W ostatnim czasie Poznań odwiedziła grupa studentów językoznawstwa ogólnego z Uniwersytetu w Lejdzie. 2 lipca studenci wysłuchali w Archiwum Państwowym w Poznaniu wykładu dr hab. Marii Trawińskiej, prof. IS PAN, pt. The History of the Polish Language Written in Latin. Podczas spotkania zaprezentowano cenne późnośredniowieczne manuskrypty łacińsko-polskie, stanowiące wyjątkowe świadectwo historii języka polskiego.

Pracownicy Archiwum Państwowego w Poznaniu zorganizowali również zwiedzanie gmachu, podczas którego uczestnicy mieli okazję zobaczyć dokumenty ilustrujące historię kontaktów polsko-holenderskich.

W dniach 25–27 czerwca 2026 roku w Jastrowiu odbyła się XI edycja Bukowińskiego Festiwalu Nauki – część I. Wydarzenie, którego pomysłodawczyniami i realizatorkami są prof. dr hab. Helena Krasowska oraz dr Magdalena Pokrzyńska, zorganizowano dzięki współpracy licznych instytucji, przede wszystkim Fundacji Slawistycznej.

Festiwal zainaugurowano w Ośrodku Kultury w Jastrowiu. Pierwszy dzień upłynął pod znakiem wykładów popularnonaukowych z cyklu „Bliscy Nieznajomi”, które wygłosili m.in. prof. dr hab. Dorota Krystyna Rembiszewska, Stanisław Dąbek, Kosma Kołodziej, prof. Krzysztof Nowak, prof. Helena Krasowska, Eduard Yakymovych, dr Magdalena Pokrzyńska oraz Maciej Tarkowski. Bukowiński Klub Filmowy poprowadził Bartosz Kuświk. Odbyła się także prezentacja książki Marcina Polańskiego pt. „Nad Prutem, Czeremoszem… Burzliwe losy Polaków z Bukowiny”, wydanej przez wydawnictwo AD REM.

Piątkowy program był najbardziej intensywny i został podzielony na kilka bloków tematycznych. W ramach cykli „Bliscy Nieznajomi” oraz „Kultura – Natura” poruszono szerokie spektrum zagadnień. Międzynarodowy charakter wydarzenia podkreślili goście z Ukrainy i Rumunii: Yaroslav Redkva, który mówił o toponimach Bukowiny, Nataliia Kolesnyk, prezentująca mozaikę etniczną regionu, oraz Harieta Sabol z wykładem „Dzieci Bukowiny. Między doświadczeniem zagrożenia a odnową medyczną”.

Piotr Kozłowski oprowadził uczestników po zabytkach Jastrowia, przybliżając historię i współczesność miasta. Krzysztof Dymek zaprezentował walory przyrodnicze Pojezierza Wałeckiego, po czym uczestnicy udali się do Muzeum Ziemi Wałeckiej – Grupy Warownej. Zwiedzili schrony Wału Pomorskiego, ekspozycję pojazdów militarnych oraz zapoznali się z lokalnym dziedzictwem historycznym. Realizacja tej części programu była możliwa dzięki zaangażowaniu licznych partnerów, w tym Nadleśnictw Jastrowie i Okonek oraz Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Pile.

W programie znalazły się również warsztaty rękodzielnicze i przyrodnicze. Uczestnicy tworzyli ceramikę z materiałów naturalnych pod kierunkiem Beaty Dymek oraz poznawali ekosystemy leśne podczas zajęć prowadzonych przez Magdalenę Marchwiak.

Trzeci, a zarazem ostatni dzień Festiwalu zgromadził liczne grono uczestników i obfitował w wykłady oraz zajęcia praktyczne. Zbigniew Kowalski opowiedział o tradycji międzypokoleniowej na przykładzie „Bukowińskich Spotkań”, natomiast Monika Stępień szczegółowo przedstawiła, od czego warto rozpocząć poszukiwania genealogiczne. Mykoła Szkriblak i Tomasz Kałuski wygłosili wykłady poświęcone tradycyjnym ozdobom z koralików – gerdanom i dziordanom. Karolina Frączek zaprezentowała wyniki projektu „Koraliki Tradycji – bukowińskie inspiracje artystyczne”, a Piotr Bączkiewicz omówił różnice pomiędzy tradycyjną a sceniczną formą wybranych tańców.

Uczestnicy mogli również wziąć udział w warsztatach praktycznych. Karolina Frączek prowadziła zajęcia poświęcone bukowińskim inspiracjom artystycznym, natomiast Piotr Bączkiewicz uczył tańców w rytmie polki i walczyka. Robert Pokrzyński poprowadził kolejną odsłonę Bukowińskiego Klubu Filmowego. Zaprezentowano również wystawę prac Macieja Tarkowskiego i Michała Sikory pt. „Między pamięcią a miejscem. Polacy na Bukowinie”, która towarzyszyła uczestnikom przez wszystkie dni Bukowińskiego Festiwalu Nauki.

Bukowiński Festiwal Nauki jest projektem o zasięgu międzynarodowym. Wśród wykładowców znajdują się naukowcy i popularyzatorzy nauki z Polski, Rumunii i Ukrainy. Projekt ma charakter cykliczny, a jego specyfika sprawia, że językami Festiwalu są języki „bukowińskie”: polski, ukraiński i rumuński.

Festiwal gromadzi liczne grono uczestników i cieszy się dużym zainteresowaniem. Organizacja XI edycji Bukowińskiego Festiwalu Nauki w tym samym miejscu i czasie co 37. Międzynarodowy Festiwal Folklorystyczny „Bukowińskie Spotkania” nadaje wydarzeniu szczególną rangę i znacząco zwiększa jego oddziaływanie społeczne. „Bukowińskie Spotkania”, ze względu na swój zasięg i międzynarodowy charakter, należą do największych festiwali folklorystycznych w Europie.

Bukowiński Festiwal Nauki jest wydarzeniem otwartym dla wszystkich, niezależnie od wieku, płci czy wykonywanego zawodu. Udział w wydarzeniu jest bezpłatny, a wykładowcy prowadzą swoje wystąpienia nieodpłatnie. Organizatorzy stwarzają przestrzeń do spotkania szerokiego grona odbiorców z wybitnymi przedstawicielami różnych dyscyplin nauki oraz popularyzatorami wiedzy.

ORGANIZATORZY: Fundacja Slawistyczna, Centrum Kompetencji Cyfrowych Uniwersytetu Warszawskiego, Gmina i Miasto Jastrowie, Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Instytut Socjologii Uniwersytetu Zielonogórskiego, Regionalne Centrum Kultury – Fabryka Emocji w Pile, Komitet Słowianoznawstwa PAN, Nadleśnictwo Jastrowie, Nadleśnictwo Okonek, Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi, Ośrodek Kultury w Jastrowiu, Polskie Towarzystwo Leśne Oddział Nadnotecki, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Pile, Stowarzyszenie „Dzieło Genealogiczne”, Stowarzyszenie Res Carpathica, Stowarzyszenie Inicjatyw Lokalnych HORYZONT, Stowarzyszenie „Głogowska Edukacja Kresowa”, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Universitatea „Ștefan cel Mare” din Suceava, Wydział Filologiczny Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza w Czerniowcach

Projekt finansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu Społeczna Odpowiedzialność Nauki III.

 

Z okazji Dnia Państwowości Litwy – święta narodowego upamiętniającego koronację króla Mendoga – dr hab. Roman Roszko, prof. IS PAN, wziął udział w uroczystych obchodach zorganizowanych w Ambasadzie Republiki Litewskiej w Warszawie.

Podczas powitania prof. Roszko złożył na ręce Jego Ekscelencji Ambasadora Republiki Litewskiej Valdemarasa Sarapinasa najserdeczniejsze życzenia dla narodu litewskiego. W słowach skierowanych bezpośrednio do dyplomaty – wypowiedzianych w języku litewskim – szczególnie akcentował współczesny, wszechstronny rozwój Litwy, a także jej suwerenność i niezależność, stanowiące fundament silnej pozycji kraju na arenie międzynarodowej. Wyraził również nadzieję na dalsze, dynamiczne zacieśnianie relacji polsko-litewskich oraz podkreślił głębokie znaczenie dziedzictwa historycznego Litwy dla budowania wspólnej tożsamości naszego regionu.

Spotkanie było także doskonałą okazją do przekazania wyrazów wdzięczności za dotychczasowe, nieocenione wsparcie udzielone Instytutowi Slawistyki PAN przez litewską placówkę dyplomatyczną. Ambasada wyraziła solidarność z naszą jednostką, wystawiając list poparcia dla projektu DARIAH.NEC, co stanowi istotny impuls dla rozwoju międzynarodowych inicjatyw badawczych realizowanych w IS PAN.

W dniach 22–23 czerwca 2026 roku odbyła się XVI edycja warsztatów pt. „CLARIN w praktyce badawczej”, organizowanych w Uniwersytecie Jana Kochanowskiego w Kielcach przez Centrum Technologii Językowych CLARIN-PL z siedzibą w Politechnice Wrocławskiej we współpracy z Instytutem Literaturoznawstwa i Językoznawstwa Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz partnerami konsorcyjnymi CLARIN-PL: Instytutem Podstaw Informatyki PAN, Instytutem Slawistyki PAN, Polsko-Japońską Akademią Technik Komputerowych, Uniwersytetem Łódzkim i Uniwersytetem Wrocławskim.

Wydarzenie cieszyło się dużym zainteresowaniem środowiska naukowego – w panelach i blokach praktycznych wzięło udział około 150 uczestników z całego kraju.

Naukowcy z Instytutu Slawistyki PAN aktywnie włączyli się w program warsztatów, prezentując wyniki badań prowadzonych we współpracy z partnerami z innych ośrodków naukowych. W wystąpieniach merytorycznych brali udział badacze związani z naszym Instytutem oraz Uniwersytetem Warszawskim, a całość prac wpisuje się w szerszą działalność w ramach infrastruktury CLARIN-PL.

Prezentacje Zespołu Semantyki i Lingwistyki Komputerowej IS PAN

Jednym z głównych punktów programu były prezentacje dotyczące pracy z językami o ograniczonej reprezentacji cyfrowej.

Zespół w składzie: Danuta Roszko (UW), Roman Roszko (IS PAN) oraz Piotr Szatkowski (IS PAN) przedstawił metodologię tworzenia zbiorów danych dla lektu mazurskiego. Prace te są ściśle związane z realizowanym projektem CLARIN-PL-BIZ-Bis (FENG), który jest przedsięwzięciem konsorcjalnym. Podczas prezentacji omówiono techniczne aspekty budowy potoków przetwarzania danych, niezbędnych do przygotowania tekstów mazurskich pod kątem uczenia, ewaluacji i testowania modeli językowych (LLM).

Kolejne wystąpienie, zaprezentowane przez zespół: Danuta Roszko (UW), Roman Roszko (IS PAN) oraz Valéry TrânThiên (IS PAN), dotyczyło testów maszynowego przekładu w grupach językowych o ograniczonych zasobach cyfrowych (m.in. języków słowiańskich, bałtyckich). Prelegenci postawili problematykę współczesnych modeli AI w szerszym kontekście historycznym i teoretycznym, odnosząc się do klasycznych dzieł teorii przekładu. Wskazali, że nawet w dobie sztucznej inteligencji wciąż aktualne pozostają zasady sformułowane przez Étienne’a Doleta w 1540 roku w La Manière de Bien Traduire d’une Langue en Aultre. Jego pięć reguł – od doskonałego zrozumienia intencji autora po unikanie dosłownego tłumaczenia „słowo w słowo” – stanowi kluczowy punkt odniesienia dla oceny jakości generowanych dziś tłumaczeń.

Jako drastyczny przykład tego, jak błąd w przekładzie może wpłynąć na rozwój nauki, zespół przywołał problematykę poruszoną przez Daniela Hoeka (2023) w artykule Forced Changes Only: A New Take on the Law of Inertia. Analiza językowa wykazała, że nieprecyzyjne tłumaczenie łacińskiego leksemu quatenus na język angielski, dokonane przez Andrew Motte w 1729 roku w przekładzie Principia Newtona, doprowadziło do fundamentalnego niezrozumienia pierwszej zasady dynamiki Newtona. Ten pozornie drobny błąd językowy wypaczył interpretację naukowej zasady na blisko trzy stulecia, co stanowi niezwykle istotną przestrogę dla współczesnych badaczy testujących precyzję i semantyczną czujność modeli maszynowego tłumaczenia.

Konsultacje eksperckie

Ważnym elementem obecności naukowców IS PAN na warsztatach była możliwość bezpośredniego wsparcia uczestników. Prof. IS PAN Roman Roszko prowadził indywidualne i grupowe konsultacje eksperckie, pomagając badaczom w implementacji nowoczesnych technologii w ich codziennej pracy naukowej. Tematyka konsultacji obejmowała:

• wykorzystanie sztucznej inteligencji w procesach przekładu tekstów,
• analizę rękopisów wielojęzycznych z użyciem narzędzi AI,
• zaawansowane tagowanie oraz anotację zasobów językowych.

Udział naszych badaczy w tak licznej grupie uczestników potwierdza rosnącą rolę Instytutu Slawistyki PAN w projektach łączących tradycyjną humanistykę z nowoczesnymi technologiami przetwarzania języka naturalnego.

Skład konsorcjum CLARIN-PL: Politechnika Wrocławska (lider), Instytut Podstaw Informatyki PAN, Instytut Slawistyki PAN, Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Wrocławski.