Polityka otwartego dostępu

W dniu 2 października 2017 roku Dyrektor IS PAN prof. dr hab. Anna Zielińska wprowadziła w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk tzw. politykę otwartego dostępu. Jej założenia przedstawia dokument, który został jednogłośnie zatwierdzony przez Radę Naukową IS PAN na posiedzeniu w dn. 2 października 2017 roku (uchwała nr 47/2017).

Polityka otwartego dostępu w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk

Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk od kilku lat prowadzi systematyczne działania na rzecz jak najszerszego upowszechniania wiedzy. Zespół Centrum Slawistycznej Informacji Naukowej IS PAN tworzy bibliograficzną bazę danych światowego językoznawstwa slawistycznego iSybislaw, do której zasobów dostęp jest otwarty. Od 2014 roku IS PAN wydaje wszystkie swoje czasopisma na Platformie czasopism IS PAN wyłącznie w formie elektronicznej w otwartym dostępie, a od 2016 roku – również w otwartym dostępie – publikuje monografie i prace zbiorowe w repozytorium dziedzinowym iReteslaw. Ponadto IS PAN sukcesywnie otwiera zasoby zgromadzone w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN). Instytut jest członkiem organizacji Open Access Scholarly Publishers Association (OASPA), zrzeszającej wydawców publikujących prace naukowe w tzw. otwartym dostępie. Przystąpił także do Koalicji Otwartej Edukacji, której zadaniem jest wspieranie tworzenia i rozbudowywania otwartych zasobów edukacyjnych oraz promowanie związanych z nimi dobrych praktyk i narzędzi.

Pogłębiając dotychczasową działalność na rzecz otwartej nauki, Dyrektor IS PAN, po zasięgnięciu opinii Rady Naukowej IS PAN, wprowadza z dniem 2 października 2017 roku  tzw. instytucjonalną politykę otwartego dostępu do publikacji i danych badawczych w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. Obejmuje ona wszystkie publikacje (w tym materiały multimedialne) afiliowane przy IS PAN i w nim wydawane, jak też dane badawcze afiliowane przy IS PAN. Dyrektor IS PAN powołuje pełnomocnika, odpowiedzialnego za wdrażanie polityki otwartego dostępu w Instytucie.

W ramach prowadzonej polityki otwartego dostępu IS PAN zobowiązuje się do propagowania idei otwartej nauki wśród swoich pracowników, doktorantów i innych badaczy współpracujących z Instytutem. Instytut umożliwia publikowanie prac naukowych w otwartym dostępie, na wolnej licencji CC BY 3.0 PL, w znajdującym się w strukturze Instytutu Slawistycznym Ośrodku Wydawniczym, który dysponuje odpowiednią infrastrukturą. IS PAN utrzymuje Platformę czasopism IS PAN (https://ispan.waw.pl/journals/), na której dostępne jest osiem periodyków wydawanych w IS PAN: „Acta Baltico-Slavica”, „Adeptus”, „Cognitive Studies/Études cognitives”, „Colloquia Humanistica”, „Slavia Meridionalis”, „Sprawy Narodowościowe”, „Studia Litteraria et Historica”, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej”. Ponadto IS PAN stale rozbudowuje dziedzinowe repozytorium iReteslaw, które po części – chodzi o zbiór „Wydawnictwa IS PAN” (http://www.ireteslaw.ispan.waw.pl/handle/123456789/2) – stało się miejscem publikowania aktualnie wydawanych w IS PAN monografii i prac zbiorowych. W celu zwiększenia kręgu czytelników wydawnictwo IS PAN dąży do tego, aby publikowane przezeń czasopisma, a także monografie i prace zbiorowe, były odnotowywane w jak największej liczbie renomowanych baz danych. Obecnie czasopisma IS PAN są indeksowane w  następujących bazach danych: Scopus, Proquest, European Reference Index for the Humanities Plus (ERIH PLUS), CEEOL (Central and Eastern European Online Library), CEJSH (Central European Journal of Social Sciences and Humanities), DOAJ (Directory of Open Access Journals), EBSCO, WorldCat.

Wydawnictwo Instytutu przyjmuje tzw. drogę złotą publikacji artykułów i monografii, a zatem upowszechnia teksty zrecenzowane i zredagowane, z zarejestrowanym numerem DOI lub ISBN. Informację na temat polityki wydawniczej Instytutu w tym zakresie zawiera baza Sherpa/Romeo (http://www.sherpa.ac.uk/romeo/search.php?id=2213). Jednocześnie wydawnictwo przestrzega zasad dotyczących etyki publikowania, ujętych w wytycznych organizacji Committee on Publication Ethics (COPE), której jest członkiem.

Biorąc pod uwagę potrzeby swoich pracowników, IS PAN stwarza warunki autorom prac slawistycznych – zwłaszcza afiliowanych przy IS PAN, a opublikowanych poza wydawnictwem Instytutu – aby mogli je deponować w repozytorium iReteslaw o ponadinstytytucjonalnym zasięgu – w zbiorze „Dokumenty slawistyczne”, na wolnej licencji CC BY 3.0 PL. W odpowiednich kolekcjach tego repozytorium, ja również w repozytorium RCIN oraz na podstronach witryny internetowej Instytutu slawiści mają możliwość upowszechniać w otwartym dostępie swoje dane badawcze, w pierwszej kolejności pozyskane w wyniku prac prowadzonych w IS PAN. We współprowadzonym przez Instytut repozytorium RCIN mieszczą się starsze wydawnictwa oraz materiały audio IS PAN. Sukcesywnie są one przenoszone do domeny publicznej.

Wdrażając tzw. politykę otwartego dostępu, IS PAN spełnia zalecenia dotyczące otwartej nauki zawarte w dokumentach międzynarodowych (m.in. w Deklaracji Budapeszteńskiej z 14 lutego 2002 roku i w programie ramowym Horizon 2020) oraz krajowych (pt. Kierunki rozwoju otwartego dostępu do publikacji i wyników naukowych w Polsce Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 2015 roku).

Powołanie Pełnomocniczki dyrektora ds. otwartego dostępu i cyfryzacji w IS PAN

Z dniem 18 października 2017 roku dyrektor ISPAN prof. dr hab. Anna Zielińska powołała dr Dorotę Leśniewską na Pełnomocniczkę ds. otwartego dostępu i cyfryzacji w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk.

Zakres kompetencji:

  • monitorowanie realizacji przyjętych założeń polityki otwartego dostępu w IS PAN;
  • koordynowanie działań związanych z prowadzeniem polityki otwartego dostępu w IS PAN (platforma czasopism ISS PAS Journals; repozytorium iReteslaw; repozytorium RCIN; baza danych iSybislaw; otwarte dane zamieszczane przez pracowników IS PAN);
  • popularyzacja polityki otwartego dostępu w Instytucie;
  • pomoc pracownikom Instytutu w uzyskiwaniu zgody na upowszechnienie utworów publikowanych poza IS PAN w otwartym dostępie;
  • przygotowywanie rocznych raportów na temat realizacji polityki otwartego dostępu i publikowanie ich na stronie internetowej Instytutu;
  • zharmonizowanie prac związanych z tworzeniem i rozbudowywaniem infrastruktury cyfrowej w IS PAN;
  • wypracowanie strategii i wprowadzanie działań służących jak najlepszemu wykorzystaniu cyfrowych zasobów Instytutu.

Informacja Pełnomocniczki dyrektora ds. otwartego dostępu i cyfryzacji w IS PAN, dotycząca publikacji w 2017 roku

W 2017 roku pracownicy i doktoranci IS PAN opublikowali łącznie 265 prac (monografii, artykułów w czasopismach i pracach zbiorowych), w tym 213 prac w wydawnictwach poza Instytutem. W otwartym dostępie ukazały się wszystkie (52) publikacje, które wydał IS PAN, oraz 32 publikacje (15%), które ukazały się w innych wydawnictwach (jako artykuły bądź monografie).

Łącznie 32% prac autorstwa pracowników bądź doktorantów IS PAN ukazało się w 2017 roku w otwartym dostępie.