Serdecznie zapraszamy na pierwsze w nowym roku akademickim zebranie naukowe Zakładu Literaturoznawstwa i Kulturoznawstwa IS PAN, które odbędzie się we wtorek 13 października 2026 r. w godz. 11.00–13.00 w trybie hybrydowym − w Instytucie Slawistyki PAN przy ul. Jaracza 1 (V piętro) oraz online na platformie Zoom.
Osoby spoza Instytutu Slawistyki PAN, które chciałyby uczestniczyć w zebraniu, mogą otrzymać link do spotkania, pisząc na adres dr hab. Ewy Wróblewskiej-Trochimiuk: ewa.wroblewska@ispan.edu.pl
Październikowe spotkanie poświęcone będzie zagadnieniu „humanistyki postsekularnej”, a przedstawią je dr Ewelina Drzewiecka i dr Tomasz Wiśniewski.
Opis:
We współczesnej humanistyce i naukach społecznych „postsekularyzm” często rozumie się w kategoriach „powrotu religii”, związanego z ponownym odkrywaniem „transcendencji” bądź otwieraniem się na „duchowość”. Jako zwrot badawczy, którego pierwszym patronem został Jürgen Habermas, miał on sygnować nowe warunki możliwości doświadczenia i artykulacji podmiotowości, a także refleksji naukowej w społeczeństwie (późno)nowoczesnym. W słowniku akademickim jako „postsekularne” zaczęto etykietować kulturę, literaturę, społeczeństwo czy epokę – i to w sensie zarówno deskryptywnym, jak i preskryptywnym. Choć w zależności od dyscypliny zwrot postsekularny przejawiał się w różny sposób i w różnym natężeniu, to docelowo właśnie sproblematyzowanie lub/i zawieszenie granic między nimi należeć miało do istotnych stawek owej perspektywy. Dziś rozwój myśli postsekularnej – rozumianej jako luźna formacja intelektualna oraz zbiór praktyk badawczych, powstałe w efekcie postsekularnego zwrotu – (auto)legitymizuje się wypełnianiem kolejnych nisz dyscyplinowych i poszukiwaniem sposobów takiego wykorzystania narzędzi dostępnych na danym polu, by jak najskuteczniej dać wyraz źródłowemu impulsowi stojącemu za jej wyłonieniem się.
Badania spod znaku myśli postsekularnej stanowią przedsięwzięcie naznaczone nieusuwalnym rysem konstruktywizmu, a przy tym uwikłane w trudności wynikające z płynności samego pojęcia. Z racji jego nieokreśloności każdy wywód uważający się za postsekularny musi przede wszystkim dowieść swojej własnej „postsekularności” i – eksplikując logiczne konsekwencje tak czy inaczej rozumianego pojęcia – zaprojektować horyzont swojej refleksji. W obliczu proliferacji wszelkiego rodzaju „postpojęć” nasuwa się podejrzenie, że w istocie takie dyskursy przede wszystkim pasożytują na głębszych i stabilniejszych strukturach, którym można przypisać walor „długiego trwania”. Skoro Charles Taylor ustalił, iż od XV wieku aż do dziś w obrębie świata zachodniego trwa „epoka świecka”, w której strukturę wpisane są dialektyczne zmiany, przemieszczenia i przewartościowania dostępnych zasobów sensu, to proklamowanie jakościowo nowej kondycji postsekularnej może zakrawać na pretensjonalny patos.
Powstaje zatem pytanie: Czy na obecnym etapie rozwoju refleksji postsekularnej w całej jej różnorodności można mówić o istnieniu „humanistyki postsekularnej”? Co w ogóle oznacza takie sformułowanie? Warto się zastanowić, w jakim stopniu i na jakie sposoby humanistyka postsekularna może realizować się w świecie akademickim, życiu intelektualnym i nie tylko. Czy możliwe jest wykrzesanie z niej jakichś bardziej integralnych ideałów lub/i imperatywów?
Punktem wyjścia dla dyskusji będzie numer „Tekstów Drugich” (2025 / 6) pt. POSTSAECULA SAECULORUM, pod red. dr Eweliny Drzewieckiej i dra Tomasza Wiśniewskiego.
Sugerowane lektury:
- E. Drzewiecka, T. Wiśniewski, Przeciw „postsekularyzmowi”, za humanistyką postsekularną. Pozycje i pojęcia, „Teksty Drugie”, 2005/6, s. 21–41. https://rcin.org.pl/Content/260775
- M. Rogińska, Przestrzenie przechowywania. Genealogia postsekularnego imaginarium i wrażliwości religijnej w obszarze poradzieckim, „Teksty Drugie”, 2005/6, s. 128–151. https://rcin.org.pl/ibl/publication/294792
- Spis treści Tekstów Drugich: https://www.rcin.org.pl/dlibra/publication/290410/edition/262354/content