenno-Historyczne Muzeum im. Suworowa w Kobryniu (maj 1997),
  • Muzeum Białoruskiego Polesia w Pińsku (czerwiec 1997),
Polesie, jakiego nie znamy.
fot. A. Engelking
  • Narodowe Muzeum Historii i Kultury w Mińsku (wrzesień 1997).

Kuratorką wystawy ze strony białoruskiej była Olga Łobaczewska, polskiej – Katarzyna Dąbek i Anna Engelking. Organizatorzy: Ambasada RP w Mińsku, Konsulat RP w Brześciu, Ministerstwo Kultury Republiki Białoruś, Białoruski Instytut Problemów Kultury oraz Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej UW.

Wystawie towarzyszył katalog Фота-этнаграфічна выстаўка: Палессе, якога не ведаем (wyd. Orthdruk, Białystok 1997, 31 s.) – białoruska wersja katalogu polskiego.

„Поречаните. Македонското Порече 1932–1933 во етнографската документација на Јозеф Обрембски” [„Poreczanie. Macedońskie Porecze 1932–1933 w dokumentacji etnograficznej Józefa Obrębskiego”]

Wystawa fotograficzno-etnograficzna w Muzeum Macedonii w Skopje, grudzień 2017–marzec 2018.

Poreczanie. Macedońskie Porecze 1932–1933 w dokumentacji etnograficznej Józefa Obrębskiego.

Wystawa „Поречаните. Македонското Порече 1932–1933 во етнографската документација на Јозеф Обрембски” została zrealizowana przez Ambasadę RP i Muzeum Macedonii w Skopje z budżetu Departamentu Dyplomacji Publicznej i Kulturalnej MSZ w ramach programu „Polacy, którzy zmienili świat”, związanego z obchodami setnej rocznicy odzyskania niepodległości. Bodźcem do jej przygotowania była 50. rocznica śmierci Józefa Obrębskiego.

Na wystawie eksponowano 86 fotografii z Porecza autorstwa Józefa Obrębskiego, w tym 12 wielkoformatowych. Ekspozycję wzbogacały poreckie artefakty etnograficzne.

Poreczanie. Macedońskie Porecze 1932–1933 w dokumentacji etnograficznej Józefa Obrębskiego.
fot. K. Nettmann-Multanowska

Twórczyniami wystawy, oprócz autorki koncepcji i scenariusza, Anny Engelking, były: Kinga Nettmann-Multanowska (organizatorka i koordynatorka), Frosina Coneva-Ivanovič (graficzka) i Fima Trajkovska (etnolożka); w realizacji przedsięwzięcia uczestniczyła liczna ekipa pracowników Muzeum Macedonii. Wystawa doszła do skutku dzięki wsparciu i patronatowi Ambasady RP w Skopje, Konsula Honorowego RP w Ochrydzie, Zespołu Folklorystycznego „Makedonija”, Wydziału Etnografii Uniwersytetu Cyryla i Metodego w Skopje oraz Instytutu Slawistyki PAN.

Poreczanie. Macedońskie Porecze 1932–1933 w dokumentacji etnograficznej Józefa Obrębskiego.
fot. K. Nettmann-Multanowska

Otwarciu wystawy towarzyszyły występ zespołu folklorystycznego „Makedonija”

Zespół „Makedonija” wykonuje porecką pieśń bożonarodzeniową, śpiewaną przez młodych mężczyzn, którzy w dzień tego święta odwiedzają domy we wsi z choragwiami, ikonami i krzyżami i w każdym z nich śpiewają tę pieśń. Realizacja K. Nettmann-Multanowska

oraz bogata oprawa informacyjna w programach telewizyjnych (Makedonska TV, TV 24 Saati) i radiowych, a także mediach elektronicznych, zob. m.in.:

https://tinyurl.com/vywkb5a

https://www.slobodnaevropa.mk/a/28909960.html

Poreczanie. Macedońskie Porecze 1932–1933 w dokumentacji etnograficznej Józefa Obrębskiego.
fot. K. Nettmann-Multanowska

Upowszechnianiu dorobku i postaci Obrębskiego w Macedonii służyły dwie towarzyszące wystawie publikacje. Po pierwsze, 54-stronicowy katalog zawierający wszystkie eksponowane na niej fotografie, pt. Поречаните. Македонското Порече 1932–1933 во етнографската документација на Јозеф Обрембски (wyd. Ambasada RP w Skopje, 2017, 54 s.), dostępny pod linkiem: https://issuu.com/ambasadarpwskopje/docs/katalog_jozef_obrebski_final. Po drugie, wydany przez Ambasadę RP w Skopje trójjęzyczny kalendarz na 2018 rok, pt. Poreczanie w obiektywie Polaka. Macedońskie Porecze 1932–1933 w dokumentacji etnograficznej Józefa Obrębskiego. – Поречаните низ објективот на Полјакот. Македонското Порече 1932–1933 во етнографската документација на Јозеф Обрембски. – The Porechans through the lens of a Pole. The Macedonian Poreche 1932i1933 according to Józef Obrębski’s ethnographic records. Dostępny jest on pod linkiem: https://issuu.com/ambasadarpwskopje/docs/kalendarz_2018.

Ta sama wystawa była eksponowana w kolejnych latach w kilku miastach Macedonii: