Raporty z badań

W dniach 20–23 listopada 2025 r. dr Katarzyna Taczyńska brała udział w kongresie organizowanym przez the Association for Slavic, East European, and Eurasian Studies (ASEEES). Dr Taczyńska wraz z dr. Wojciechem Tworkiem, dr Jagodą Budzik i dr. Oskarem Czendze zorganizowała panel zatytułowany „Behind the Scenes of Jewish Narratives: Yugoslav Peripheries, Hasidic Shadows and Polish Phantasms”, na którym zaprezentowała fragment swoich badań realizowanych w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki (Opus, Nr 2022/47/B/HS2/00584).

Ponadto dr Taczyńska wzięła udział w panelu dyskusyjnym wokół książki „Women and Partisan Art. Aesthetics and Practices of Resistance in Yugoslavia und Carinthia”, red. Elena Messner, Cristina Beretta, Goran Lazičić, Markus Gönitzer (transcript Verlag 2025), w której znaleźć można rozdział jej autorstwa „The Quiet Comrade: The Jewish Voice of Magda Bošan Simin”. Książka opowiada o historii partyzantek w Jugosławii i Karyntii oraz o ich twórczości artystycznej, która stanowiła formę walki, emancypacji i kulturowego oporu wobec faszyzmu.

W dniach 24–25 października 2025 r. na poznańskim Morasku, w siedzibie Wydziału Historii UAM, odbyło się doroczne XXIV Balcanicum – w tym roku poświęcone tematowi: „Grecy i Grecja w polityce oraz kulturze Europy Południowo-Wschodniej”. Jak co roku, w obradach uczestniczyli pracownicy Zakładu Historii Instytutu Slawistyki PAN, będący zarazem członkami Komisji Bałkanistyki przy Oddziale PAN w Poznaniu.

Dr Adrien Quéret-Podesta wygłosił wspólnie z dr hab. Anną Kotłowską, prof. UAM, byłą pracownicą Instytutu Slawistyki PAN współpracującą z naukowcami Instytutu przy kilku projektach badawczych, referat pt. „Dokument fundacyjny króla Stefana I dla klasztoru w Veszprémvölgy: analiza filologiczno-historyczna”, w którym przedstawiono analizę greckojęzycznego dokumentu fundacyjnego dla bazylianek z Veszprémvölgy. Dokument ten – w oryginale greckim, tłumaczeniu łacińskim z 1109 r. oraz w przekładzie polskim prof. Anny Kotłowskiej – znajdzie się w tomie suplementów do tomu węgierskiego „Testimoniów najdawniejszych dziejów Słowian”.

Z kolei prof. dr hab. Ryszard Grzesik omówił zapiskę Rocznika kapituły krakowskiej w referacie pt. „Imperator intrat Hungariam czyli kto wkroczył na Węgry w 1172 r.” wysuwając hipotezę, że był to wracający z Bizancjum Béla III.

Sesji naukowej jak zwykle towarzyszyły ożywione dyskusje – zarówno w trakcie paneli, jak i w kuluarach.

21 października 2025 roku mgr Valéry Trân Thiên z Zespołu Semantyki i Lingwistyki Komputerowej IS PAN reprezentował konsorcjum HIVE AI podczas Masters and Robots 2025 w Warszawie, które przyciąga ekspertów, przedsiębiorców, innowatorów, technologów i liderów znanych światowych ośrodków naukowych, stowarzyszeń, blogów technicznych, np. Google, NYU Stern School of Business, Executive Coaching and Consulting Institute, Imperial Business School w Londynie, Eindhoven AI Sistems Institute, Copenhagen Business School, Queensland University of Technology, Human Future, What’s Next? itd.

Valéry Trân Thiên na stoisku Ministerstwa Cyfryzacji odpowiadał na pytania gości dotyczące rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce. Przyszło mu wskazywać na podobieństwa i różnice znanych polskich modeli generatywnych Bielika i PLLuM-a. Najwięcej pytań dotyczyło modelu generatywnego PLLuM-a oraz wdrożeń tego modelu w urzędach miejskich Gdyni i Łodzi.

Zespół Semantyki i Lingwistyki Komputerowej Instytutu Slawistyki PAN od 2024 roku uczestniczy w projektach AI: PLLuM  („Odpowiedzialny rozwój otwartego dużego modelu językowego PLLuM [Polish Large Language Universal Model] w celu wspierania technologii przełomowych w sektorze publicznym i gospodarczym, w tym otwartego, polskojęzycznego inteligentnego asystenta petenta”) oraz HIVE AI („HIVE AI: Rozwój i pilotażowe wdrożenie dużych modeli językowych w polskiej administracji publicznej”). Oba projekty są finansowane przez Ministerstwo Cyfryzacji. Stoiska / kioski MC na ważnych krajowych i międzynarodowych wydarzeniach są częścią większej promocji rodziny polskich modeli generatywnych PLLuM.

Dr  Yana Hladyr wygłosiła referat podczas seminarium „Ukraińskie Wtorki”, które odbywa się co miesiąc w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. Przewodniczącym i moderatorem seminarium jest dr Paweł Levchuk – językoznawca i adiunkt w IS PAN.

W seminarium wzięło udział ponad 50 słuchaczy oraz aktywnych uczestników ożywionej dyskusji, która rozwinęła się po wystąpieniu.

Dr Yana Hladyr wygłosiła godzinny referat pt. „Zrodzone ze wstrząsów: teksty kultury sieciowej jako świadectwa procesu katharsis w sztuce ukraińskiej (2022–2025)”, będący częścią realizowanego przez nią projektu badawczego.

W swoim wystąpieniu autorka skoncentrowała się na prezentacji i omówieniu kluczowych kategorii teoretycznych, pojęć i terminów badawczych, takich jak: katharsis sztuki ukraińskiej, konfliktogenność dzieł artystycznych, kultura sieciowa, tekst kultury, tekst kultury sieciowej, tekst pierwotny („tekst kultury w tekście kultury”) oraz tekst kultury wspólny.

Referat zawierał analizę wybranych tekstów kultury obecnych w instagramowych przekazach ukraińskich mediów kulturalnych (@yourart, @liroomcomua, @moviegramua, @chytomo_books, @yabl.ua, @sensormedia.ua, @shtukango, @esthetic.intelligence, @kyiv_art i in.), które dokumentują proces katharsis (odnowy, odrodzenia, oczyszczenia) ukraińskiej sztuki, a zarazem wykazują charakter konfliktogenny – ich istota (zespół cech formalnych, semantycznych i funkcjonalnych) oraz specyfika są bezpośrednio związane z doświadczeniem wojny.

Autorka doszła do wniosku, że niektóre kategorie i pojęcia artystyczne wykazują wyraźną tendencję do transformacji w obrębie kultury sieciowej, w wyniku czego ich granice ulegają dekonstrukcji. W szczególności dotyczy to kategorii i pojęć takich jak „sztuka”, „artystyczność” czy „autorstwo”, których znaczenia i funkcje ulegają istotnej aktualizacji i wzbogaceniu za sprawą praktyk kultury sieciowej.

Nagranie referatu dostępne jest na kanale YouTube seminarium „Ukraińskie Wtorki”: https://youtu.be/l0Q3uPGyT0c?si=9Xxx8aXCaB40up7g.

Wystąpienie zrealizowano w ramach projektu grantowego „MINIATURA 9”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki: „Zrodzone ze wstrząsów: katharsis sztuki ukraińskiej w treściach mediów kulturalnych (2022–2025)”. Projekt realizowany jest przez autorkę w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk.

Dr Yana Hladyr wzięła udział w IX Międzynarodowym Seminarium „Tekst i obraz: osobliwości interakcji między narracją a wizualnością”, które odbyło się 17 października 2025 roku z inicjatywy Katedry Historii Sztuki Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki w Kijowie. Moderatorką dyskusji była Stefania Demchuk.

Dr Yana Hladyr wygłosiła referat pt. „Tekst kultury sieciowej w instagramowym kontencie ukraińskich mediów kulturalnych jako forma współczesnej audiowizualnej narracji medialnej w kontekście procesu katharsis w sztuce ukraińskiej (2022–2025)” oraz przeprowadziła interesującą dyskusję teoretyczną z ukraińskimi teoretykami sztuki.

Podczas seminarium uczestnicy omówili koncepcję katharsis w sztuce ukraińskiej, zaproponowaną przez autorkę, doprecyzowali szereg pojęć teoretycznych zawartych w referacie, a także zwrócili uwagę na problematykę artystyczności dzieła sztuki – zarówno w jego klasycznym ujęciu, jak i we współczesnych interpretacjach.

W trakcie wystąpienia dr Yana Hladyr przeanalizowała kilka tekstów kultury sieciowej, które dokumentują procesy odnowy i odrodzenia we współczesnej sztuce ukraińskiej, prezentując najnowsze sposoby wizualizacji tych zjawisk na Instagramie ukraińskich platform kulturalnych.

Wystąpienie realizowane jest w ramach projektu grantowego „MINIATURA 9”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki: „Zrodzone ze wstrząsów: katharsis sztuki ukraińskiej w treściach mediów kulturalnych (2022–2025)”. Projekt realizowany jest przez autorkę w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk.

W dniach 6–7 października 2025 roku w Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Katowicach na XXIII Samorządowym Forum Kapitału i Finansów dr hab. Roman Roszko, prof. IS PAN, kierujący Zespołem Semantyki i Lingwistyki Komputerowej IS PAN, popularyzował sposoby skutecznego zastosowania sztucznej inteligencji w codziennej pracy samorządów w Polsce.

Organizatorzy Forum zaprosili prof. R. Roszkę w charakterze prelegenta do debaty: „Sztuczna inteligencja w samorządach – realne zastosowania czy tylko moda?”. Debata przedłużyła się o przerwę obiadową. Samorządowców interesowały konkretne warianty zastosowań modeli generatywnych PLLuM tworzonych w projekcie HIVE AI oraz narzędzi i zasobów CLARIN-PL-BIZ-Bis. Nurtowało ich przede wszystkim bezpieczeństwo oraz jakość rozwiązań wykorzystujących sztuczną inteligencję. Obawy samorządowców, którzy w większości sztuczną inteligencję łączyli z dostępnymi w sieci czatami, zostały rozwiane podczas prezentacji RAG-owych instancji działających w oparciu o modele PLLuM-owe. Należy dodać, że tego typu rozwiązania są obecnie wdrażane przez konsorcjum HIVE AI między innymi w Urzędzie Miasta Gdyni.

Prof. Roman Roszko rozmawiał również z przedstawicielami firm zaangażowanych w świadczenie usług cyfrowych w urzędach różnych poziomów administracji. Obiecująco zarysowała się współpraca IS PAN z warszawską spółką ABC PRO sp. z o.o. (https://abcpro.pl/) w zakresie elektronicznego nadzoru prawnego – rozwiązaniach, które w/w Spółka oferuje i planuje rozwijać o kolejne funkcjonalności związane ze sztuczną inteligencją.

30 września 2025 roku mgr Valéry Trân Thiên z Zespołu Semantyki i Lingwistyki Komputerowej IS PAN reprezentował konsorcjum HIVE AI podczas Synerise Cup 2025 – jubileuszowych ogólnopolskich mistrzostwach szkół i przedszkoli w szachach. Na stoisku Ministerstwa Cyfryzacji odpowiadał na pytania gości dotyczące sztucznej inteligencji i polskich modeli PLLuM. Każdy odwiedzający stoisko mógł porozmawiać z generatywnym modelem PLLuM. Testujący polski model generatywny sprawdzali jego wiedzę również w zakresie szachów.

Zespół Semantyki i Lingwistyki Komputerowej Instytutu Slawistyki PAN w roku 2024 uczestniczył w projekcie PLLuM  („Odpowiedzialny rozwój otwartego dużego modelu językowego PLLuM [Polish Large Language Universal Model] w celu wspierania technologii przełomowych w sektorze publicznym i gospodarczym, w tym otwartego, polskojęzycznego inteligentnego asystenta petenta”), finansowanym przez Ministerstwo Cyfryzacji. Efektem prac jest rodzina modeli generatywnych PLLuM w wersjach base, chat, instruct oraz nc.

W roku 2025 wytworzone modele PLLuM są rozwijane i wdrażane w mObywatelu i wybranych urzędach administracji państwowej już w nowym projekcie HIVE AI („HIVE AI: Rozwój i pilotażowe wdrożenie dużych modeli językowych w polskiej administracji publicznej”), finansowanym przez Ministerstwo Cyfryzacji. Stoiska / kioski MC na ważnych krajowych i międzynarodowych wydarzeniach są częścią większej promocji rodziny polskich modeli generatywnych PLLuM.

W dniach 25–27 września 2025 roku w Uniwersytecie Wileńskim Zespół Semantyki i Lingwistyki Komputerowej Instytutu Slawistyki PAN wziął udział w 7. Międzynarodowej Konferencji Lingwistyki Stosowanej „Języki i Ludzie” (LiTaKA).

Reprezentujący Zespół SILK prof. VDU Andrius Utka i prof. VDU Jurgita Vaičenonienė zaprezentowali osiągnięcia zespołu w realizowanych w Instytucie Slawistyki PAN trzech projektach związanych z szeroko pojmowaną humanistyką cyfrową.

Autorzy prezentacji: Roman Roszko (IS PAN), Tomasz Bernaś (IS PAN), Danuta Roszko (UW), Andrius Utka (VDU), Jurgita Vaičenonienė (VDU).

Tytuł prezentacji: (lt) Lietuviškų tekstinių duomenų ir instrukcijų tekstynai DARIAH-HUB, HIVE AI ir PLLuM projektuose; (en) Lithuanian Text Data and Organic Instruction Corpora in the DARIAH-HUB, HIVE AI, and PLLuM Projects; (pl) Litewskojęzyczne korpusy danych tekstowych i instrukcji organicznych w projektach DARIAH-HUB, HIVE AI ir PLLuM.

Języki prezentacji: litewski i angielski.

Prof. VDU Jurgita Vaičenonienė i prof. VDU Andrius Utka w roku 2024 byli członkami Zespołu SILK w projekcie PLLuM (lider konsorcjum: PWr, członkowie: IPI PAN, IS PAN, NASK PIB, OPI PIB, UŁ) finansowanym przez Ministerstwo Cyfryzacji. Oboje odpowiadali za pozyskiwanie, opisywanie metadanymi, deduplikację i oczyszczanie części bałtyckich danych tekstowych oraz przygotowanie instrukcji organicznych (lokalizacyjnych, tożsamościowych, generatywnych jedno- i wieloturowych i in.) niezbędnych na etapach pre- i post-treningu rodziny modeli PLLuM. Zaprezentowany publiczności referat wywołał burzliwą dyskusję na temat generatywnych modeli językowych i ich zastosowań. Słuchacze wyrażali również zainteresowanie przyczynami, dla których Zespół SILK IS PAN prowadzi badania wykraczające daleko poza język polski, szczególnie biorąc pod uwagę, że tego typu prace wymagają nie tylko wiedzy specjalistycznej, ale przede wszystkim znacznych nakładów pracy i dużego finansowania (koszty energii).

Zespół SILK oraz CLARIN-PL od dziesięciu lat ściśle współpracują z litewskimi strukturami CLARIN-LT. Prof. VDU Jurgita Vaičenonienė jest koordynatorem krajowym struktur CLARIN-LT. Widoczna na zdjęciu 1. prof. Sigita Rackevičienė z Uniwersytetu Michała Römera w Wilnie jest jednym z partnerów CLARIN-LT.