Wydarzenia

Prof. Agnieszka Myszka, z Uniwersytetu Rzeszowskiego, znana onomastka, autorka książki „Urbanonimia Rzeszowa. Językowo-kulturowy obraz miasta” 26 marca 2026 r. wygłosiła kolejny wykład w ramach projektu NAWA „Robiwszy coś dla polskości – warsztaty języka polskiego i kultury polskiej”, kierowanego przez prof. Dorotę Rembiszewską.

Studentki i pracownicy naukowi Centrum Polonistycznego Uniwersytetu Wileńskiego wysłuchali wystąpienia na temat nazw obiektów miejskich: „Urbanonimy wokół nas – nazwy ulic, placów i parków jako wyróżnik tożsamości lokalnej”.

Prof. Agnieszka Myszka mówiła o archetypach nazw ulic i ich kontynuacji we współczesnym nazewnictwie miejskim, a także o nazwach pamiątkowych i upamiętniających. Wskazała także na związki lokalnej tożsamości z urbanonimami.

Wykład stanowi formę merytorycznego wsparcia w przygotowaniach do prac w konkursie ogłoszonym w wymienionym projekcie, pod tytułem „Opowiedz mi babciu, opowiedz mi dziadku”, którego celem jest utrwalenie dziedzictwa kulturowego i językowego Polaków na Wileńszczyźnie.

Serdecznie zapraszamy na kolejne zebranie naukowe w poznańskiej siedzibie IS PAN,  na którym dr Sofiia Butko z Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. N. Karazina przedstawi referat pt. Na styku języków, alfabetów i czcionek. Hybrydowe praktyki tekstowe w piśmiennictwie ukraińskim XVI–XVIII wieku.

Spotkanie odbędzie się w czwartek, 9 kwietnia 2026 r., o godz. 13.00 w sali seminaryjnej (II piętro) Pałacu Działyńskich w Poznaniu.

Dnia 12 marca 2026 r. w poznańskiej siedzibie Instytutu Slawistyki PAN w Pałacu Działyńskich, odbyło się otwarte zebranie naukowe, na którym dr Adrien Quéret-Podesta z Zakładu Historii IS PAN wygłosił wykład pt. Maintes gens dient que en songe…
Francuskojęzyczna przechadzka w polskich zbiorach średniowiecznych kodeksów.

Wykład rozpoczął od przedstawienia i charakterystyki korpusu 60 francuskojęzycznych rękopisów przechowywanych w Polsce, znajdujących się w księgozbiorach dziesięciu instytutów badawczych. Korpus ten jest bardzo zróżnicowany m. in. co do gatunku, długości, czasu powstania, miejsca przechowywania oraz ornamentacji.

Dr Quéret-Podesta omówił również szczegółowo cztery wybrane rękopisy, zasługujące na szczególną uwagę ze względu na ich treść oraz historię. Były to następujące rękopisy: Kronika Flandrii (Kórnik, Biblioteka Kórnicka, Polska Akademia Nauk, Rkps. 32), Opowieści o Róży wraz z innymi dziełami Jana z Meung (Warszawa, Biblioteka Narodowa, Rps 3760 III,), Traktat o formach i przepisach turniejowych napisany przez króla Prowansji René d’Anjou (Kraków, Muzeum Narodowe w Krakowie. Biblioteka Książąt Czartoryskich, Ms 3090 III) oraz fragment Proroctwa Merlina (Kraków, Biblioteka Jagiellońska, Berol. Ms. Gall. Fol. 178).

Wykład dr. Adriena Quéret-Podesty spotkał się z dużym zainteresowaniem słuchaczy, czego świadectwem  była długa i ożywiona dyskusja, jaka miała miejsce po jego zakończeniu, w szczególności dotycząca rękopisów z bezcennej kolekcji zbiorów z dawnej Pruskiej Biblioteki Państwowej w Berlinie, przechowywanej w Bibliotece Jagiellońskiej.

14 marca 2026 r. na Uniwersytecie Śląskim odbył się „Dzień debat – Język języczkiem u wagi!”, wydarzenie objęte patronatem Rektora UŚ, prof. Ryszarda Koziołka. Wydarzenie zorganizowała i prowadziła prof. Jolanta Tambor, przewodnicząca Rady Języka Śląskiego. Szczególna uwaga skierowana była na język śląski – jego status, przyszłość oraz rolę dla wspólnoty językowej. W trzech panelach wypowiadali się zaproszeni goście: językoznawcy i językoznawczynie, eksperci i ekspertki, a także działacze i działaczki od lat zajmujący się problematyką języków mniejszościowych i regionalnych. W dyskusji wzięła też udział licznie zgromadzona publiczność.

W panelach uczestniczyli również badacze z IS PAN: prof. Nicole Dołowy i dr Tymoteusz Król. Zabrali głos w pierwszej części programu – „Ochrona języków – potrzeba czy chwilowa moda?”. Prof. Nicole Dołowy w oparciu o badania prowadzone w projekcie NCN „Różnorodność językowa w Polsce”, przedstawiła ochronę języków jako kwestię polityczną i pokazała, jak działania oddolne wspólnot, w połączeniu z prawami zagwarantowanymi im i ich językom odgórnie, mogą wpływać na zmianę postaw wobec języków, a w konsekwencji też na zmianę praktyk językowych. Dr Tymoteusz Król opowiedział o działaniach rewitalizacyjnych prowadzonych na rzecz języka wilamowskiego. Obraz sytuacji wspólnot posługujących się językami mniejszościowymi uzupełniły dr Karina Stempel-Gancarczyk (IJP PAN) i dr Agnieszka Wełpa-Siudek (IJP PAN), współpracowniczki w grancie „Różnorodność językowa w Polsce”.

Link do debaty: https://youtu.be/GIoZlIBC01g?si=x1Oz9YXyHGfbqGqk

Prof. Nicole Dołowy wzięła także udział jako panelistka w drugiej części spotkania – „Prawa, obowiązki, powinności i możliwości Rad Językowych”. Opowiedziała o komisjach językowych na Górnych i Dolnych Łużycach, a także o konieczności stworzenia strategii rozwoju języków mniejszościowych.

Link do debaty: https://youtu.be/n5Zwucbj09I

Trzecia część spotkania – „Język, dialekt i wszelkie terminy pokrewne” – poświęcona była palącej dla Ślązaków kwestii terminologii.

Link do debaty: https://youtu.be/qyEnlCsJVfA

Zapraszamy na kolejne seminarium Zakładu Etnologii i Antropologii Kulturowej IS PAN, na którym dr Claudia Snochowska-Gonzalez przedstawi referat pt. „Z rasizmem przez wieki. Jan Czekanowski i polska antropologia”.

Spotkanie odbędzie się w środę 25 marca 2026 r. o godz. 14.00 w siedzibie IS PAN przy ul. Jaracza 1. Dla osób spoza Warszawy lub niemogących dotrzeć osobiście zapewnimy połączenie na platformie Zoom.

Goście spoza Instytutu Slawistyki PAN zainteresowani udziałem online proszeni są o wcześniejsze zgłoszenie się po link do dr. Konrada Matyjaszka: kmatyjaszek@ispan.edu.pl.

Opis

Tematem wystąpienia będzie społeczna historia teorii antropologicznej Jana Czekanowskiego. Swoją karierę Czekanowski rozpoczął jako uczestnik Deutsche Zentral-Afrika Expedition; po odzyskaniu przez Polskę niepodległości kontynuował ją na Uniwersytecie we Lwowie, gdzie stał się twórcą tzw. lwowskiej szkoły antropologicznej. W swoich badaniach wykorzystywał metody statystyki matematycznej w badaniach rasowych i dostosowywał naukę rasową do potrzeb odrodzonego państwa polskiego. Wykształcił też licznych uczniów, którzy kontynuowali jego myśl antropologiczną i rozwijali polską antropologię w wielu ośrodkach naukowych.

Co ciekawe, kariery Czekanowskiego nie przerwała zmiana władzy po zakończeniu II wojny światowej: ani rasistowskie poglądy, ani problematyczna przeszłość nie przeszkodziły mu w zajmowaniu mocnej pozycji w polskim życiu naukowym.

O ile jednak po I wojnie światowej ustalenia Czekanowskiego wykorzystywano przede wszystkim do uzasadniania „polskości” wschodniego pogranicza, o tyle po II wojnie światowej pełniły one funkcję dowodzenia odwiecznej polskości tzw. Ziem Odzyskanych. Co ciekawe, choć w pierwszym przypadku „rasowo innymi” mieli być Ukraińcy i Białorusini, a w drugim – Niemcy, niezmienna pozostawała związana z tym „rasowa inność” żydowskich Polaków.

Pojęcia stosowane m.in. przez Czekanowskiego, wywodzące się ze słownika nacjonalistycznego i rasistowskiego, przetrwały zmiany ustrojowe i do dziś nie zostały poddane publicznej debacie ani zdyskredytowane, choć ich znaczenie jest obecnie istotne nie tyle w samej antropologii, ile w szeroko rozumianym życiu publicznym.

W wystąpieniu dr Snochowska-Gonzalez spróbuje zrekonstruować forsowane m.in. przez Czekanowskiego pojęcie rasy, poddać refleksji jego trwałość jako narzędzia autorytarnego i kapitalistycznego państwa, użytecznego do dziś, a także zastanowić się nad relacją między rasizmem i antysemityzmem ukształtowanymi wokół tego pojęcia w polskim kontekście.

Ponadto przyjrzy się historii polskiej antropologii jako nauki i jako instytucji, a na koniec zaprosi do dyskusji nad postawioną przez siebie tezą, że rozliczenie się z dziedzictwem Czekanowskiego jest dziś szczególnie ważne – dla antropologii, dla slawistyki i dla nauki w ogóle.

Dnia 26 marca 2026 r. o godz. 18.00 (czasu polskiego), 19.00 (czasu litewskiego) odbędzie się w trybie online prelekcja dr hab. Agnieszki Myszki, prof. UR pt. „Urbanonimy wokół nas – nazwy ulic, placów i parków jako wyróżnik tożsamości lokalnej”.

Spotkanie odbędzie się na platformie Microsoft Teams:
https://teams.microsoft.com/meet/35074121936442?p=Et2OjNqJYm173a3iOW

Podczas wykładu będzie można dowiedzieć się m.in.:

• co kryje się pod pojęciem urbanonimu,
• jak dawniej i dziś nazywano ulice oraz inne obiekty w mieście,
• czym są nazwy pamiątkowe i nazwy upamiętniające,
• kim są lokalni bohaterowie utrwaleni w nazwach ulic polskich miast,
• w jaki sposób nazwy ulic mogą stać się znakami drogowymi,
• jak nazwy własne kształtują tożsamość lokalną.

Spotkanie organizowane jest w ramach projektu „Robiwszy coś dla polskości – warsztaty języka polskiego i kultury polskiej” (nr BJP/PJP/2025/1/00014/KW/00001), finansowanego przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej.

Serdecznie zapraszamy na zebranie naukowe Zakładu Językoznawstwa IS PAN, które odbędzie się w środę, 18 marca 2026 r., w godz. 12:00−13:30. Na zebraniu wystąpią prof. dr hab. Piotr Sobotka, dr Kamil Pawlicki oraz dr Szymon Pogwizd, którzy przedstawią referat pt. Słownik prasłowiański – stan obecny i perspektywy rozwoju.

Spotkanie odbędzie się online na platformie Zoom. Dla osób spoza IS PAN chcących uczestniczyć w zebraniu link do wydarzenia dostępny jest za pośrednictwem sekretariatu: sekretariat@ispan.edu.pl.

Streszczenie:

Słownik prasłowiański – stan obecny i perspektywy rozwoju

Przedmiotem referatu są cztery rodzaje publikacji Słownika prasłowiańskiego (SP): 1) najstarsze i nowsze wersje drukowane; 2) wersje elektroniczne odpowiadające publikacjom drukowanym; 3) wersja cyfrowa tomu 11 SP; oraz 4) planowany Słownik prasłowiański (tomy 9, 12–13) i jego wersja elektroniczna – Elektroniczny słownik prasłowiański (eSP).

W wystąpieniu skoncentrujemy się na przedstawieniu: 1) specyfiki SP; 2) korzeni; 3) kartoteki i 4) przeszłości SP; 5) wydanych w latach 2023 i 2024 tomach SP; 6) wersji elektronicznej 11 tomu SP; 7) planach na przyszłość; oraz 8) informacji o charakterze tak ogólnym, jak i szczegółowym.

W referacie zostaną podjęte refleksje na temat makro- i mikrostruktury SP oraz szczegółowych zagadnień etymograficznych. W warstwie empirycznej nacisk zostanie położony na rozwiązania, które przyjmiemy w projekcie kontynuacji słownika, zwracając uwagę m.in. na:

• zagadnienia akcentuacji prasłowiańskiej,
• opis gniazd słowotwórczych,
• prezentację hipotez etymologicznych,
• uwzględnianie w opisie etymologii tendencji rozwojowych i praw głosowych oraz sytuowanie rekonstruowanego hasła na tle indoeuropejskim, wraz z odwołaniem do etymologii ie.

Biogramy:

prof. dr hab. Piotr Sobotka − pracownik Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, członek Komitetu Słowianoznawstwa PAN, Societas Linguistica Europaea, Slavic Linguistics Society, International Society for Historical Linguistics, członek komitetu programowego Societas Linguistica Europaea, sekretarz Komisji Etymologicznej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów, zastępca redaktora naczelnego „Russian Linguistics”. Zainteresowania naukowe koncentrują się na semantyce i składni języków słowiańskich, zwłaszcza w perspektywie historycznej, etymologii oraz na szeroko pojętych zagadnieniach językoznawstwa historyczno-porównawczego języków indoeuropejskich i semickich. Autor monografii Etymologizowanie i etymologia. Od semantyki ontologicznej do etymologii hermeneutycznej (2015) i Etymologia a gramatyka: Perspektywa funkcjonalna w rekonstrukcji dziejów słów (2023).

dr Kamil Pawlicki – adiunkt w Zakładzie Językoznawstwa Instytutu Slawistyki PAN. Absolwent filologii klasycznej w ramach Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych na Uniwersytecie Warszawskim. Studia doktoranckie ukończył w Instytucie Języka Polskiego UW. Stopień doktora uzyskał w 2025 roku na podstawie rozprawy pt. Weryfikacja etymologii wyrazów prasłowiańskich z zastosowaniem prawa Wintera, napisanej pod kierunkiem dr hab. Wandy Decyk-Zięby, prof. UW. Jest sekretarzem redakcji czasopisma „Prace Filologiczne”. Jego zainteresowania naukowe obejmują etymologię i językoznawstwo historyczno-porównawcze słowiańskie, bałtosłowiańskie i indoeuropejskie.

dr Szymon Pogwizd − adiunkt w Zakładzie Językoznawstwa Instytutu Slawistyki PAN. Absolwent filologii rosyjskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Stopień doktora nauk humanistycznych w dyscyplinie językoznawstwo uzyskał w 2023 roku na podstawie rozprawy pt. Zbieżności leksykalne gwar wschodniosłowackich z językiem polskim na tle ogólnosłowiańskim ze szczególnym uwzględnieniem języków wschodniosłowiańskich – w ujęciu diachronicznym. Praca została napisana pod kierunkiem dr hab. Marioli Jakubowicz, prof. IS PAN. Jest współautorem tomów X i XI Słownika prasłowiańskiego. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół lingwistyki diachronicznej, zwłaszcza w zakresie etymologii oraz historycznych przemian znaczeniowych kontynuantów leksemów prasłowiańskich.