Zapraszamy na kolejne seminarium Zakładu Etnologii i Antropologii Kulturowej IS PAN, na którym dr Konrad Matyjaszek przedstawi badania nad ukraińskim modernizmem okresu międzywojennego.
Spotkanie odbędzie się w środę 17 czerwca 2026 r. o godz. 14.00 w siedzibie Instytutu Slawistyki PAN przy ul. Jaracza 1. Dla osób spoza Warszawy lub niemogących dotrzeć osobiście zapewnimy połączenie na platformie Zoom.
Goście spoza Instytutu Slawistyki PAN zainteresowani udziałem online proszeni są o wcześniejsze zgłoszenie się po link do dr. Konrada Matyjaszka: kmatyjaszek@ispan.edu.pl.
Opis:
Charków i Zaporoże, miasta europejskiego modernizmu. O projektach społecznej i miejskiej nowoczesności w Ukrainie wczesnego okresu radzieckiego (lata 20. i 30. XX wieku) w kontekście trwającej wojny z Rosją i współczesnych narracji historycznych (zapowiedź numeru czasopisma Studia Litteraria et Historica)
Wraz z zespołem Studia Litteraria et Historica przygotowujemy numer pisma poświęcony historii i współczesnym losom modernistycznych i konstruktywistycznych zespołów miejskich, jakie powstawały w Ukrainie we wczesnym okresie radzieckim (pomiędzy 1922 r. a wielką czystką Stalina w drugiej połowie lat 30. XX w.).
W tym okresie budowano w Ukrainie duże zespoły miejskie takie jak Charków (stolica Ukraińskiej SRR) i Zaporoże, równocześnie realizując w nich szerokie projekty modernizacji społecznej i technologicznej. Przy powstających ośrodkach przemysłowych realizowano awangardowe projekty miast socjalistycznych, powiązanych z zakładami przemysłowymi i zapewniających mieszkańcom dostęp do kultury, technologii, opieki i edukacji. Projekty te oparto na założeniach europejskiego modernizmu architektonicznego i konstruktywizmu, a tworzyło je środowisko ukraińskich i radzieckich projektantów zintegrowane z europejskimi ośrodkami projektowymi takimi jak niemiecki Bauhaus. Budowa modernistycznych miast Ukrainy była równoczesna z rozwojem kultury języka ukraińskiego, zainicjowanym przez radziecką politykę autonomii kulturowej Ukrainy z lat 1923–1929.
Wiele z powstałych wtedy układów miejskich, budowli i struktur przestrzenno-społecznych przetrwało II wojnę światową i istnieje do dzisiaj. W Charkowie i Zaporożu działają dziś środowiska badaczek/czy oraz działaczy/ek społecznych dążących do objęcia tych zespołów państwową ochroną konserwatorską oraz włączenia niesionych przez te budowle emancypacyjnych potencjałów społecznych zarówno w obręb kultury ukraińskiej głównego nurtu, jak i w szeroko pojętą kulturę Europy.
Na przygotowywany numer składają się artykuły osób działających w tych środowiskach, badaczek architektury i historyczek społecznych takich jak Svitlana Smolenska, Anastasiia Bozhenko, Olesia Chagovets, Olena Remizowa, Kateryna Didenko, Olena Gella, Iuliia Skubytska.
Podstawowym zagrożeniem dla ukraińskich obiektów europejskiego modernizmu jest trwająca rosyjska inwazja na Ukrainę i terrorystyczne bombardowania infrastruktury cywilnej. Mniej bezpośrednią, ale znaczącą trudność w działaniach ochronnych stanowi konieczność przeformułowania narracji historycznej dotyczących miejskich zespołów modernistycznych, które dotyka zarówno państwowa polityka dekomunizacji, jak i szeroko występujące skojarzenie tych obiektów z imperialną polityką Rosji wobec Ukrainy, realizowaną przez ZSRR okresu stalinowskiego i okresów późniejszych. Inną trudnością, którą sam rozpoznaję jako redaktor numeru, jest niemal całkowita niewiedza o wartości modernistycznych miast Ukrainy w Polsce i wielu innych krajach europejskich.