Wydarzenia

Serdecznie zapraszamy na zebranie naukowe Zakładu Językoznawstwa IS PAN, które odbędzie się w środę, 17 grudnia 2025 r., w godz. 12:00−13:30. Na zebraniu wystąpi dr Jakub Banasiak, który przedstawi referat pt. Z problematyki sądów logicznych w modelu składni semantycznej (predykatowo-argumentowej).

Spotkanie odbędzie się online na platformie Zoom. Dla osób spoza IS PAN chcących uczestniczyć w zebraniu link do wydarzenia dostępny jest za pośrednictwem sekretariatu: sekretariat@ispan.edu.pl.

Streszczenie:

Sąd logiczny (tj. myśl ludzka), którego podstawowym wykładnikiem jest zdanie asertoryczne, posiada strukturę dwuczłonową. Składa się z tematu, tj. tego, co stanowi „przedmiot” myśli, o czym się coś mówi, i tego, co się o tym wyróżnionym przedmiocie mówi, co się o nim zgodnie z prawdą orzeka. W referacie koncentruję się na dwóch zagadnieniach: nacechowaniu tematu pod kątem semantycznej kategorii określoności/nieokreśloności oraz proponuję uznanie predykatu PRAWDY za relację (a nie własność).

W części pierwszej porównuję dwa modele opisu semantycznej kategorii określoności/nieokreśloności: model kwantyfikacyjny (oparty na ujęciach logicznych) autorstwa G. Gargova i V. Koseskiej-Toszewej oraz model intensjonalny (predykatowo-argumentowy) autorstwa S. Karolaka. Wskazane teorie nadają odmienny zakres pojęciu określoności, co jest istotne, ponieważ temat zdania musi być określony semantycznie. Badanie polega na weryfikacji, która ze wskazanych teorii pozwala lepiej przewidzieć, jakie typy fraz mogą stanowić wykładnik tematu. Podstawową metodą zastosowaną w pracy jest parafrazowanie za pomocą tzw. wyrażenia z wyodrębnionym tematem: pl. Jeśli chodzi o …, (to)…; bg. Що се отнася до …, (то)…

W części drugiej proponuję uznanie prawdy za wyrażenie systematycznie mylące (wprowadzające w błąd) i odnoszę się krytycznie do interpretacji predykatu PRAWDY w pracach S. Karolaka, gdzie jest on uznawany za własność, tj. pojęcie otwierające jedną (nieprzedmiotową) pozycję predykatowo-argumentową. Uznanie PRAWDY za relację znajduje oparcie m.in. w semantycznej koncepcji prawdy A. Tarskiego oraz pozwala lepiej wyjaśnić pewne jej właściwości semantyczno-kombinatoryczne.

Zapraszamy na zebranie naukowe Zakładu Literaturoznawstwa i Kulturoznawstwa IS PAN, które odbędzie się we wtorek, 9 grudnia 2025 r. w godz. 11.00 – 13.00 w trybie hybrydowym − w Instytucie Slawistyki PAN przy ul. Jaracza 1 (V piętro) oraz on-line na platformie Zoom.

Osoby spoza Instytutu Slawistyki PAN, które chciałyby uczestniczyć w zebraniu, mogą otrzymać link do spotkania za pośrednictwem sekretariatu: sekretariat@ispan.edu.pl. Chęć udziału w trybie stacjonarnym prosimy zgłosić do sekretariatu Instytutu do 8 grudnia 2025.

Na najbliższym zebraniu wystąpi dr Katarzyna Roman-Rawska. Wystąpienie poświęcone będzie projektowi „Białoruś żyje!… w Polsce”. Etnografia białoruskich środowisk twórczych w kontekście humanistyki publicznej. 

Podczas spotkania planowana jest dyskusja wokół zagadnienia humanistyki publicznej.

Opis:

Podczas zebrania dr Katarzyna Roman-Rawska zaprezentuje wyniki pilotażu oraz założenia projektu, którego celem jest zbadanie sytuacji białoruskich środowisk twórczych oraz roli, jaką ich praktyki pełnią wobec białoruskiej diaspory w Polsce, a także polskiej publiczności po 2020 roku. Projekt odwołuje się do programu badawczego etnografii, rozumianej jako metoda pozyskiwania danych do refleksyjnego opisu, analizy i interpretacji poprzez wnikanie w daną społeczność, co stanowi jedynie punkt wyjścia do prób wytwarzania teorii.

Planowany projekt mieści się w ramach paradygmatu humanistyki publicznej, a jego część realizowana będzie z udziałem samych badanych (action research).

W czasie spotkania badaczka podda również refleksji zasadność przyjęcia takiego podejścia oraz ryzyka, jakie niesie zwrot ku publicznie zorientowanym badaniom humanistycznym. W projekcie zamierza przyjrzeć się temu, w jaki sposób funkcjonują białoruskie środowiska twórcze, a więc czy i jak udaje im się działać w ramach polskiego pola sztuki i organizować własne wydarzenia: spektakle, wystawy, performanse, czytania itd., a także wokół jakich tematów koncentrują się ich praktyki artystyczne i kulturowe. Dr Roman-Rawska bada m.in., na ile ich działania kierowane są na zewnątrz – do polskojęzycznej publiczności – a na ile do wewnątrz białorusko- lub rosyjskojęzycznej diaspory w Polsce.

Interesują ją działania kolektywów i indywidualnych artystów/artystek niezależnych, działających w mniej sformalizowanych sieciach, a także tych, którzy współtworzą pole sztuki białoruskiej „na uchodźstwie”, organizując alternatywne wobec państwowych instytucje, nagrody, festiwale i zrzeszenia poza granicami kraju. Badaczka przygląda się możliwie szerokiemu spektrum praktyk i środowisk związanych z filmem, teatrem, performansem, muzyką oraz twórczością edukacyjno-artystyczną, w tym kierowaną do dzieci.

Zastanawia się, na ile ich działalność wpisuje się w znany w badaniach paradygmat dysydencki, czy „na uchodźstwie” oraz czy i do jakiego stopnia wytwarzają nowe wzory kultury emigracyjno-opozycyjnej, jako transnarodowej.

Zalecana lektura kontekstowa: Ryszard Nycz, Kairos. O czasie, który nadchodzi dla studiów literackich w szczególności, a humanistyki w ogólności, oraz o potrzebie humanistyki publicznej. Teksty Drugie 2025, nr 3, s. 17–45.

Serdecznie zapraszamy na zebranie naukowe w poznańskiej siedzibie IS PAN, na którym mgr Barbara Grunwald-Hajdasz przedstawi referat pt. „Antygradacja, czyli: jak wytłumaczyć się z niepamięci?”.

Spotkanie  odbędzie się w czwartek 11 grudnia o godz. 12.00 w sali seminaryjnej (II piętro) Pałacu Działyńskich w Poznaniu.

Serdecznie zapraszamy na drugie seminarium Zakładu Etnologii i Antropologii Kulturowej (daw. Zakład Badań Narodowościowych) z cyklu „Badania zaangażowane”, które odbędzie się w środę 17 grudnia 2025 r. o godz. 14.00 w trybie hybrydowym − w Instytucie Slawistyki PAN przy ul. Jaracza 1 (V piętro) oraz online na platformie Zoom.

Osoby spoza Instytutu Slawistyki PAN, które chciałyby uczestniczyć w zebraniu, mogą otrzymać link do spotkania za pośrednictwem sekretariatu: sekretariat@ispan.edu.pl.

Podczas seminarium swoje badania przedstawi dr Natalia Judzińska. Badaczka wygłosi referat pt. „Borderwalk – spacer graniczny jako metoda wytwarzania i prezentacji danych”.

Opis:

Od jesieni 2021 roku obszar granicy polsko-białoruskiej został silnie zmilitaryzowany i uzbrojony. Szlaki turystyczne biegnące przez las zaczęły w niewidoczny sposób przecinać trasy znieregularyzowanej migracji. Opierając się na doświadczeniu wspólnego prowadzenia z Ingą Hajdarowicz ponad dwudziestu spacerów dla badaczek i badaczy, osób studenckich i aktywistycznych, czy dla dziennikarzy i dziennikarek, dr Natalia Judzińska przedstawi refleksję metodologiczną, która może służyć jako przewodnik zarówno po krajobrazie granicznym omawianego terenu, jak i samej, wypracowanej przez badaczki metodzie borderwalk.

Wystąpienie odtwarzać będzie kluczowe punkty spaceru granicznego – mur, las i cmentarz – omawiając szeroko pojawiające się co krok dylematy etyczne. Podążać będziemy w kierunku, w którym przemieszczają się osoby w drodze, czyli z granicy i muru w głąb lądu. Część narracyjna samego spaceru opracowana została na podstawie wyników badań, literatury dotyczącej krytycznych studiów nad granicami, danych i opracowań dostarczonych przez organizacje pozarządowe oraz inne osoby (osoby w drodze, badaczki, aktywistki). Podczas spacerów jednak, dochodziło (i dochodzi) do różnych interakcji – straż graniczna napotkana w lesie postępowała zgodnie z surowymi procedurami (lub je łamała), rozmowy z członkami lokalnej społeczności dostarczały informacji, a nowe elementy krajobrazu granicznego stawały się przedmiotem dokumentacji i późniejszych badań. W ten sposób, dane zebrane podczas spaceru mogą zostać wykorzystane podczas kolejnych, a w szerszym ujęciu przyczyniają się do budowania i poszerzania wiedzy na temat przestrzennego wymiaru reżimów granicznych.

Dr Claudia Snochowska-Gonzalez została zaproszona do wygłoszenia wykładu w Centrum Studiów Polonoznawczych im. Aleksandra Brücknera w Halle.

Badaczka wystąpi we wtorek 2 grudnia 2025 r. w godz. 16:15–17:45 z referatem zatytułowanym „Käthe Schirmacher and Helena Rzepecka or The Paradoxical Relationship between Polish and German Nationalisms in the Eastern Borderlands of the German Empire”.

Opis:

Käthe Schirmacher i Helena Rzepecka, bohaterki wystąpienia, żyły na przełomie XIX i XX wieku na wschodnim pograniczu Cesarstwa Niemieckiego i działały w, odpowiednio, polskim i niemieckim volkistowskim, radykalnym ruchu nacjonalistycznym. Käthe Schirmacher była niemiecką pisarką i aktywistką, orędowniczką praw kobiet, działaczką Deutschnationale Volkspartei, zaangażowaną w niemiecką „Ostmarkenpolitik”. Helena Rzepecka była nauczycielką, pisarką, redaktorką naczelną „Głosu Wielkopolanek”, czasopisma dla Polek, współzałożycielką patriotycznego Towarzystwa Opieki nad Dziećmi „Warta” i działaczką Ligi Narodowej.

Zestawiając te działaczki, dr Claudia Snochowska-Gonzalez chce pokazać paradoksalną relację między polskim i niemieckim nacjonalizmem, którą nazywa sztafetą nacjonalizacyjną. Relacja ta miała miejsce w warunkach nierówności, w których strona niemiecka zajmowała dominującą pozycję polityczną. A jednak oba nacjonalizmy pociągały za sobą podobne obawy demograficzne, biopolityczne i ekonomiczne, a także podobne fantazje kolonialne; działały również przez tworzenie podobnych instytucji i podobnego (jeśli nie identycznego) dyskursu.

Doświadczenia wybranych przez badaczkę kobiet pozwolą również nakreślić obraz nacjonalistycznej polityki płci i dozwolonych w jej ramach (a także poszerzonych przez bohaterki) granic miejsca kobiet. Miejsce to ograniczało się głównie do najważniejszego zadania kobiet: karmienia ciała narodu, polegającego nie tylko na rodzeniu i wychowywaniu dzieci i na nieustannej trosce o ich edukację narodową i ich kulturową „czystość”, ale także na dbaniu o gospodarkę narodową przez praktykę gospodarnego zarządzania budżetem domowym i przez stosowanie bojkotów ekonomicznych sklepów, odpowiednio, niemieckich lub polskich, a w obu przypadkach żydowskich, tj. przez zapobieganie wzrostowi ciała wrogiego narodu. Na koniec dr Snochowska-Gonzalez postara się powiązać te rozważania z refleksją nad dzisiejszym feminizmem nacjonalistycznym.

Serdecznie zapraszamy na kolejne seminarium z cyklu „Ukraińskie wtorki”, które odbędzie się 2 grudnia 2025 r. w godz. 17.00–18.30.

Link do spotkania dostępny jest za pośrednictwem sekretariatu: sekretariat@ispan.edu.pl.

Referat w języku ukraińskim pt. „Sytuacja językowa w mieście Kijowie: aspekt socjolingwistyczny i lingwokulturologiczny” wygłosi prof. dr hab. Mychajło Vintoniv, kierownik Katedry Języka Ukraińskiego Kijowskiego Uniwersytetu Stołecznego im. Borysa Hrinchenki.

Opis:

W referacie zostaną omówione teoretyczno-metodologiczne podejścia do badania środowiska onomastycznego miasta Kijowa; pogłębiona zostanie typologizacja onimów; zarysowane zostaną tendencje w środowisku językowym Kijowa, w szczególności dynamika i liberalizacja normy językowej, dążenie do gry językowej oraz wariantywności. Wyodrębnione zostaną funkcje i typy struktury motywacyjnej jednostek krajobrazu językowego; napisy zostaną sklasyfikowane pod względem cech strukturalnych i ujęcia językowego. Ustalony zostanie także edukacyjny, informacyjny i symboliczny wpływ obcojęzycznego krajobrazu lingwistycznego na rozwój wielojęzyczności i komunikacji międzykulturowej w Kijowie. Prześledzone zostaną również tendencje językowe w środowisku edukacyjnym miasta Kijowa.
__

Щиро запрошуємо на черговий семінар із циклу «Українські вівторки», який відбудеться 2 грудня 2025 р. з 17:00 до 18:30.

Посилання на зустріч доступне через секретаріат: sekretariat@ispan.edu.pl.

Доповідь українською мовою під назвою „Мовна ситуація в місті Києві: соціолінгвістичний і лінгвокультурологічний аспекти” виголосить проф. д-р габ. Михайло Вінтонів, завідувач кафедри української мови Київського столичного університету імені Бориса Грінченка.

Опис:

У доповіді буде приділено увагу теоретико-методологічним підходам до вивчення онімного середовища міста Києва; поглиблено типологізацію онімів; окреслено тенденції в мовному середовищі міста Києва, зокрема динаміку і лібералізацією мовної норми, прагнення до мовної гри і варіативності, виокремлено функції та типи мотиваційної структури ландшафтних одиниць; класифіковано написи за структурними особливостями, мовним оформленням; з’ясовано освітній, інформаційний та символічний вплив іншомовного лінгвістичного ландшафту на розвиток багатомовності та міжкультурної комунікації м. Києва. Простежено мовні тенденції в освітньому середовищі м. Києва.

Zapraszamy na prezentację wyników projektu badawczego dr hab. Volhi Labacheuskiej „Na pograniczu kultur i idei narodowych: dziedzictwo Michała Kuścińskiego (1829–1905) – białoruskiego etnografa, archeologa, fotografa”.

Prezentacja zostanie wyświetlona w języku polskim, natomiast wykład odbędzie się w języku białoruskim.

Wydarzenie odbędzie się 27 listopada 2025 r. (czwartek) o godz. 12.00 w sali seminaryjnej Instytutu Slawistyki PAN (ul. Jaracza 1, piętro V) oraz online. Link do spotkania dostępny jest za pośrednictwem sekretariatu: sekretariat@ispan.edu.pl.

Spotkanie będzie moderować prof. dr hab. Aliaksandr Smalianchuk.

Podczas prezentacji zostaną omówione następujące problemy badawcze:

• rekonstrukcja biografii Michała Kuścińskiego – naukowca, którego działalność odzwierciedla proces kształtowania i instytucjonalizacji nauki w dziedzinach etnografii, archeologii i fotografii jako dyscypliny pomocniczej w drugiej połowie XIX wieku w Imperium Rosyjskim (na podstawie źródeł archiwalnych, literackich oraz zbiorów muzealnych);
• ścieżka życiowa naukowca: pomiędzy szlachecką „krajewością”, polskością, „zachodniorusizmem” a białoruską samoidentyfikacją (w kontekście kształtowania narodowo-kulturowych paradygmatów i tożsamości);
• perspektywy interdyscyplinarnego badania biograficznego.

Projekt był realizowany przez dr hab. Volhę Labacheuską od września do listopada 2025 roku w Instytucie Slawistyki PAN.

Projekt powstał przy wsparciu programu: „Support for Advanced Learning and Training – EU4Belarus‑SALT II” Fellowships for Belarusian lecturers, scientists, and PhD students at EU higher education or research institutions (NDICI‑GEO‑NEAR2022434‑092‑0083).

Dr hab. Volha Labacheuskaya – dr hab. w zakresie historii sztuki, obecnie badaczka niezależna. Zajmuje się teorią i historią tradycyjnej kultury Białorusinów, rzemiosłem, sztuką ludową, historią fotografii etnograficznej oraz zagadnieniami gender i kulturowo-antropologicznymi sztuki ludowej. Autorka dziewięciu monografii i ponad 250 publikacji, w tym w polskich czasopismach naukowych i monografiach zbiorowych.