Serdecznie zapraszamy na zebranie naukowe Zakładu Językoznawstwa IS PAN, które odbędzie się w środę, 4 listopada 2026 r., w godz. 12:00−13:30. Na zebraniu wystąpią prof. dr hab. Anna Zielińska oraz mgr Magdalena Olejnik, które przedstawią referat pt. Przeżywane doświadczenie języka (Lived Experience of Language) w portretach językowych polskich emigrantów w Nowym Jorku.
Spotkanie odbędzie się online na platformie Zoom. Goście spoza Instytutu Slawistyki proszeni są o wcześniejsze zgłoszenie się do prof. Doroty Pazio-Wlazłowskiej d.pazio@ispan.edu.pl, która udostępni link.
Streszczenie:
Przeżywane doświadczenie języka (Lived Experience of Language) w portretach językowych polskich emigrantów w Nowym Jorku
W pierwszej części referatu przedstawimy krótko metodę portretu językowego, która polega na łączeniu wizualizacji własnych zasobów językowych/semiotycznych i narracji autobiograficznej. Uczestnicy badania, odnosząc się do zarysu ludzkiej sylwetki, ilustrują kolorowymi kredkami/flamastrami/farbami swój repertuar językowy/semiotyczny (http://heteroglossia.net/Sprachportraet.123.0.html). W trakcie kreowania portretu językowego opowiadają historię życia, w toku której nie tylko nabyli określone kompetencje i umiejętności językowe, lecz także doświadczyli języka i komunikacji w sposób cielesny i emocjonalny. Portret językowy to przede wszystkim metoda służąca do badania tego, w jaki sposób osoby wielojęzyczne oceniają i przeżywają emocjonalnie języki i jak pozycjonują się wobec ideologii językowych.
W drugiej części referatu zostaną przedstawione wybrane portrety językowe polskich emigrantów, którzy przybyli do Stanów Zjednoczonych w latach 80. XX wieku i mieszkają w Nowym Jorku. Głównym przedmiotem rozważań jest emocjonalny i biograficzny wymiar doświadczenia języka oraz jego związki z praktykami podtrzymywania międzypokoleniowej transmisji polszczyzny w warunkach emigracji. Podstawowym punktem odniesienia teoretycznego jest koncepcja Spracherleben, określana w literaturze anglojęzycznej jako Lived Experience of Language, rozwijana przez wiedeńską badaczkę Brigittę Busch. Perspektywa ta pozwala ujmować język nie tylko jako narzędzie komunikacji czy zbiór kompetencji, lecz również jako doświadczenie zakorzenione w biografii jednostki, emocjach, pamięci i relacjach społecznych. W referacie przedstawimy, jak języki polskich emigrantów są przez nich przeżywane i wartościowane, oraz jak przypisywane im znaczenia pozostają w relacji z praktykami przekazywania polszczyzny kolejnym pokoleniom.
Podstawę empiryczną badań stanowi materiał zgromadzony przez Magdalenę Olejnik podczas badań terenowych przeprowadzonych w Nowym Jorku w 2025 roku, obejmujący portrety językowe 23 uczestników. Zostaną przedstawione 4 wybrane przypadki (case studies).
Biogramy:
Anna Zielińska jest profesorem w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. W latach 2003–2015 była zastępczynią dyrektora IS PAN ds. naukowych, w latach 2015–2023 – dyrektorką IS PAN. W 2024 roku została Przewodniczącą Rady Naukowej IS PAN. Jej zainteresowania naukowe obejmują językoznawstwo, w szczególności dialektologię, socjolingwistykę, kontakty językowe, wielojęzyczność oraz pogranicza językowe. Jest autorką ponad 100 publikacji naukowych, w tym monografii: Wielojęzyczność Staroobrzędowców mieszkających w Polsce (1996) (tłumaczenie: The Multilingualism of the Old Believers Living in Poland (2017); Mniejszość polska na Litwie kowieńskiej. Studium socjolingwistyczne (2002); Dziedzictwo kultury szlacheckiej na byłych Kresach północno-wschodnich: Ginąca część kultury europejskiej (2007). We współautorstwie z Zofią Sawaniewską-Mochową; Mowa pogranicza. Studium o językach i tożsamościach w regionie lubuskim (2013) (tłumaczenie: Grenzlandsprache. Untersuchung der Sprachen und Identitäten in der Region Lebus (2019); Soziolinguistik trifft Korpuslinguistik. Deutsch-polnische und deutsch-tschechische Zweisprachigkeit (2022). Redakcja naukowa wspólnie z Björnem Hansenem. Kierowała kilkoma grantami, ostatnio wraz z prof. Björnem Hansenem projektem pt. „Language across generations: contact induced change in morphosyntax in German-Polish bilingual speech”, realizowanym przez Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytet w Ratyzbonie.
Magdalena Olejnik jest nauczycielką języka angielskiego w szkole podstawowej w Popowie Kościelnym (powiat wyszkowski). W latach 2002−2019 mieszkała w Nowym Jorku. Studia licencjackie ukończyła w Baruch College w Nowym Jorku, a tytuł magistra filologii angielskiej uzyskała na Uniwersytecie SWPS. Przygotowuje rozprawę doktorską pod roboczym tytułem “Lived Experience of Language and the Intergenerational Transmission of Polish: Language Portraits of Polish Immigrants in New York” w trybie eksternistycznym pod kierunkiem prof. dr hab. Anny Zielińskiej z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. Jej zainteresowania badawcze obejmują socjolingwistykę, zwłaszcza zagadnienia dwujęzyczności, biografii językowych oraz doświadczenia migracyjnego.
Wieloletnie funkcjonowanie w środowisku anglojęzycznym oraz osobiste doświadczenie dwujęzyczności stanowią istotny kontekst jej perspektywy badawczej. W Nowym Jorku współpracowała z fundacją „Dobra Polska Szkoła”, uczestnicząc m.in. w kampanii „W domu mówimy po polsku”, której celem było wspieranie międzypokoleniowej transmisji języka polskiego w środowisku emigracyjnym. Angażowała się również w działania na rzecz wspierania szkół polonijnych w Nowym Jorku i New Jersey, przyczyniając się do promowania edukacji w języku ojczystym oraz zachowania dziedzictwa językowego i kulturowego społeczności polskiej.