Publikacje IS PAN

Jest nam niezmiernie miło poinformować, że ukazał  się nowy nr 57 (2025) czasopisma „Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa”. Wszystkie teksty są opublikowane w otwartym dostępie na platformie czasopism IS PAN.

Tematem przewodnim numeru jest dekolonizacja: „Dekolonizacje: teorie, praktyki i dyskursy w Europie Środkowo-Wschodniej i poza nią”. Redaktorkami numeru są dr hab. Ewa Wróblewska-Trochimiuk, dr Olha Tkachenko z Instytutu Slawistyki PAN oraz dr Liudmyla Pidkuimukha z Narodowego  Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”.

Teksty są dostępne pod linkiem: https://journals.ispan.edu.pl/index.php/sn/pl/.

Numer czasopisma (koncepcja i redakcja merytoryczna) powstał w związku z realizacją projektu „Visual Narratives of Civil Society. The Modern Ukraine Project”, finansowanego ze środków Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.

Zapraszamy do lektury!

Temat: Kultura piśmiennicza Słowian

Redakcja naukowa: dr Wojciech Jasiński, Marcin Kurdyka, dr Adrien Quéret-Podesta

Redakcja czasopisma „Adeptus” zaprasza do nadsyłania artykułów do 23. numeru, poświęconego szeroko rozumianej kulturze piśmienniczej Słowian – od najdawniejszych czasów po współczesność. Numer adresowany jest do młodych naukowców i młodych naukowczyń.

Redakcja zaprasza do zgłaszania tekstów dotyczących m.in. studiów literackich, analizy języka prawnego, zagadnień języka prostego, badań nad gwarami i dialektami, literatury pięknej, języka internetu oraz relacji języków słowiańskich ze sztuczną inteligencją. Numer cechuje się otwartością i interdyscyplinarnością. Wskazane zagadnienia mają charakter przykładowy i nie wyczerpują wszystkich możliwych propozycji artykułów pozostających w związku z kulturą piśmienniczą Słowian. Więcej informacji dostępnych jest pod linkiem: https://journals.ispan.edu.pl/index.php/adeptus/pl/announcement/view/73

Redakcja przyjmuje artykuły w języku polskim lub angielskim.

Uprzejmie prosimy o nadsyłanie tekstów do 15 kwietnia 2026 r. (środa) za pośrednictwem platformy czasopism Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk.

Szczegółowe wytyczne oraz informacje dla autorów (wymagania ogólne, formatowanie tekstu, zasady przygotowania bibliografii itd.) dostępne są na stronie czasopisma w zakładce Submission: https://journals.ispan.edu.pl/index.php/adeptus/about/submissions

Pytania do redakcji prosimy kierować na adres: adeptus@ispan.edu.pl

RODZINA to kolejna − po analizach konceptów dom (2015), praca (2016), honor (2017), Europa (2018), wolność (2019) i demokracja (2024) − część Leksykonu aksjologicznego Słowian i ich sąsiadów – wielotomowego opracowania, stanowiącego próbę paralelnego opisu świata wartości, zainicjowanego i redagowanego do 2022 roku przez prof. Jerzego Bartmińskiego, twórcę lubelskiej szkoły etnolingwistycznej. Nowo wydany zbiór obejmuje analizy konceptu na materiale dwunastu języków – pięciu słowiańskich, trzech germańskich, trzech romańskich i jednego bałtyckiego. Tom otwiera artykuł prof. Jerzego Bartmińskiego „Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów” – co zawiera, na jakich zasadach się opiera, dla kogo jest przeznaczony? oraz wstęp Rodzina – koncept o wielu obliczach przygotowany przez redaktora tomu, Dorotę Pazio-Wlazłowską. Opracowanie daje podstawy do wskazania cech stanowiących o specyfice rodziny w pierwszym dwudziestoleciu naszego wieku, dowodzi dużego zróżnicowania jej obrazów narodowych. Wspólne dla wszystkich badanych lingwokultur cechy jądrowe RODZINY można wskazać jedynie na bardzo wysokim poziomie uogólnienia. Należą do nich mocne dodatnie wartościowanie oraz postrzeganie rodziny jako grupy osób połączonych silnymi więzami emocjonalnymi, zwykle pozytywnymi.

Książka jest dostępna bezpłatnie, bez potrzeby logowania się w otwartym repozytorium iReteslaw Instytutu Slawistyki PAN pod adresem: https://hdl.handle.net/20.500.12528/2011 .

Publikacja dofinansowana ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki w ramach Programu „Doskonała Nauka II”.

Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów pod redakcją Jerzego Bartmińskiego, t. 6 Rodzina pod redakcją Doroty Pazio-Wlazłowskiej, Lublin−Warszawa 2025, handle: https://hdl.handle.net/20.500.12528/2011.

Miło nam poinformować, że ukazały się pierwsze 4 teksty z nr 57 (2025) czasopisma „Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa”. Na platformie czasopism IS PAN są opublikowane w otwartym dostępie 2 artykuły:

• Myroslav Shkandrij “Impact of the Russia-Ukraine War on Academic Culture”;
• Enrico Davanzo “War and the City, Fantasy and Fact: The Siege of Sarajevo in Karim Zaimović’s Postmodern Short Fiction”;

oraz 2 recenzje:

• Elżbieta Kwiecińska “When War Meets Monuments: Mischa Gabowitsch, Mykola Homanyuk, Monuments and Territory: War Memorials in Russian-Occupied Ukraine, CEU Press, 2025, 238 pp.”;
• Mateusz Adamczyk, Kacper Rosner-Leszczyński “Hungarians’ Collective Memory in Public Space: Kenneth E. Foote, Anett Árvay, Contested Places, Contested Pasts: Sites of Memory and Commemoration in the Hungarian Landscape, Routledge, 2025, 300 pp.”.

Temat przewodni numeru: „Dekolonizacje: teorie, praktyki i dyskursy w Europie Środkowo-Wschodniej i poza nią”. Redaktorki numeru: dr Ewa Wróblewska-Trochimiuk, dr Olha Tkachenko z Instytutu Slawistyki PAN oraz dr Liudmyla Pidkuimukha z Narodowego  Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”.

Teksty są dostępne pod linkiem: https://journals.ispan.edu.pl/index.php/sn/pl/.

Kolejne artykuły nr 57  (2025) czasopisma „Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa” będą się pojawiać na bieżąco.

Zapraszamy do lektury!

W naszym repozytorium dziedzinowym iReteslaw pod numerem handle https://hdl.handle.net/20.500.12528/2008 i w niewielkim nakładzie drukiem jest dostępna książka dr hab. Joanny Nowak, prof. IS PAN, zatytułowana Między „panem świata” a „człowiekiem zwierzęciem”. Kategoria rasy w refleksji polskiej (1740–1863), stanowiąca 19. tom serii „Kultura na Pograniczach”.

Autorka rekonstruuje proces wynajdywania rasy w polskiej refleksji teoretycznej i pozanaukowej od połowy XVIII wieku do 1863 roku, czyli w okresie kształtowania się nauk o człowieku, aby między innymi uzupełnić lukę w literaturze przedmiotu dotyczącą najwcześniejszego etapu rozważań o różnicach rasowych w narracjach polskich. Zajmuje się poglądami zarówno przedstawicieli historii naturalnej, jak również reprezentantów szeroko rozumianej humanistyki (historyków, językoznawców, literaturoznawców itp.) z różnych centrów życia naukowego i intelektualnego Rzeczypospolitej Obojga Narodów, którzy konstruowali nowe wyobrażenia podziału świata ludzkiego na podstawie fizycznych i kulturowych odrębności między społecznościami, biorąc pod uwagę teorie współczesnych im uczonych z Zachodu. Obowiązujący model nauki sprowadzał się do porządkowania, klasyfikowania i budowania wartościujących hierarchii. Stan wiedzy z zakresu nauk biologicznych nie wystarczył do obalenia teorii o istnieniu – wyodrębnionych na podstawie wrodzonych cech – odmian, z których miał się składać gatunek ludzki, a oświeceniowy dogmat o wspólnej naturze ludzkiej niezależnej od koloru skóry i różnic anatomicznych nie wstrzymał podziałów na rasy lepsze i gorsze.

Monografia została przygotowana w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki nr 2016/21/B/HS3/03696.

Joanna Nowak, Między „panem świata” a „człowiekiem zwierzęciem”. Kategoria rasy w refleksji polskiej (1740–1863), Warszawa: Instytut Slawistyki PAN, ISBN: 978-83-66369-65-8 [e-book], ISBN: 978-83-66369-89-4 [druk], DOI: https://doi.org/10.11649/978-83-66369-65-8

Serdecznie zapraszamy do nadsyłania zgłoszeń do 58. numeru czasopisma „Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa” zatytułowanego „Nation or Society? Strategies of Community Formation in Poland and Beyond”.

Jego celem jest eksploracja różnorodnych strategii budowania wspólnoty narodowej i/lub obywatelskiej Polski od romantyzmu, przez myśl narodową przełomu XIX i XX wieku, aż po współczesne próby ponownego zdefiniowania więzi społecznych i narodowych.

Interesują nas zarówno ujęcia teoretyczne, jak i studia przypadków od XIX wieku po współczesność.

Jeśli są Państwo zainteresowani tematyką strategii narodo- i wspólnototwórczych w innych kontekstach, także zachęcamy do nadsyłania artykułów. Takie teksty (spełniające kryteria publikacyjne) zostaną wydrukowane w dziale „Konstelacje”.

Pełne zaproszenie wraz z kalendarzem działań znajdą Państwo tutaj: https://journals.ispan.edu.pl/index.php/sn/en/announcement

Temat: Znaki czasu, zmiany przestrzeni, przemiany tożsamości

Redakcja naukowa: dr hab. Maksim Duszkin, prof. IS PAN i dr Kinga Geben

Redakcja Acta Baltico-Slavica zaprasza do nadsyłania artykułów naukowych do jubileuszowego tomu 50. zatytułowanego „Znaki czasu, zmiany przestrzeni, przemiany tożsamości”, który poświęcony będzie procesom przemian tożsamościowych, transformacjom przestrzeni oraz śladom czasu w kulturze i językach krajów regionu bałtycko-słowiańskiego. Zapraszamy do refleksji nad tym, jak oddziałują na siebie czas, przestrzeń, tożsamość i język, jak pamięć przeszłości wpływa na teraźniejszość oraz jak dziedzictwo pogranicza jest reinterpretowane w warunkach globalizacji, migracji i napięć politycznych. Interesują nas zarówno aspekty historyczne, jak i współczesne zjawiska dotyczące pamięci zbiorowej, identyfikacji etnicznej oraz językowej. Tom otwarty jest również na analizy narracji mniejszości językowych, badania nad krajobrazem kulturowym i językowym oraz refleksje nad tożsamością jednostki i wspólnot w przestrzeni językowej regionu.

Zakres tematyczny tomu obejmuje:

• dziedzictwo kulturowe Kresów i jego reinterpretacje w XXI wieku (w tekstach literackich, prasie, debatach politycznych);
• pamięć historyczną, narracje lokalne i narodowe na obszarze bałtycko-słowiańskim;
• pogranicza jako przestrzenie kontaktu, napięć i współpracy międzykulturowej;
• analiza zmian zachodzących w przestrzeni kulturowo-językowej w miastach wieloetnicznych;
• krajobraz kulturowy oraz przestrzenie utracone i odzyskiwane poprzez narracje, pamięć i sztukę;
• przekształcenia topografii językowej (krajobraz językowy miast i wsi, obecność języków mniejszościowych i ich widoczność w przestrzeni publicznej);
• tożsamość etniczną, językową i regionalną w kontekście modernizacji, globalizacji i integracji europejskiej;
• relacje między językiem a tożsamością (kontakt językowy, bilingwizm, interferencja, translanguaging w społecznościach pogranicza);
• zmiany w autoidentyfikacji mniejszości etnicznych oraz ich narracje o sobie.

Zachęcamy także do składania – oprócz artykułów wpisujących się w główną tematykę tego tomu – materiałów i opracowań do stałych działów czasopisma: „Źródła i materiały”, „Dyskusje, polemiki, artykuły przeglądowe”, „Recenzje”, „Kronika” oraz „Informacje o nowych pozycjach w literaturze naukowej”.

Termin składania tekstów do tomu 50 na platformie elektronicznej upływa 15 grudnia 2025 r.

Prosimy o zwrócenie uwagi na następujące kwestie:

• język publikacji naukowych i komentarzy do źródeł: angielski, polski, rosyjski; źródła i materiały w językach oryginalnych;
• planowana data publikacji tomu: grudzień 2026 r.;
• objętość składanych tekstów wraz z bibliografią nie może przekraczać 1 ark. wyd. (40 tys. znaków ze spacjami);
• szczegółowe wytyczne i informacje dla autorów (wymagania ogólne, formatowanie tekstu, zasady przygotowania bibliografii etc.) znajdą Państwo na stronie czasopisma w zakładce Submission.

Pytania do redakcji prosimy kierować na adres mailowy: abs@ispan.edu.pl.