W trzecim tygodniu września dr hab. Joanna Roszak, prof. IS PAN uczestniczyła w konferencji naukowej „Joga w kontekstach kulturowych”, organizowanej przez Akademię Wychowania Fizycznego w Katowicach. Badaczka wygłosiła referat zatytułowany „Lotos: z błota ku światłu. Botanika – joga – literatura”.
W wystąpieniu przyjrzała się motywowi lotosu na przecięciu botaniki, praktyki jogicznej i polskiej wyobraźni literackiej. Szczególną uwagę poświęciła rodzimej recepcji obrazowań związanych z tą rośliną oraz ich przemianom – od XIX wieku po współczesność. Zastanawiała się, jak w polskiej literaturze czyta się lotos oraz jak zmienia się rozumienie jogi, gdy roślinną metaforę zestawimy z jej literackimi obrazami.
Padmāsana, czyli pozycja lotosu, należy do ikonicznych pozycji jogi. Wizerunek lotosu, czy to w postaci kwiatu, siedzącej w asanie sylwetki albo symbolu czakry, odnajdujemy w logotypach szkół jogi, na matach i innych pomocach do ćwiczeń, a także na okładkach książek poświęconych jodze.
W referacie pojawiły się również przykłady z polskiej literatury. Prof. Joanna Roszak przywołała m.in. Henryka Sienkiewicza, który w legendzie-paraboli „Bądź błogosławiona” inspirował się indyjską mitologią, powieść „Kwiat lotosu” Marii Rodziewiczówny oraz „Wampira” Władysława Reymonta, gdzie joga przedstawiona zostaje jako „eksperyment niebezpieczny”. W kręgu zainteresowania badaczki znalazły się także teksty m.in. Jerzego Żuławskiego, Antoniego Langego, Leopolda Staffa, Jana Kasprowicza i Kazimierza Przerwy-Tetmajera.
Interesującym przykładem recepcji jogi jest również wspomnienie o Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, autorki wierszy z motywem lotosu, która zafascynowana filozofią i praktyką jogi, wraz z siostrą próbowała wykonywać asany w swoim panieńskim pokoju. Z kolei w wierszu Kerna lotos staje się przedmiotem żartu: „Mnóstwo ludzi ćwiczy Yogę… // Mnie ta Yoga wprawia w trwogę. […] ze mnie byłby Lotos / Taki, że mu robić – fotos”.
Prof. Joanna Roszak pracuje obecnie nad książką „Parampara. Joga jako szkoła czytania polskiej literatury od XVIII wieku do współczesności”. Projekt jest dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu Narodowy Program Rozwoju Humanistyki 2025.
