Prof. Joanna Tokarska-Bakir laureatką konkursu OPUS NCN

Z radością informujemy, że projekt prof. Joanny Tokarskiej-Bakir pt. „Pogrom w Rzeszowie w dniach 11–12 czerwca 1945 r.: studium porównawcze” uzyskał dofinansowanie w ramach konkursu OPUS Narodowego Centrum Nauki, jednocześnie plasując się na 1 miejscu listy rankingowej!

Prof. Joanna Tokarska-Bakir. Fot. archiwum prywatne.

Tematem projektu prof. Tokarskiej-Bakir jest pogrom antyżydowski, który miał miejsce w dniach 11–12 czerwca 1945 r. w Rzeszowie i innych miastach południowo-wschodniej Polski.

Efektem grantu będzie finałowy tom trylogii dotyczącej przypadków pogromów antyżydowskich w powojennej Polsce. Monografia dotycząca pogromu w Rzeszowie będzie zarówno podsumowaniem, jak i weryfikacją długoterminowego projektu realizowanego przez prof. Tokarską-Bakir.

Serdecznie gratulujemy!

Dr Olha Tkachenko laureatką konkursu SONATA NCN

Z radością informujemy, że projekt dr Olhy Tkachenko pt. „Dekolonizacja 2.0: kapitalizm
cyfrowy i mobilizacja epistemiczna w ukraińskim YouTube w latach 2021–2025” uzyskał
dofinansowanie w ramach konkursu SONATA Narodowego Centrum Nauki.

Projekt dr Tkachenko poświęcony jest analizie roli platformy YouTube jako kluczowej
przestrzeni mobilizacji epistemicznej i transformacji dekolonialnej w Ukrainie w latach
2021–2025. Badanie odpowiada na istotną lukę badawczą dotyczącą znaczenia mediów
cyfrowych w procesach dekolonizacji, które dotychczas były analizowane głównie z
perspektywy historycznej, kulturowej i politycznej.

Dr Olha Tkachenko przyjrzy się temu, w jaki sposób ukraińscy twórcy internetowi wykorzystują YouTube do kwestionowania imperialnych narracji, demontażu rosyjskich
mitów kolonialnych oraz popularyzacji ukraińskiej kultury i historii. Projekt zakłada analizę zarówno samych twórców i publikowanych przez nich treści, jak również reakcji odbiorców, które odzwierciedlają szersze procesy kształtowania tożsamości narodowej i zmian poznawczych zachodzących w ukraińskim społeczeństwie.

W badaniu wykorzystane zostaną metody krytycznej analizy dyskursu, analizy
multimodalnej, netnografii oraz studiów narracyjnych. Szczególna uwaga zostanie
poświęcona relacji między procesami dekolonizacyjnymi a mechanizmami kapitalizmu
cyfrowego, które wpływają na widzialność, obieg i ekonomiczną trwałość treści
publikowanych w internecie.

Projekt ma charakter interdyscyplinarny i łączy perspektywy teorii dekolonialnej, nauk o
mediach oraz studiów ukraińskich. Jego wyniki przyczynią się do lepszego zrozumienia roli platform cyfrowych w procesach oporu poznawczego, kształtowania tożsamości oraz
cyfrowej dekolonizacji, zarówno w Ukrainie, jak i w innych społeczeństwach
postimperialnych.

Serdecznie gratulujemy!

Premiera nowych modeli językowych PLLuM

Z radością informujemy o udostępnieniu 11 nowych modeli PLLuM. Ich największą zaletą jest znakomita znajomość języka polskiego, w tym stylu urzędowego, a także głębokie rozumienie rodzimego kontekstu kulturowego, historycznego i prawnego. Modele stanowią wsparcie dla administracji publicznej, biznesu oraz użytkowników indywidualnych. Co ważne, zostały one opublikowane na otwartych licencjach, w pełni zgodnych z wymogami AI Act.

Specyfika nowych modeli PLLuM

Nowe warianty PLLuM mogą znacząco zwiększyć efektywność pracy administracji publicznej. Potrafią generować teksty w ponad 20 gatunkach urzędowych, wspierać zadania biurowe i operacyjne, interpretować kontekst procedur administracyjnych, upraszczać skomplikowany język pism oraz pracować na wzorach dokumentów prawnych.

Na podstawie analizy rzeczywistych interakcji użytkowników z PLLuM Chat opracowano również mechanizmy pozwalające na generowanie bezpieczniejszych i bardziej precyzyjnych odpowiedzi.

Cztery wielkości modeli

Nowa rodzina modeli obejmuje cztery rozmiary, w tym odświeżone wersje 8B, 12B i 70B oraz zupełnie nową kategorię 4B:

  • 4B – najmniejsze i najszybsze o niskich wymaganiach obliczeniowych, które najlepiej sprawdzą się przy dostosowaniu do konkretnego zadania.
  • 8B i 12B – stanowią dobry kompromis między szybkością działania a jakością odpowiedzi, dzięki czemu są zalecane do wdrożeń produkcyjnych, np. jako silnik systemów RAG-owych.
  • 70B – największy i najbardziej zaawansowany model, który najlepiej radzi sobie ze złożonymi zadaniami bez konieczności dodatkowego dostosowania.

Wszystkie wersje udostępniono na otwartych licencjach z pełną dokumentacją zgodną z AI Act, obejmującą opis modeli, źródła danych oraz metody treningu i oceny jakości.

Trening modeli

Modele zostały opracowane w 2025 roku na zlecenie i ze środków Ministerstwa Cyfryzacji w ramach projektu HIVE AI, który realizowało konsorcjum w składzie: NASK PBI (lider), (alfabetycznie) ACK Cyfronet AGH, Centralny Ośrodek Informatyki, Instytut Podstaw Informatyki PAN, Instytut Slawistyki PAN, OPI PIB, Politechnika Wrocławska oraz Uniwersytet Łódzki.

Proces treningowy oparto na nowym, bogatym i zróżnicowanym zbiorze materiałów tekstowych. Dane te zgromadzono legalnie – pozyskano je na podstawie umów licencyjnych, z domeny publicznej oraz zasobów dostępnych na licencjach Creative Commons.

Z ramienia Instytutu Slawistyki PAN projekt koordynował dr hab. Roman Roszko, prof. IS PAN, a w skład zespołu realizującego zadania weszli mgr Tomasz Bernaś oraz mgr Valéry Trân Thiên, łączący kompetencje informatyczne i językoznawcze.

Informacja o premierze nowych modeli dostępna jest również na stronie Ministerstwa Cyfryzacji.

     

Dr Karolina Panz laureatką Nagrody Historycznej „Polityki”

Z radością informujemy, że książka dr Karoliny Panz „Chciałabym opowiedzieć jak zginęło miasto… Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu” (Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2025) otrzymała Nagrodę Historyczną „Polityki” w kategorii „Prace naukowe”.

Jury nagrodziło pięć książek spośród ponad 200 zgłoszonych do konkursu.

Serdecznie gratulujemy wszystkim Laureatom i Laureatkom!

Dr Karolina Panz podczas odbierania nagrody. Fot. Agnieszka Haska.

Prof. Helena Krasowska w Radzie do Spraw Polonii i Polaków za Granicą przy Prezydencie Rzeczypospolitej Polskiej

2 maja 2026 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki powołał prof. Helenę Krasowską z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk do Rady do Spraw Polonii i Polaków za Granicą.

Nowo utworzone gremium doradcze przy Prezydencie Rzeczypospolitej Polskiej ma służyć stałemu dialogowi z Polakami mieszkającymi poza granicami kraju. Uroczystość odbyła się w Pałacu Prezydenckim podczas obchodów Dnia Flagi Rzeczypospolitej Polskiej oraz Dnia Polonii i Polaków za Granicą.

W skład Rady weszły 64 osoby reprezentujące dziewięć państw oraz różne środowiska zawodowe. Gremium pełni funkcję konsultacyjną i doradczą, koncentrując się m.in. na wspieraniu edukacji polonijnej, realizacji dyplomacji historycznej, ochronie dobrego imienia Polski oraz wzmacnianiu więzi narodowych.

Rada ma również przyczynić się do lepszego rozpoznania potrzeb Polonii i Polaków za Granicą oraz do wypracowania konkretnych rozwiązań wspierających rodaków na całym świecie.

Pamiątkowe zdjęcie Rady do Spraw Polonii i Polaków za Granicą przy Prezydencie RP. Fot. Michał Torz.
Prezydent RP Karol Nawrocki i prof. Helena Krasowska. Fot. archiwum prywatne prof. H. Krasowskiej.
Na zdjęciu od lewej: Małgorzata Gośniowska-Kola, Gerwazy Longier, Helena Krasowska. Fot. archiwum prywatne prof. H. Krasowskiej.
Posiedzenie Rady Polonii przy Prezydencie RP. Fot. Przemysław Keler / KPRP.

Prestiżowa nagroda dla prof. Aliaksandra Smalianchuka

11 lutego 2026 roku w Łazienkach Królewskich w Warszawie odbyła się gala nagród Forum Współpracy i Dialogu Polska–Litwa oraz Forum Dialogu i Współpracy im. Jerzego Giedroycia w Wilnie.

Wśród nagrodzonych za zasługi na rzecz dialogu polsko-litewskiego znalazł się białoruski niezależny historyk oraz badacz Instytutu Slawistyki PAN, prof. dr hab. Aliaksandr Smalianchuk. Nagrodę przyznano mu za działalność na rzecz współpracy i dialogu między narodami Europy Środkowo-Wschodniej w obszarze historii i pamięci zbiorowej.

W gronie laureatów znaleźli się również: dr Vydas Dolinskas, dyrektor Zamku Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie, Szymon Drej, dyrektor Muzeum Bitwy pod Grunwaldem w Stębarku, a także ukraiński poeta i prozaik Andrij Lubka.

Tegoroczna gala zbiegła się z 80. rocznicą powstania Instytutu Literackiego w Paryżu oraz z ustanowionym przez Senat RP Rokiem Jerzego Giedroycia.

Serdecznie gratulujemy!

Stypendium dla dr Claudii Snochowskiej-Gonzalez

Z radością informujemy, że dr Claudia Snochowska-Gonzalez otrzymała od Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego (Stiftung Preußischer Kulturbesitz) stypendium na kwerendę badawczą w Tajnym Archiwum Państwowym Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego (Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz) w Berlinie.

Przez miesiąc – od 19 stycznia do 19 lutego 2026 r. – naukowczyni będzie prowadzić badania w ramach projektu „Karmienie ciała narodu. Polskie i niemieckie nacjonalistki we wschodnich prowincjach Rzeszy Niemieckiej na przełomie XIX i XX wieku”.

Bohaterkami projektu są kobiety, które na przełomie XIX i XX wieku zamieszkiwały wschodnie rubieże Cesarstwa Niemieckiego i były aktywne w polskich i niemieckich radykalnych ruchach nacjonalistycznych, reprezentowanych na ziemiach polskich głównie przez Narodową Demokrację, a w Rzeszy Niemieckiej przez ruch volkistowski.

Kobiety te uważały za swoje najważniejsze zadanie „karmienie ciała narodu”, polegające nie tylko na rodzeniu i wychowywaniu dzieci oraz nieustannym troszczeniu się o ich narodową edukację i kulturową „czystość”, ale także na właściwym zarządzaniu narodowym gospodarstwem – czyli na zapobieganiu rozwojowi tego drugiego, wrogiego narodu.

Dr Snochowska-Gonzalez koncentruje się na badaniu historii rywalizujących, siostrzanych organizacji i aktywistek nacjonalistycznych, ich działań, idei i instytucji, z którymi były związane. W ten sposób stara się zobrazować paradoksalną relację między nacjonalizmem polskim a niemieckim, którą nazywa „sztafetą nacjonalizacyjną”.

Serdecznie gratulujemy!

Wyróżnienie „Varsaviana Roku” dla dr Izabeli Mrzygłód

W środę, 3 grudnia 2025 roku, odbyła się uroczystość wręczenia laureatom Dyplomów Honorowych w Konkursie im. Hanny Szwankowskiej (Varsaviana Roku, edycja 2024–2025), organizowanym przez Towarzystwo Miłośników Historii w Warszawie – Oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego oraz Bibliotekę Publiczną m.st. Warszawy – Bibliotekę Główną Województwa Mazowieckiego.

Z radością informujemy, że w gronie wyróżnionych znalazła się dr Izabela Mrzygłód, nagrodzona za książkę „Uniwersytety w cieniu kryzysu. Nacjonalistyczna radykalizacja studentów Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym”.

Serdecznie gratulujemy!

Afisz wydarzenia. Fot. Andrzej Szewczyk.
Dr Izabela Mrzygłód po odebraniu nagrody. Fot. Andrzej Szewczyk.

Grant NCN PRELUDIUM dla mgr Marii Bolek

Narodowe Centrum Nauki przyznało finansowanie na realizację projektu „Ideologie językowe i postawy wobec wschodniosłowiańskiej odmiany językowej na Polesiu Lubelskim: analiza lokalnego dyskursu w perspektywie socjolingwistycznej” (nr 2025/57/N/HS2/01259), którego kierowniczką jest mgr Maria Bolek.

Projekt będzie realizowany w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk pod opieką prof. dr hab. Nicole Dołowy w latach 2026–2029.

Planowane badania odpowiadają na rosnące zainteresowanie różnorodnością językową i odmianami regionalnymi w Polsce poprzez koncentrowanie się na często pomijanej, zagrożonej odmianie języka wschodniosłowiańskiego używanej we wschodniej Polsce – dokładnie w północno-wschodniej części województwa lubelskiego (Polesie Lubelskie: powiat włodawski i bialski). Projekt dostarczy pierwszego kompleksowego opisu socjolingwistycznego użycia języka na Polesiu Lubelskim, uwzględniającego perspektywy samych mówiących.

Głównym celem przedsięwzięcia jest zrozumienie i opisanie, jak ideologie językowe funkcjonują w kontekstach marginalizacji, niejednoznacznej tożsamości i historycznych procesów asymilacji.

Serdecznie gratulujemy!

Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk

Korzystając z witryny wyrażasz zgodę na używanie tzw. ciasteczek (cookies), zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Polityka prywatności

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close