W dniach 17 sierpnia – 2 września 2026 r. przeprowadzono intensywne badania terenowe w ramach projektu „Świadectwo zanikającego dziedzictwa. Encyklopedia wiedzy o Polakach na Bukowinie Karpackiej oraz w Naddniestrzu”, realizowanego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Projekt jest kierowany przez prof. dr hab. Helenę Krasowską.
Celem badań było zgromadzenie i udokumentowanie materiałów dotyczących historii, języka, kultury, tradycji, tożsamości oraz współczesnego życia społeczności polskiej na Bukowinie Karpackiej i w Naddniestrzu. Szczególne znaczenie miało bezpośrednie dotarcie do przedstawicieli lokalnych społeczności oraz pozyskanie materiałów, które pozwolą zachować wiedzę o dziedzictwie kulturowym zagrożonym zanikiem.
Badania terenowe stanowią istotny element wieloletniej działalności naukowej prof. Heleny Krasowskiej, której dorobek koncentruje się na języku, kulturze i tożsamości Polaków zamieszkujących tereny pogranicza. Zebrany materiał będzie podstawą do opracowania „Encyklopedii wiedzy o Polakach na Bukowinie Karpackiej oraz w Naddniestrzu”.
Projekt ma również istotny wymiar społeczny i popularyzatorski. Dokumentowanie świadectw, języka i tradycji przedstawicieli polskiej diaspory pozwala nie tylko prowadzić badania naukowe, lecz także udostępniać ich wyniki szerszemu gronu odbiorców oraz chronić pamięć o dziedzictwie kulturowym kolejnych pokoleń. Stanowi to kontynuację działań zespołu na rzecz popularyzacji wiedzy o wielokulturowym dziedzictwie Europy Środkowo-Wschodniej.
Zespół Centrum Kompetencji Cyfrowych Uniwersytetu Warszawskiego po raz kolejny wykazał się ogromnym zaangażowaniem, pracowitością i profesjonalizmem, gromadząc bogaty materiał cyfrowy dokumentujący polskie dziedzictwo kulturowe regionu.
Dokumentowaliśmy tym razem miejsca, ludzi i pamięć. Podczas badań odwiedziliśmy liczne miejscowości na Bukowinie Karpackiej: Suczawę, Waszkowce, Baińce, Radowce, Gurę Humorului, Kimpulung Mołdawski, Frumoasę, Mihoweny, Wikszany, Nowy Sołoniec, Pleszę, Pojanę Mikuli, Seret oraz Starą Hutę na Ukrainie.
Praca terenowa miała charakter wielowymiarowy. Wykonywaliśmy m.in.:
- spacery 360°, pozwalające na cyfrowe utrwalenie miejsc związanych z polską obecnością i kulturą;
- skany kościołów, kaplic oraz domów związanych z dziedzictwem polskim;
- cyfrowe ścieżki pamięci na cmentarzach, dokumentujące zabytkowe polskie groby oraz materialne i niematerialne świadectwa przeszłości;
- fotografie i dokumentację przestrzeni miejskich oraz wiejskich;
- dokumentację cmentarzy, zabytków i miejsc ważnych dla historii polskich społeczności.
Każdy zapisany obraz, fotografia, skan czy panorama stanowi część większego projektu, którego celem jest ocalenie od zapomnienia materialnych i niematerialnych śladów polskiej obecności na Bukowinie Karpackiej i w Naddniestrzu. Dokumentujemy również przemiany zachodzące w tych miejscach pod wpływem współczesnych procesów cywilizacyjnych.
Spotkania z ludźmi – to właśnie żywa część dziedzictwa. Badania terenowe to nie tylko dokumentacja cyfrowa. To przede wszystkim spotkania z ludźmi, rozmowy, wspomnienia i bezpośredni kontakt ze społecznościami, które przechowują pamięć o polskiej historii i kulturze regionu.
Ważnym wydarzeniem był również udział w obchodach 35-lecia działalności zespołu Górali Czadeckich „Sołonczanka”. Spotkanie to stało się okazją do obserwacji i dokumentowania żywej kultury, tradycji oraz dziedzictwa przekazywanego kolejnym pokoleniom.
Przed nami kolejny etap pracy. Zebrany podczas badań materiał jest niezwykle bogaty i różnorodny. Przed zespołem stoi teraz wymagające zadanie jego uporządkowania, opracowania, opisania i przygotowania do udostępnienia. Już wkrótce zostanie uruchomiona platforma multimedialna, która pozwoli szerokiemu gronu odbiorców poznawać miejsca, ludzi i świadectwa polskiego dziedzictwa na Bukowinie Karpackiej oraz w Naddniestrzu.
Serdecznie dziękuję zespołowi Centrum Kompetencji Cyfrowych Uniwersytetu Warszawskiego za ogrom pracy, zaangażowanie i profesjonalizm: Anecie Wysztygiel, Dominikowi Purchale, Michałowi Sikorze i Maciejowi Tarkowskiemu. To dzięki waszej pracy możliwe jest tworzenie nowoczesnego, cyfrowego archiwum pamięci – świadectwa dziedzictwa, które stopniowo zanika, ale dzięki naszej dokumentacji może zostać zachowane dla przyszłych pokoleń.
Helena Krasowska
Narratives: Yugoslav Peripheries, Hasidic Shadows and Polish Phantasms”, na którym zaprezentowała fragment swoich badań realizowanych w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki (Opus, Nr 2022/47/B/HS2/00584).
Na otwartym seminarium prof. Dołowy wygłosiła wykład pt. „New Angles on Ethnolinguistic Vitality: Insights from the Study on Poland’s Collateral Language Communities”, w którym zaprezentowała wyniki badań prowadzonych w ramach grantu NCN Sonata bis „Różnorodność językowa w Polsce”.
