dr hab. Mariola Jakubowicz

Absolwentka filologii klasycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Zajmuje się językoznawstwem słowiańskim, zwłaszcza etymologią, leksyką prasłowiańską, motywacją semantyczną, kontaktami z innymi językami (rumuński, albański, węgierski) oraz  bałkańską ligą językową.

e-mail: mariola.jakubowicz@ispan.edu.pl

1959

Lata zatrudnienia w IS PAN: 1989-2025

Wykształcenie

Absolwentka filologii klasycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego – magisterium uzyskała w 1989 w oparciu o pracę „Metody charakterystyki postaci w tragediach Eurypidesa” napisaną pod kierunkiem dr hab. Kazimierza Korusa; doktorat obroniła w 1999 r. na podstawie rozprawy „Etymologia nazw emocji negatywnych w językach słowiańskich na tle innych języków europejskich”, napisanej pod kierunkiem prof. Wiesława Borysia. Stopień doktora habilitowanego otrzymała na podstawie książki „Drogi słów na przestrzeni wieków. Zarys słownika motywacji semantycznych na materiale przymiotników słowiańskich odziedziczonych z prasłowiańszczyzny”, Warszawa 2010.

Działalność zawodowa i społeczna, funkcje, tytuły, stanowiska

Redaktor naczelny serii „Slavica”,

Redaktor naczelny czasopisma „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej”.

Przewodnicząca Komisji Etymologicznej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów 2013-2018

Udział w projektach naukowych afiliowanych w IS PAN

• NPRH: Słownik prasłowiański– kontynuacja – Tom X ukończony;
• NPRH: Słownik prasłowiański. Tom XI (wersja cyfrowa) ukończony.

 

Członkostwo w gremiach naukowych

• Międzynarodowa Komisja Etymologiczna przy MKS.

Publikacje

1991

1. O staropolskim wyrazie „ston”.Język Polski, 71, 1991, 106–110.

1998

2. Profilowanie w derywacji semantycznej. W Jerzy Bartmiński oraz Ryszard Tokarski (Red.),  Profilowanie w języku i w tekście, Lublin 1998, 159–166.

1999

3. Badania etymologiczne w rekonstrukcji językowego obrazu świata. W Anna Pajdzińska oraz Piotr Krzyżanowski (Red.),  Przeszłość w językowym obrazie świata. Lublin 1999, 117–128.

2000

4. Dwa oblicza miłości. Porównanie językowych obrazów miłości tkwiących w etymologii i W Iwona Nowakowska-Kempna, Anna Dąbrowska oraz  Janusz Anusiewicz (Red.), Język a Kultura, t. 14: Uczucia w języku i tekście, Wrocław 2000, ss. 233–244.
5. Wędrówki słów. O niektórych starych zapożyczeniach leksykalnych na terenie Europy środkowo-wschStudia Russica, 18, 2000, ss. 87–93.
6. Indogermanische Etymologien in einem Wörterbuch der semantischen Studia Etymologica Brunensia, 2000(1), ss. 209–216.

2002

7. Dzieje Słowian w świetle rekonstruowanej leksyki prasłowiańskiej. W Jerzy Rusek, Wiesław Boryś oraz Leszek Bednarczuk (Red.), Dzieje Słowian w świetle leksyki, pamięci Profesora Franciszka Sławskiego, Kraków2002, ss. 125–131.

2003

8. Motywacja semantyczna wybranych nazw wartości – poszukiwania W Jerzy Bartmiński (Red.), Język w kręgu wartości. Studia semantyczne ). Lublin 2003, ss. 171–185.

2006

9. O rozwoju semantycznym w kilku psł. rodzinach wyrazowych rozpoczynających się na literęch-. Studia etymologica Brunensia, 2006(3), ss. 119–126.
10. Nazwy jednostek czasu w językach słowiańskich. Dziedzictwo i innowacja. W Anna Dąbrowska (Red.).Język a kultura, Czas – język –kultura. Wrocław 2006, ss. 87–95. (Acta Universitatis Vratislaviensis, 19, nr 2883).

2008

11. O rekonstrukcji pewnego przymiotnika psł. *dužьczy *dǫžь? Studia etymologica Brunensia, 2008(6), ss. 143–146.

2010

12. Enancjosemia – próba przedstawienia podstawowych problemów.Język Polski, 90(1) 2010, ss. 23–31.
13. O semantike bolg. kipъr. Balkansko Ezikoznanie – Linguistique Balkanique, 49(3), ss. 195–201.
14. Drogi słów na przestrzeni wieków. Zarys słownika motywacji semantycznych na materiale przymiotników słowiańskich odziedziczonych z prasłowiańszczyzny. Warszawa 2010.

2012

15. O etymologii pracy. Język Polski, 92(1), ss. 37–42.
16. Zasady rekonstrukcji semantyki w pracach etymologicznych. W Małgorzata Korytkowska, Hanna Popowska-Taborska, Zofia Rudnik-Karwatowa oraz Janusz Siatkowski (Red.), Językoznawstwo: prace na XV Międzynarodowy Kongres Slawistów w Mińsku 2013 . Z polskich studiów slawistycznych, seria XII, Warszawa 2012, ss. 69–74.
17. Badania etnolingwistyczne a etymologia. Etnolingwistyka, 24, 2012, ss. 173–181.
18. Enancjosemiczny rozwój przymiotnika czeskiego W Světla Čmejrková, Jana Hoffmannová, oraz Jana Klímová (Red.). Čeština v pohledu synchronním a diachronním. Stoleté kořeny Ústavu pro jazyk český, Praha 2012, ss. 103–109.

2014

19. O wpływie frekwencji na rozwój W L. Bednarczuk, A. Bochnakowa, S. Widłak, I. Piechnik oraz P. Dębowiak (Red.), Linguistique romane et linguistique indo-européenne. Mélanges offerts à Witold Mańczak à l’occasion de son 90e annuaire . Kraków 2014, ss. 283–289.

2015

20. O nadziei.  Zeszyty Łużyckie, 2015, ss. 57–69.
21. Co możemy wyczytać ze struktury słowa?  Poszukiwania przy okazji badań Język a Kultura, Struktura słowa a interpretacja świata, 25, 2015, ss. 11–20.

2016

22. O stosunku ludzi do zwierząt w świetle „odzwierzęcych” derywatów. Akcent, 143(1), 2016, ss. 271–274.

2017

23. Pochodzenie nazw barw w językach słowiańskich. W Dorota Filar oraz Piotr Krzyżanowski (Red.), Barwy słów. Studia lingwistyczno-kulturowe. Lublin 2017, ss. 223–239.
24. The development of functional expressions in the Czech and in the Polish language on the basis of examples of three lexical pairs. W Ilona Janyšková, Helena Karlíková (Red.), Etymological Research into Czech. Proceedings of the Etymological Symposium. Praha 2017, ss. 383–395.
25. The Development of Words Across Centuries. An Outline of a Dictionary of Semantic Motivations Based on the Material of Slavic Adjectives Inherited from the Proto-Slavic Period (Artur Zwolski, Tłum.).  Warszawa 2017.

 

2018

26. Ze słowotwórstwa prasłowiańskiego – analiza przymiotników psł. z sufiksem –rъ. W Zbigniew Greń (Red.) Z polskich studiów slawistycznych. Językoznawstwo . Poznań 2018, ss. 93–102.
27. Rekonstrukcja języka prasłowiańskiego. W Linguae manent. Badania diachroniczne w Polsce IV, red. M. Posturzyńska-Bosko, P. Sorbet, Lublin 2018, ss. 33–44.
28. Ze słowotwórstwa prasłowiańskiego — analiza przymiotników psł. z sufiksem –rъ. W Z polskich studiów slawistycznych. Językoznawstwo, red. Z. Greń, Poznań 2018, ss. 93–102.
29. Złożenia (staro-)cerkiewno-słowiańskie i ich stosunek do podstaw greckich. W Języki i kultura Słowian, red. A. Gostomska, B. Żyłko, Gdańsk 2018, ss. 51–62.
30. Принципы семантической реконструкции висследовании праславянской лексики, Труды Института русского языка им. В.В. Виноградова XVIII, Этимология, 2018, ss. 214–225.
31. Развитие семантики русской лексемы урок на фоне других однокоренных лексем, Studia Russica XXVI, Budapest, 2018, ss. 486–491.
32. (z Szymonem Pogwizdem), Исторические словари в начале двадцать первого века [w:] Российская академическая лексикография: современное состояние и перспективы развития, red. О.Н. Крылова, С.А. Мызников, М.Н. Приёмышева, Е.В. Пурицкая, St. Petersburg 2018, ss. 214–224.

2019

33. Z badań nad leksyką prasłowiańską. W Komparativnoslavističke lingvokulturalne teme, Zagreb: Zagreb. Srednja Europa, 2019, ss. 131–139.
34. W głąb Słowiańszczyzny – rzecz o drodze naukowej Franciszka Sławskiego. W My z nich 3. Spuścizna językoznawców polskich drugiej połowy XX wieku, Warszawa, 2019, ss. 233–240.
35. Еще раз о семантике праслав. прилагательного *mǫdrъ. Doi31168/2658-3372.2019.2.5, Балто-славянские исследования 2019, ss. 65–74.
36. Rumuńska redakcja języka starocerkiewnosłowiańskiego, LingVaria XIV 2019, 2, (28), ss. 197–207.
37. Motywacja semantyczna w językach wschodniosłowiańskich. W Актуальныя аспекты беларусістыкі матэрыялы VI міжнароднага кангрэса беларусістаў, Мінск, 27–29 мая 2015 года. Зборнік артыкулаў, Мінск 2020, ss. 68–72.

2020

38. Problemy systemu pól semantycznych w cyfrowej wersji Słownika prasłowiańskiego. W VI Spotkania Naukowe Badaczy Historii Języka, red. M. Woźnicka, M. Nkollo, D. Skrzypek. Dysertacje Wydziału Neofilologii UAM w Poznaniu. Językoznawstwo 3, Poznań 2020, ss. 107–118.
39. Sposoby wykorzystania etnolingwistyki w badaniach etymologicznych, Etnolingwistyka. Problemy języka i kultury 32, 2020, ss. 7–19.

2021

40. On the limitations of the role of the Old Church Slavonic lexicon in the reconstruction of Proto-Slavic semantics. W Old Church Slavonic Heritage in Slavonic and Other Languages, I. Janyšková, H. Karlíková, Vít Boček, Praha 2021, ss. 63–71.
41. Bułg. покруса i pol. skrucha, W „Дзяло” – е-списанието за хуманитаристика Х-ХХI век, брой XXI, , Sofia 2021, ss. 1–6

2022

42. Jak wyrazić oczywistość? Motywacja semantyczna w językach słowiańskich na tle innych języków europejskich. Rocznik Slawistyczny 71, 2022, ss. 91–100.
43. Wspomnienie o Profesorze Wiesławie Borysiu. (1939-2021). Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej, 57, 2022, ss. 1–7.

2023

44. O związkach między frazeologią a słowotwórstwem na przykładzie pojęcia KĄT -ogólnosłowiańska analiza porównawcza. Etnolingwistyka 35, 2023, ss. 41–54.
45. Między słownictwem normatywnym a nienormatywnym czyli „fałszywi przyjaciele tłumacza” w językach zachodniosłowiańskich. W Inspirace slovy. Sbornik příspěvků k 70. narozeninám Petra Nejedlého, red. Černá, Hejdová, Šimek, Vajdlová, 2023, ss. 109–120.
46. Kim jest przyjaciel? Przyczynek do modeli motywacyjnych w językach Europy. Język a Kultura 30, 2023, ss. 25–35.
47. Dr hab. Agnieszka Libura (1968-2023). Biuletyn PTJ 80, 2024, ss. 18–21.
48. Przymiotnikowe nazwy niskiej temperatury w językach słowiańskich. Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej, 60, 2025, ss. 1–18.