Raporty z badań

Dr Yana Hladyr wzięła udział w IX Międzynarodowym Seminarium „Tekst i obraz: osobliwości interakcji między narracją a wizualnością”, które odbyło się 17 października 2025 roku z inicjatywy Katedry Historii Sztuki Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki w Kijowie. Moderatorką dyskusji była Stefania Demchuk.

Dr Yana Hladyr wygłosiła referat pt. „Tekst kultury sieciowej w instagramowym kontencie ukraińskich mediów kulturalnych jako forma współczesnej audiowizualnej narracji medialnej w kontekście procesu katharsis w sztuce ukraińskiej (2022–2025)” oraz przeprowadziła interesującą dyskusję teoretyczną z ukraińskimi teoretykami sztuki.

Podczas seminarium uczestnicy omówili koncepcję katharsis w sztuce ukraińskiej, zaproponowaną przez autorkę, doprecyzowali szereg pojęć teoretycznych zawartych w referacie, a także zwrócili uwagę na problematykę artystyczności dzieła sztuki – zarówno w jego klasycznym ujęciu, jak i we współczesnych interpretacjach.

W trakcie wystąpienia dr Yana Hladyr przeanalizowała kilka tekstów kultury sieciowej, które dokumentują procesy odnowy i odrodzenia we współczesnej sztuce ukraińskiej, prezentując najnowsze sposoby wizualizacji tych zjawisk na Instagramie ukraińskich platform kulturalnych.

Wystąpienie realizowane jest w ramach projektu grantowego „MINIATURA 9”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki: „Zrodzone ze wstrząsów: katharsis sztuki ukraińskiej w treściach mediów kulturalnych (2022–2025)”. Projekt realizowany jest przez autorkę w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk.

W dniach 6–7 października 2025 roku w Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Katowicach na XXIII Samorządowym Forum Kapitału i Finansów dr hab. Roman Roszko, prof. IS PAN, kierujący Zespołem Semantyki i Lingwistyki Komputerowej IS PAN, popularyzował sposoby skutecznego zastosowania sztucznej inteligencji w codziennej pracy samorządów w Polsce.

Organizatorzy Forum zaprosili prof. R. Roszkę w charakterze prelegenta do debaty: „Sztuczna inteligencja w samorządach – realne zastosowania czy tylko moda?”. Debata przedłużyła się o przerwę obiadową. Samorządowców interesowały konkretne warianty zastosowań modeli generatywnych PLLuM tworzonych w projekcie HIVE AI oraz narzędzi i zasobów CLARIN-PL-BIZ-Bis. Nurtowało ich przede wszystkim bezpieczeństwo oraz jakość rozwiązań wykorzystujących sztuczną inteligencję. Obawy samorządowców, którzy w większości sztuczną inteligencję łączyli z dostępnymi w sieci czatami, zostały rozwiane podczas prezentacji RAG-owych instancji działających w oparciu o modele PLLuM-owe. Należy dodać, że tego typu rozwiązania są obecnie wdrażane przez konsorcjum HIVE AI między innymi w Urzędzie Miasta Gdyni.

Prof. Roman Roszko rozmawiał również z przedstawicielami firm zaangażowanych w świadczenie usług cyfrowych w urzędach różnych poziomów administracji. Obiecująco zarysowała się współpraca IS PAN z warszawską spółką ABC PRO sp. z o.o. (https://abcpro.pl/) w zakresie elektronicznego nadzoru prawnego – rozwiązaniach, które w/w Spółka oferuje i planuje rozwijać o kolejne funkcjonalności związane ze sztuczną inteligencją.

30 września 2025 roku mgr Valéry Trân Thiên z Zespołu Semantyki i Lingwistyki Komputerowej IS PAN reprezentował konsorcjum HIVE AI podczas Synerise Cup 2025 – jubileuszowych ogólnopolskich mistrzostwach szkół i przedszkoli w szachach. Na stoisku Ministerstwa Cyfryzacji odpowiadał na pytania gości dotyczące sztucznej inteligencji i polskich modeli PLLuM. Każdy odwiedzający stoisko mógł porozmawiać z generatywnym modelem PLLuM. Testujący polski model generatywny sprawdzali jego wiedzę również w zakresie szachów.

Zespół Semantyki i Lingwistyki Komputerowej Instytutu Slawistyki PAN w roku 2024 uczestniczył w projekcie PLLuM  („Odpowiedzialny rozwój otwartego dużego modelu językowego PLLuM [Polish Large Language Universal Model] w celu wspierania technologii przełomowych w sektorze publicznym i gospodarczym, w tym otwartego, polskojęzycznego inteligentnego asystenta petenta”), finansowanym przez Ministerstwo Cyfryzacji. Efektem prac jest rodzina modeli generatywnych PLLuM w wersjach base, chat, instruct oraz nc.

W roku 2025 wytworzone modele PLLuM są rozwijane i wdrażane w mObywatelu i wybranych urzędach administracji państwowej już w nowym projekcie HIVE AI („HIVE AI: Rozwój i pilotażowe wdrożenie dużych modeli językowych w polskiej administracji publicznej”), finansowanym przez Ministerstwo Cyfryzacji. Stoiska / kioski MC na ważnych krajowych i międzynarodowych wydarzeniach są częścią większej promocji rodziny polskich modeli generatywnych PLLuM.

W dniach 25–27 września 2025 roku w Uniwersytecie Wileńskim Zespół Semantyki i Lingwistyki Komputerowej Instytutu Slawistyki PAN wziął udział w 7. Międzynarodowej Konferencji Lingwistyki Stosowanej „Języki i Ludzie” (LiTaKA).

Reprezentujący Zespół SILK prof. VDU Andrius Utka i prof. VDU Jurgita Vaičenonienė zaprezentowali osiągnięcia zespołu w realizowanych w Instytucie Slawistyki PAN trzech projektach związanych z szeroko pojmowaną humanistyką cyfrową.

Autorzy prezentacji: Roman Roszko (IS PAN), Tomasz Bernaś (IS PAN), Danuta Roszko (UW), Andrius Utka (VDU), Jurgita Vaičenonienė (VDU).

Tytuł prezentacji: (lt) Lietuviškų tekstinių duomenų ir instrukcijų tekstynai DARIAH-HUB, HIVE AI ir PLLuM projektuose; (en) Lithuanian Text Data and Organic Instruction Corpora in the DARIAH-HUB, HIVE AI, and PLLuM Projects; (pl) Litewskojęzyczne korpusy danych tekstowych i instrukcji organicznych w projektach DARIAH-HUB, HIVE AI ir PLLuM.

Języki prezentacji: litewski i angielski.

Prof. VDU Jurgita Vaičenonienė i prof. VDU Andrius Utka w roku 2024 byli członkami Zespołu SILK w projekcie PLLuM (lider konsorcjum: PWr, członkowie: IPI PAN, IS PAN, NASK PIB, OPI PIB, UŁ) finansowanym przez Ministerstwo Cyfryzacji. Oboje odpowiadali za pozyskiwanie, opisywanie metadanymi, deduplikację i oczyszczanie części bałtyckich danych tekstowych oraz przygotowanie instrukcji organicznych (lokalizacyjnych, tożsamościowych, generatywnych jedno- i wieloturowych i in.) niezbędnych na etapach pre- i post-treningu rodziny modeli PLLuM. Zaprezentowany publiczności referat wywołał burzliwą dyskusję na temat generatywnych modeli językowych i ich zastosowań. Słuchacze wyrażali również zainteresowanie przyczynami, dla których Zespół SILK IS PAN prowadzi badania wykraczające daleko poza język polski, szczególnie biorąc pod uwagę, że tego typu prace wymagają nie tylko wiedzy specjalistycznej, ale przede wszystkim znacznych nakładów pracy i dużego finansowania (koszty energii).

Zespół SILK oraz CLARIN-PL od dziesięciu lat ściśle współpracują z litewskimi strukturami CLARIN-LT. Prof. VDU Jurgita Vaičenonienė jest koordynatorem krajowym struktur CLARIN-LT. Widoczna na zdjęciu 1. prof. Sigita Rackevičienė z Uniwersytetu Michała Römera w Wilnie jest jednym z partnerów CLARIN-LT.

W dniach 24–25 września 2025 roku w Instytucie Podstaw Informatyki PAN Zespół Semantyki i Lingwistyki Komputerowej IS PAN uczestniczył w spotkaniu roboczym, warsztatowym i promocyjnym projektu DARIAH-HUB. Głównym celem wydarzenia była prezentacja dotychczasowych wyników prac realizowanych w ramach projektu oraz kreślenie dalszego kierunku rozwoju i utrzymania tworzonych struktur. W wydarzeniu wziął udział dr hab. Roman Roszko, prof. IS PAN, koordynator projektu z ramienia Instytutu Slawistyki PAN oraz badacze Zespołu Semantyki i Lingwistyki komputerowej – mgr Daniel Dziułka (IS PAN), dr Karol Kościelniak (UAM), mgr Valéry Trân Thiên (IS PAN). W ramach spotkania promocyjnego przedstawiciele konsorcjum zaprezentowali m.in. Platformę Badań Interdyscyplinarnych (PBI) oraz Moduł Archeologiczny. W rozmowach kuluarowych prof. Roman Roszko poruszył problem ekstrakcji z zasobów tekstowych słów kluczowych i fraz charakterystycznych z wykorzystaniem modeli z rodziny PLLuM jako element wzbogacenia do obiektów badawczych na poziomie drugim integracji PBI.

Projekt „CYFROWA INFRASTRUKTURA BADAWCZA DLA HUMANISTYKI I NAUK O SZTUCE DARIAH-PL” – DARIAH.HUB objęty jest wsparciem z planu rozwojowego w ramach inwestycji A2.4.1 Inwestycje w rozbudowę potencjału badawczego Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności.

Realizacja projektu wpisuje się w wieloletni plan pogłębiania współpracy na rzecz budowy infrastruktury cyfrowej dla nauk humanistycznych i o sztuce w Polsce.

W skład konsorcjum DARIAH-HUB wchodzą: Instytut Podstaw Informatyki PAN (lider), Instytut Badań Literackich PAN, Instytut Chemii Bioorganicznej PAN: Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe PCSS, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN, Instytut Języka Polskiego PAN, Instytut Slawistyki PAN, Instytut Sztuki PAN, Politechnika Poznańska, Politechnika Wrocławska, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet Wrocławski.

W dniach 22–24 września 2025 roku Zespół Semantyki i Lingwistyki Komputerowej (SILK) wziął udział w „LXXXII Zjeździe Polskiego Towarzystwa Językoznawczego: Kontynuacje i innowacje. W stulecie Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, który odbył się na Uniwersytecie Jagiellońskim. Reprezentujący Zespół SILK mgr Tomasz Bernaś przedstawił osiągnięcia zespołu w realizowanych w IS PAN dwóch projektach związanych z wytworzeniem i wdrożeniem dużej rodziny modeli generatywnych PLLuM.

Autorzy prezentacji: Roman Roszko (IS PAN), Tomasz Bernaś (IS PAN), Danuta Roszko (UW).

Tytuł prezentacji: (pl) Korpusy polskich, słowiańskich i bałtyckich danych tekstowych oraz instrukcji wkładem Instytutu Slawistyki PAN w budowę polskiego dużego modelu generatywnego PLLuM; (en) The Polish Large Language Model (PLLuM) is Being Built with Contributions from the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences, Including Corpora of Polish, Slavic and Baltic Text Data and Instructions.

Języki prezentacji: polski i angielski.

Podczas dyskusji mgr Tomasz Bernaś odpowiadał na pytania związane z etycznością modeli PLLuM, sposobem weryfikacji skutecznych zastrzeżeń TDM (Text and Data Mining), unijną Dyrektywą w sprawie prawa autorskiego na jednolitym rynku cyfrowym (DSM) (ang. Directive on Copyright in the Digital Single Market) i jej polską nowelizacją z września 2024 roku w kontekście dostępu do rynku danych tekstowych.

Zespół SILK IS PAN w roku 2024 realizował w ramach konsorcjum PLLuM (PWr – lider, IPI PAN, IS PAN, NASK PIB, OPI PIB, UŁ) zlecone przez Ministerstwo Cyfryzacji zadanie utworzenia polskich modeli generatywnych PLLuM. Obecnie praca nad rozwojem rodziny modeli PLLuM jest kontynuowana w projekcie HIVE AI (NASK PIB – lider, AGH Cyfronet, COI, IPI PAN, IS PAN, OPI PIB, UŁ). Równolegle trwają zaawansowane prace nad wdrożeniem modeli PLLuM-owych w mObywatelu oraz pilotażowe jego wdrożenia w urzędach administracji państwowej i samorządowej, np. w UM Gdyni.

W dniach 25–27 września 2025 r. w Berlinie odbył się XII Kongres Badaczy Białorusi (https://www.icbs.lt/en/berlin-2025) W wydarzeniu uczestniczyło około 600 naukowców reprezentujących różne dziedziny humanistyki. Prace toczyły się w ramach 13 sekcji tematycznych, obejmujących kilkadziesiąt paneli dyskusyjnych (https://www.icbs.lt/en/_files/ugd/e243e9_72bb7a1b4c60452984ec5993c467c73f.pdf).

Jednym z najważniejszych wydarzeń była sesja zatytułowana „Polylingualism, Polyethnicity, Polyconfessionalism of the Grand Duchy of Lithuania / Полімоўнасць, поліэтнічнасць, поліканфесійнасць Вялікага Княства Літоўскага”, zorganizowana przez prof. dr hab. Alenę Rudenkę i dr. Vadzima Shkliaryka. Był to największy panel kongresu – zaprezentowano aż 26 referatów, a intensywne obrady trwały przez całe trzy dni.

W panelu wzięli udział badacze z różnych dziedzin: historycy, kulturoznawcy, antropolodzy, literaturoznawcy, językoznawcy, paleografowie oraz tłumacze. Równie zróżnicowane było grono uczestników, które objęło przedstawicieli instytucji akademickich z Białorusi, Litwy, Polski, Ukrainy, Niemiec, Austrii i Islandii.

Tematyka panelu koncentrowała się na wieloetnicznym, wielojęzycznym i wielowyznaniowym charakterze Wielkiego Księstwa Litewskiego. Szczególną uwagę poświęcono językom pisanym i mówionym w WKL, m.in. hebrajskiemu, greckiemu, łacińskiemu, cerkiewnosłowiańskiemu, ormiańskiemu, tatarskiemu, arabskiemu, wariantom „prostej mowy” (białoruskiemu i ukraińskiemu), litewskiemu, polskiemu i czeskiemu.

Panel spotkał się z dużym uznaniem – redakcja czasopisma „Studia Białorutenistyczne” zaprosiła wszystkich prelegentów do przygotowania tekstów do wspólnego numeru tematycznego.

W Kongresie uczestniczyła także dr hab. Anna Engelking, prof. IS PAN, która wygłosiła referat zatytułowany „Majority versus Minority in Interwar Vilnius. A Case Study in the History of Ethnology / Большасць супраць меншасці ў міжваеннай Вільні: даследаванне выпадку з гісторыі этналогіі” w sesji pt. „The Second Polish Republic and its Minorities: Minorities and the Polish State in the Interwar Period (1918–1939) / Польшча і нацыянальныя меншасці, нацыянальныя меншасці і польская дзяржава ў міжваенны перыяд (1918–1939)”.

Dnia 23 sierpnia 2025 roku odbył się II Ogólnopolski Kongres Weterynarii. Jego organizatorami byli Center for Medical Studies, Center for American & European Studies i Center for Science & Technology.

Celem kongresu było przedstawienie osiągnięć zarówno doświadczonych, jak i początkujących badaczy. Jego zakres tematyczny obejmował przeszłość, współczesność oraz przyszłość weterynarii. Poruszono na nim zagadnienia związane nie tylko z hodowlą zwierząt czy ich leczeniem, lecz także z aspektami prawnymi (np. ochroną prawną weterynarzy, zwierząt) oraz zastosowaniem sztucznej inteligencji w weterynarii.

Na kongresie swoje referaty przedstawiło 16 prelegentów. Byli to przedstawiciele różnych wyższych uczelni (uniwersytetów w Białymstoku, Olsztynie i Poznaniu oraz Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie i Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie) oraz praktycy (weterynarze, prawnicy).

W kongresie uczestniczyła również przedstawicielka Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, dr hab. Lucyna Agnieszka Jankowiak, prof. IS PAN, która wygłosiła referat związany z historią weterynarii pt. „Dziewiętnastowieczne prace nad polską terminologią weterynaryjną”. Omówiła w nim działania związane z tworzeniem naukowej terminologii weterynaryjnej, przedstawiając między innymi najważniejsze jej zbiory w XIX stuleciu.