Zapraszamy na kolejne seminarium Zakładu Etnologii i Antropologii Kulturowej IS PAN, na którym dr Claudia Snochowska-Gonzalez przedstawi referat pt. „Z rasizmem przez wieki. Jan Czekanowski i polska antropologia”.

Spotkanie odbędzie się w środę 25 marca 2026 r. o godz. 14.00 w siedzibie IS PAN przy ul. Jaracza 1. Dla osób spoza Warszawy lub niemogących dotrzeć osobiście zapewnimy połączenie na platformie Zoom.

Goście spoza Instytutu Slawistyki PAN zainteresowani udziałem online proszeni są o wcześniejsze zgłoszenie się po link do dr. Konrada Matyjaszka: kmatyjaszek@ispan.edu.pl.

Opis

Tematem wystąpienia będzie społeczna historia teorii antropologicznej Jana Czekanowskiego. Swoją karierę Czekanowski rozpoczął jako uczestnik Deutsche Zentral-Afrika Expedition; po odzyskaniu przez Polskę niepodległości kontynuował ją na Uniwersytecie we Lwowie, gdzie stał się twórcą tzw. lwowskiej szkoły antropologicznej. W swoich badaniach wykorzystywał metody statystyki matematycznej w badaniach rasowych i dostosowywał naukę rasową do potrzeb odrodzonego państwa polskiego. Wykształcił też licznych uczniów, którzy kontynuowali jego myśl antropologiczną i rozwijali polską antropologię w wielu ośrodkach naukowych.

Co ciekawe, kariery Czekanowskiego nie przerwała zmiana władzy po zakończeniu II wojny światowej: ani rasistowskie poglądy, ani problematyczna przeszłość nie przeszkodziły mu w zajmowaniu mocnej pozycji w polskim życiu naukowym.

O ile jednak po I wojnie światowej ustalenia Czekanowskiego wykorzystywano przede wszystkim do uzasadniania „polskości” wschodniego pogranicza, o tyle po II wojnie światowej pełniły one funkcję dowodzenia odwiecznej polskości tzw. Ziem Odzyskanych. Co ciekawe, choć w pierwszym przypadku „rasowo innymi” mieli być Ukraińcy i Białorusini, a w drugim – Niemcy, niezmienna pozostawała związana z tym „rasowa inność” żydowskich Polaków.

Pojęcia stosowane m.in. przez Czekanowskiego, wywodzące się ze słownika nacjonalistycznego i rasistowskiego, przetrwały zmiany ustrojowe i do dziś nie zostały poddane publicznej debacie ani zdyskredytowane, choć ich znaczenie jest obecnie istotne nie tyle w samej antropologii, ile w szeroko rozumianym życiu publicznym.

W wystąpieniu dr Snochowska-Gonzalez spróbuje zrekonstruować forsowane m.in. przez Czekanowskiego pojęcie rasy, poddać refleksji jego trwałość jako narzędzia autorytarnego i kapitalistycznego państwa, użytecznego do dziś, a także zastanowić się nad relacją między rasizmem i antysemityzmem ukształtowanymi wokół tego pojęcia w polskim kontekście.

Ponadto przyjrzy się historii polskiej antropologii jako nauki i jako instytucji, a na koniec zaprosi do dyskusji nad postawioną przez siebie tezą, że rozliczenie się z dziedzictwem Czekanowskiego jest dziś szczególnie ważne – dla antropologii, dla slawistyki i dla nauki w ogóle.

Dnia 26 marca 2026 r. o godz. 18.00 (czasu polskiego), 19.00 (czasu litewskiego) odbędzie się w trybie online prelekcja dr hab. Agnieszki Myszki, prof. UR pt. „Urbanonimy wokół nas – nazwy ulic, placów i parków jako wyróżnik tożsamości lokalnej”.

Spotkanie odbędzie się na platformie Microsoft Teams:
https://teams.microsoft.com/meet/35074121936442?p=Et2OjNqJYm173a3iOW

Podczas wykładu będzie można dowiedzieć się m.in.:

• co kryje się pod pojęciem urbanonimu,
• jak dawniej i dziś nazywano ulice oraz inne obiekty w mieście,
• czym są nazwy pamiątkowe i nazwy upamiętniające,
• kim są lokalni bohaterowie utrwaleni w nazwach ulic polskich miast,
• w jaki sposób nazwy ulic mogą stać się znakami drogowymi,
• jak nazwy własne kształtują tożsamość lokalną.

Spotkanie organizowane jest w ramach projektu „Robiwszy coś dla polskości – warsztaty języka polskiego i kultury polskiej” (nr BJP/PJP/2025/1/00014/KW/00001), finansowanego przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej.

Serdecznie zapraszamy na zebranie naukowe Zakładu Językoznawstwa IS PAN, które odbędzie się w środę, 18 marca 2026 r., w godz. 12:00−13:30. Na zebraniu wystąpią prof. dr hab. Piotr Sobotka, dr Kamil Pawlicki oraz dr Szymon Pogwizd, którzy przedstawią referat pt. Słownik prasłowiański – stan obecny i perspektywy rozwoju.

Spotkanie odbędzie się online na platformie Zoom. Dla osób spoza IS PAN chcących uczestniczyć w zebraniu link do wydarzenia dostępny jest za pośrednictwem sekretariatu: sekretariat@ispan.edu.pl.

Streszczenie:

Słownik prasłowiański – stan obecny i perspektywy rozwoju

Przedmiotem referatu są cztery rodzaje publikacji Słownika prasłowiańskiego (SP): 1) najstarsze i nowsze wersje drukowane; 2) wersje elektroniczne odpowiadające publikacjom drukowanym; 3) wersja cyfrowa tomu 11 SP; oraz 4) planowany Słownik prasłowiański (tomy 9, 12–13) i jego wersja elektroniczna – Elektroniczny słownik prasłowiański (eSP).

W wystąpieniu skoncentrujemy się na przedstawieniu: 1) specyfiki SP; 2) korzeni; 3) kartoteki i 4) przeszłości SP; 5) wydanych w latach 2023 i 2024 tomach SP; 6) wersji elektronicznej 11 tomu SP; 7) planach na przyszłość; oraz 8) informacji o charakterze tak ogólnym, jak i szczegółowym.

W referacie zostaną podjęte refleksje na temat makro- i mikrostruktury SP oraz szczegółowych zagadnień etymograficznych. W warstwie empirycznej nacisk zostanie położony na rozwiązania, które przyjmiemy w projekcie kontynuacji słownika, zwracając uwagę m.in. na:

• zagadnienia akcentuacji prasłowiańskiej,
• opis gniazd słowotwórczych,
• prezentację hipotez etymologicznych,
• uwzględnianie w opisie etymologii tendencji rozwojowych i praw głosowych oraz sytuowanie rekonstruowanego hasła na tle indoeuropejskim, wraz z odwołaniem do etymologii ie.

Biogramy:

prof. dr hab. Piotr Sobotka − pracownik Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, członek Komitetu Słowianoznawstwa PAN, Societas Linguistica Europaea, Slavic Linguistics Society, International Society for Historical Linguistics, członek komitetu programowego Societas Linguistica Europaea, sekretarz Komisji Etymologicznej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów, zastępca redaktora naczelnego „Russian Linguistics”. Zainteresowania naukowe koncentrują się na semantyce i składni języków słowiańskich, zwłaszcza w perspektywie historycznej, etymologii oraz na szeroko pojętych zagadnieniach językoznawstwa historyczno-porównawczego języków indoeuropejskich i semickich. Autor monografii Etymologizowanie i etymologia. Od semantyki ontologicznej do etymologii hermeneutycznej (2015) i Etymologia a gramatyka: Perspektywa funkcjonalna w rekonstrukcji dziejów słów (2023).

dr Kamil Pawlicki – adiunkt w Zakładzie Językoznawstwa Instytutu Slawistyki PAN. Absolwent filologii klasycznej w ramach Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych na Uniwersytecie Warszawskim. Studia doktoranckie ukończył w Instytucie Języka Polskiego UW. Stopień doktora uzyskał w 2025 roku na podstawie rozprawy pt. Weryfikacja etymologii wyrazów prasłowiańskich z zastosowaniem prawa Wintera, napisanej pod kierunkiem dr hab. Wandy Decyk-Zięby, prof. UW. Jest sekretarzem redakcji czasopisma „Prace Filologiczne”. Jego zainteresowania naukowe obejmują etymologię i językoznawstwo historyczno-porównawcze słowiańskie, bałtosłowiańskie i indoeuropejskie.

dr Szymon Pogwizd − adiunkt w Zakładzie Językoznawstwa Instytutu Slawistyki PAN. Absolwent filologii rosyjskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Stopień doktora nauk humanistycznych w dyscyplinie językoznawstwo uzyskał w 2023 roku na podstawie rozprawy pt. Zbieżności leksykalne gwar wschodniosłowackich z językiem polskim na tle ogólnosłowiańskim ze szczególnym uwzględnieniem języków wschodniosłowiańskich – w ujęciu diachronicznym. Praca została napisana pod kierunkiem dr hab. Marioli Jakubowicz, prof. IS PAN. Jest współautorem tomów X i XI Słownika prasłowiańskiego. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół lingwistyki diachronicznej, zwłaszcza w zakresie etymologii oraz historycznych przemian znaczeniowych kontynuantów leksemów prasłowiańskich.

Zapraszamy na 59. Seminarium Migracyjne Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UW, organizowane we współpracy z Instytutem Slawistyki PAN, które odbędzie się 17 marca 2026 roku o godz. 17.00 w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UW (Warszawa, ul. Żurawia 4), w sali 108.

Gościem spotkania będzie prof. Jasna Čapo (The Institute of Ethnology and Folklore Research, Zagreb), który wygłosi wykład pt. „Transformative Effects of Intra-European Mobility for the Young Croatian Returnees: Intangible Capital, Life Satisfaction and Optimism for the Future”.

Seminarium odbędzie się w języku angielskim.

Opis:

Podczas wykładu przeanalizowane zostaną najnowsze wzorce migracji oraz mobilności powrotnej wśród obywateli Chorwacji, ze szczególnym uwzględnieniem osób powracających, które mieszkały w państwach członkowskich Unii Europejskiej po przystąpieniu Chorwacji do Unii Europejskiej w 2013 roku. Opierając się na metodologii jakościowej, w szczególności na częściowo ustrukturyzowanych wywiadach z pytaniami otwartymi przeprowadzonych z migrantami powrotnymi, badanie pogłębia dotychczasowe rozumienie uwarunkowań i przyczyn ich mobilności – zarówno w momencie wyjazdu, jak i po powrocie do kraju.

Ze względu na swój transformacyjny charakter, niedawna mobilność wewnątrzeuropejska działa jak swoisty rytuał przejścia lub mobilność formacyjna dla osób, które jej doświadczają. Ta transformacja jest widoczna w nieformalnym kapitale ludzkim i psychologicznym, który migranci nabyli podczas pobytu za granicą. Między innymi powracają oni z nowymi wartościami, perspektywami i aspiracjami, wyrażając satysfakcję z życia w miastach, w których mieszkają, oraz optymizm wobec przyszłego rozwoju Chorwacji.