Sukcesy Archives - Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk

Premiera nowych modeli językowych PLLuM

2026-05-22

Z radością informujemy o udostępnieniu 11 nowych modeli PLLuM. Ich największą zaletą jest znakomita znajomość języka polskiego, w tym stylu urzędowego, a także głębokie rozumienie rodzimego kontekstu kulturowego, historycznego i prawnego. Modele stanowią wsparcie dla administracji publicznej, biznesu oraz użytkowników indywidualnych. Co ważne, zostały one opublikowane na otwartych licencjach, w pełni zgodnych z wymogami AI Act.

Specyfika nowych modeli PLLuM

Nowe warianty PLLuM mogą znacząco zwiększyć efektywność pracy administracji publicznej. Potrafią generować teksty w ponad 20 gatunkach urzędowych, wspierać zadania biurowe i operacyjne, interpretować kontekst procedur administracyjnych, upraszczać skomplikowany język pism oraz pracować na wzorach dokumentów prawnych.

Na podstawie analizy rzeczywistych interakcji użytkowników z PLLuM Chat opracowano również mechanizmy pozwalające na generowanie bezpieczniejszych i bardziej precyzyjnych odpowiedzi.

Cztery wielkości modeli

Nowa rodzina modeli obejmuje cztery rozmiary, w tym odświeżone wersje 8B, 12B i 70B oraz zupełnie nową kategorię 4B:

4B – najmniejsze i najszybsze o niskich wymaganiach obliczeniowych, które najlepiej sprawdzą się przy dostosowaniu do konkretnego zadania.
8B i 12B – stanowią dobry kompromis między szybkością działania a jakością odpowiedzi, dzięki czemu są zalecane do wdrożeń produkcyjnych, np. jako silnik systemów RAG-owych.
70B – największy i najbardziej zaawansowany model, który najlepiej radzi sobie ze złożonymi zadaniami bez konieczności dodatkowego dostosowania.

Wszystkie wersje udostępniono na otwartych licencjach z pełną dokumentacją zgodną z AI Act, obejmującą opis modeli, źródła danych oraz metody treningu i oceny jakości.

Trening modeli

Modele zostały opracowane w 2025 roku na zlecenie i ze środków Ministerstwa Cyfryzacji w ramach projektu HIVE AI, który realizowało konsorcjum w składzie: NASK PBI (lider), (alfabetycznie) ACK Cyfronet AGH, Centralny Ośrodek Informatyki, Instytut Podstaw Informatyki PAN, Instytut Slawistyki PAN, OPI PIB, Politechnika Wrocławska oraz Uniwersytet Łódzki.

Proces treningowy oparto na nowym, bogatym i zróżnicowanym zbiorze materiałów tekstowych. Dane te zgromadzono legalnie – pozyskano je na podstawie umów licencyjnych, z domeny publicznej oraz zasobów dostępnych na licencjach Creative Commons.

Z ramienia Instytutu Slawistyki PAN projekt koordynował dr hab. Roman Roszko, prof. IS PAN, a w skład zespołu realizującego zadania weszli mgr Tomasz Bernaś oraz mgr Valéry Trân Thiên, łączący kompetencje informatyczne i językoznawcze.

Informacja o premierze nowych modeli dostępna jest również na stronie Ministerstwa Cyfryzacji.

Dr Karolina Panz laureatką Nagrody Historycznej „Polityki”

2026-05-13

Z radością informujemy, że książka dr Karoliny Panz „Chciałabym opowiedzieć jak zginęło miasto… Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu” (Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2025) otrzymała Nagrodę Historyczną „Polityki” w kategorii „Prace naukowe”.

Jury nagrodziło pięć książek spośród ponad 200 zgłoszonych do konkursu.

Serdecznie gratulujemy wszystkim Laureatom i Laureatkom!

Dr Karolina Panz podczas odbierania nagrody. Fot. Agnieszka Haska.

Prof. Helena Krasowska w Radzie do Spraw Polonii i Polaków za Granicą przy Prezydencie Rzeczypospolitej Polskiej

2026-05-042026-05-04

2 maja 2026 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki powołał prof. Helenę Krasowską z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk do Rady do Spraw Polonii i Polaków za Granicą.

Nowo utworzone gremium doradcze przy Prezydencie Rzeczypospolitej Polskiej ma służyć stałemu dialogowi z Polakami mieszkającymi poza granicami kraju. Uroczystość odbyła się w Pałacu Prezydenckim podczas obchodów Dnia Flagi Rzeczypospolitej Polskiej oraz Dnia Polonii i Polaków za Granicą.

W skład Rady weszły 64 osoby reprezentujące dziewięć państw oraz różne środowiska zawodowe. Gremium pełni funkcję konsultacyjną i doradczą, koncentrując się m.in. na wspieraniu edukacji polonijnej, realizacji dyplomacji historycznej, ochronie dobrego imienia Polski oraz wzmacnianiu więzi narodowych.

Rada ma również przyczynić się do lepszego rozpoznania potrzeb Polonii i Polaków za Granicą oraz do wypracowania konkretnych rozwiązań wspierających rodaków na całym świecie.

Pamiątkowe zdjęcie Rady do Spraw Polonii i Polaków za Granicą przy Prezydencie RP. Fot. Michał Torz.

Prezydent RP Karol Nawrocki i prof. Helena Krasowska. Fot. archiwum prywatne prof. H. Krasowskiej.

Na zdjęciu od lewej: Małgorzata Gośniowska-Kola, Gerwazy Longier, Helena Krasowska. Fot. archiwum prywatne prof. H. Krasowskiej.

Posiedzenie Rady Polonii przy Prezydencie RP. Fot. Przemysław Keler / KPRP.

Prestiżowa nagroda dla prof. Aliaksandra Smalianchuka

2026-02-16

11 lutego 2026 roku w Łazienkach Królewskich w Warszawie odbyła się gala nagród Forum Współpracy i Dialogu Polska–Litwa oraz Forum Dialogu i Współpracy im. Jerzego Giedroycia w Wilnie.

Wśród nagrodzonych za zasługi na rzecz dialogu polsko-litewskiego znalazł się białoruski niezależny historyk oraz badacz Instytutu Slawistyki PAN, prof. dr hab. Aliaksandr Smalianchuk. Nagrodę przyznano mu za działalność na rzecz współpracy i dialogu między narodami Europy Środkowo-Wschodniej w obszarze historii i pamięci zbiorowej.

W gronie laureatów znaleźli się również: dr Vydas Dolinskas, dyrektor Zamku Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie, Szymon Drej, dyrektor Muzeum Bitwy pod Grunwaldem w Stębarku, a także ukraiński poeta i prozaik Andrij Lubka.

Tegoroczna gala zbiegła się z 80. rocznicą powstania Instytutu Literackiego w Paryżu oraz z ustanowionym przez Senat RP Rokiem Jerzego Giedroycia.

Serdecznie gratulujemy!

Dr hab. Karolina Bielenin-Lenczowska i dr hab. Anna Engelking z tytułem profesora belwederskiego

2026-01-15

Z radością informujemy, że postanowieniem Prezydenta RP z dnia 31 grudnia 2025 roku dwie badaczki z Instytutu Slawistyki PAN, dr hab. Karolina Bielenin-Lenczowska oraz dr hab. Anna Engelking otrzymały tytuł profesora w dziedzinie nauk humanistycznych. Obie naukowczynie są profesorkami w dyscyplinie etnologia i antropologia kulturowa.

Serdecznie gratulujemy!

Stypendium dla dr Claudii Snochowskiej-Gonzalez

2025-12-12

Z radością informujemy, że dr Claudia Snochowska-Gonzalez otrzymała od Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego (Stiftung Preußischer Kulturbesitz) stypendium na kwerendę badawczą w Tajnym Archiwum Państwowym Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego (Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz) w Berlinie.

Przez miesiąc – od 19 stycznia do 19 lutego 2026 r. – naukowczyni będzie prowadzić badania w ramach projektu „Karmienie ciała narodu. Polskie i niemieckie nacjonalistki we wschodnich prowincjach Rzeszy Niemieckiej na przełomie XIX i XX wieku”.

Bohaterkami projektu są kobiety, które na przełomie XIX i XX wieku zamieszkiwały wschodnie rubieże Cesarstwa Niemieckiego i były aktywne w polskich i niemieckich radykalnych ruchach nacjonalistycznych, reprezentowanych na ziemiach polskich głównie przez Narodową Demokrację, a w Rzeszy Niemieckiej przez ruch volkistowski.

Kobiety te uważały za swoje najważniejsze zadanie „karmienie ciała narodu”, polegające nie tylko na rodzeniu i wychowywaniu dzieci oraz nieustannym troszczeniu się o ich narodową edukację i kulturową „czystość”, ale także na właściwym zarządzaniu narodowym gospodarstwem – czyli na zapobieganiu rozwojowi tego drugiego, wrogiego narodu.

Dr Snochowska-Gonzalez koncentruje się na badaniu historii rywalizujących, siostrzanych organizacji i aktywistek nacjonalistycznych, ich działań, idei i instytucji, z którymi były związane. W ten sposób stara się zobrazować paradoksalną relację między nacjonalizmem polskim a niemieckim, którą nazywa „sztafetą nacjonalizacyjną”.

Serdecznie gratulujemy!

Wyróżnienie „Varsaviana Roku” dla dr Izabeli Mrzygłód

2025-12-11

W środę, 3 grudnia 2025 roku, odbyła się uroczystość wręczenia laureatom Dyplomów Honorowych w Konkursie im. Hanny Szwankowskiej (Varsaviana Roku, edycja 2024–2025), organizowanym przez Towarzystwo Miłośników Historii w Warszawie – Oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego oraz Bibliotekę Publiczną m.st. Warszawy – Bibliotekę Główną Województwa Mazowieckiego.

Z radością informujemy, że w gronie wyróżnionych znalazła się dr Izabela Mrzygłód, nagrodzona za książkę „Uniwersytety w cieniu kryzysu. Nacjonalistyczna radykalizacja studentów Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym”.

Serdecznie gratulujemy!

Afisz wydarzenia. Fot. Andrzej Szewczyk.

Dr Izabela Mrzygłód po odebraniu nagrody. Fot. Andrzej Szewczyk.

Grant NCN PRELUDIUM dla mgr Marii Bolek

2025-12-04

Narodowe Centrum Nauki przyznało finansowanie na realizację projektu „Ideologie językowe i postawy wobec wschodniosłowiańskiej odmiany językowej na Polesiu Lubelskim: analiza lokalnego dyskursu w perspektywie socjolingwistycznej” (nr 2025/57/N/HS2/01259), którego kierowniczką jest mgr Maria Bolek.

Projekt będzie realizowany w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk pod opieką prof. dr hab. Nicole Dołowy w latach 2026–2029.

Planowane badania odpowiadają na rosnące zainteresowanie różnorodnością językową i odmianami regionalnymi w Polsce poprzez koncentrowanie się na często pomijanej, zagrożonej odmianie języka wschodniosłowiańskiego używanej we wschodniej Polsce – dokładnie w północno-wschodniej części województwa lubelskiego (Polesie Lubelskie: powiat włodawski i bialski). Projekt dostarczy pierwszego kompleksowego opisu socjolingwistycznego użycia języka na Polesiu Lubelskim, uwzględniającego perspektywy samych mówiących.

Głównym celem przedsięwzięcia jest zrozumienie i opisanie, jak ideologie językowe funkcjonują w kontekstach marginalizacji, niejednoznacznej tożsamości i historycznych procesów asymilacji.

Serdecznie gratulujemy!

Uroczyste nadanie tytułu Professor honoris causa dr. Pawłowi Levchukowi

2025-11-28

27 listopada 2025 roku w Donbaskim Państwowym Uniwersytecie Pedagogicznym odbyła się uroczystość nadania dr. Pawłowi Levchukowi zaszczytnego tytułu Professor honoris causa. Wyróżnienie to zostało przyznane w dowód uznania dla jego wybitnego wkładu w rozwój ukraińsko-polskiej współpracy naukowej, działalności na rzecz promocji języka ukraińskiego poza granicami kraju oraz za konsekwentne wspieranie wspólnoty akademickiej Uniwersytetu w czasie wojny i relokacji uczelni. Spotkanie prowadziła Jej Magnificencja Rektor prof. Svitlana Omelchenko.

Wśród zaproszonych gości znaleźli się:

Vasyl Malnychuk, III Sekretarz Ambasady Ukrainy w Polsce
prof. Roman Roszko (Instytut Slawistyki PAN)
prof. Przemysław Gębal (Uniwersytet Gdański)
prof. Lesia Demska-Budzuliak (Akademia Służby Bezpieczeństwa Ukrainy)
dr Anna Mikulska (Uniwersytet Paryż-Sorbona)
Monika Stąpor (Uniwersytet Metropolitalny w Oslo)

Uroczystość zgromadziła przedstawicieli społeczności akademickiej, partnerów międzynarodowych oraz studentów zaangażowanych w rozwój badań językoznawczych i edukacyjnych.

Podczas uroczystości, w geście szacunku dla zgromadzonych, prof. Roman Roszko wygłosił przemówienie w języku ukraińskim, dziękując za zaproszenie. Kierując słowa do Pani Rektor, pracowników Donbaskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego (DPUP), Prezydium oraz Członków Rady Naukowej, wyraził głębokie uznanie dla ich wytrwałości i niezłomności w kontynuowaniu misji edukacyjnej. Podkreślił wyjątkowe znaczenie niesienia oświaty w tym niezwykle trudnym dla Ukrainy czasie wojny. Wszystkim zebranym życzył zdrowia, osiągnięć naukowych oraz jak najszybszego pokoju.

Następnie, zwracając się do wszystkich uczestników i głównego bohatera spotkania – dr. Pawła Levchuka – prof. Roszko wyraził głęboki szacunek i uznanie dla jego wybitnych osiągnięć naukowych. Przedstawił kluczowe obszary badań Laureata, po czym szczególnie zaakcentował, że dr P. Levchuk jest architektem wyjątkowego mostu, który skutecznie łączy Polskę i Ukrainę. Jego praca sprzyja pogłębianiu wzajemnego zrozumienia i wspólnemu budowaniu lepszej przyszłości.

Serdecznie gratulujemy!

Dr Paweł Levchuk – Laureat tytułu Professor honoris causa. Fot. dr Olena Kolhan.

Dyplom dla dr. Pawła Levchuka. Fot. dr Olena Kolhan.

Uroczyste nadanie tytułu Professor honoris causa dr. Pawłowi Levchukowi. Fot. dr Olena Kolhan.

Nagroda KLIO i Nagroda im. prof. Jerzego Skowronka dla badaczy z IS PAN

2025-11-28

Dnia 27 listopada 2025 r., podczas oficjalnego otwarcia XXXIII Targów Książki Historycznej w Warszawie, odbyło się wręczenie Nagrody KLIO oraz Nagrody im. prof. Jerzego Skowronka.

Nagroda KLIO to konkurs na najlepszą książkę historyczną roku, wyróżniający autorów i wydawców popularyzujących historię. Przyznawana jest w pięciu kategoriach: autorskiej, monografii naukowej, wydawniczej, edycji źródłowej oraz regionalia/varsaviana.

W tym roku nagroda została wręczona po raz 31. Z radością informujemy o sukcesach badaczek i badaczy z IS PAN oraz wydawnictwa IS PAN:

• Wyróżnienie w kategorii edycji źródłowej otrzymały „Testimonia najdawniejszych dziejów Słowian. Seria łacińska. T. 3: Średniowiecze, z. 1 (a i b): Narracyjne źródła węgierskie. Pisarze z wieku XI–XIV” (IS PAN), wyd. Barbara Grunwald-Hajdasz, Ryszard Grzesik, Anna Kotłowska, Wojciech Mądry, Adrien Quéret-Podesta.

• W kategorii monografii naukowej nagrodę II stopnia otrzymała Izabela Mrzygłód za książkę „Uniwersytety w cieniu kryzysu. Nacjonalistyczna radykalizacja studentów Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym” (Wydawnictwo Naukowe UMK).

• Nagrodę III stopnia w kategorii autorskiej otrzymała dr hab. Irena Grudzińska-Gross, prof. IS PAN (emerita), za książkę „Wielka karuzela. Życie Aleksandra Weissberga-Cybulskiego” (Wydawnictwo ZNAK).

Podczas gali odbyło się także wręczenie 30. Nagrody im. prof. Jerzego Skowronka, którą otrzymali ex aequo:

– Ewa Wróblewska-Trochimiuk za książkę „Naszego nie damy. Spory i obrazy polityczne w Serbii i Chorwacji po roku 2000” (IS PAN),

– Sławomir Godek za publikację „Petersburska ofensywa szlachty litewskiej z lat 1810–1812” (Wydawnictwo Naukowe UKSW).

Targi odbywają się w dniach 27–30 listopada w wyjątkowej przestrzeni Arkad Kubickiego Zamku Królewskiego w Warszawie, a ich organizatorem jest Fundacja Historia i Kultura.

Serdecznie gratulujemy przyznanych nagród i wyróżnień!